Boekbespreking

Op 20 mei ontving Bastet de eervolle P.C. Hooftprijs voor Letterkunde. Hij kreeg deze prijs vooral voor zijn essayistische werk, zoals bijvoorbeeld de vijf delen Wandelingen door de klassieke wereld of het biografisch essay Helse liefde over Frédéric Chopin, Franz Liszt, Marie d'Agoult en George Sand. Bastet was hoogleraar klassieke archeologie aan de RU van Leiden en daarna conservator van de klassieke afdeling van het Rijksmuseum voor Oudheden, ook in Leiden. Het meest bekend is hij wel geworden als de biograaf van Louis Couperus.
Als een soort afsluiting van alles wat hij in zijn leven schreef, verschenen er nu memoires. Net als zijn oeuvre is ook dit boek een aaneenschakeling van thema's. Reisverhalen, impressies van steden en streken die hij in zijn leven bezocht in het kader van zijn studie en werk, over antieke kunst en kunstvoorwerpen, maar ook over personen die hij ontmoette, zijn leermeesters en collega's, over muziek en musici. De uitgever meldt terecht op de achterflap: een fascinerend panorama van de Nederlandse cultuur in de twintigste eeuw.
Bastet herhaalt een aantal malen in zijn boek de regel die hij een bekende ooit hoorde gebruiken: 'Ik word geobsedeerd door het voorbijgaan van de tijd'. Een uitspraak die een archeoloog zich op het lijf geschreven weet. Maar ook voor iemand die memoires schrijft, woorden die veelzeggend zijn. De antieke wijsgeer en keizer Marcus Aurelius schreef een verzameling aforismen (Persoonlijke notities). Bastet hierover: 'Mijn familie stamt af van de oude Hugenoten, maar naar de Franse kerk gingen we niet meer. Dit boek verving de bijbel voor me.' Regelmatig noemt en citeert hij hem, zoals bijvoorbeeld: 'Zie, hoe snel alles in vergetelheid verzinkt; zie de onmetelijke afgrond der eeuwigheid aan weerszijden van het Heden.' Aurelius heeft hem bevestigd in zijn negatieve maatschappijvisie. Vooral het sterk relativerende in diens waarneming: 'Al wie geprezen wordt, bedenk wie u prijst, hoe snel zij dood zullen zijn en u vergeten zijn.'

Indruk maakt het als hij juist door zijn oudheidkundig onderzoek in oude Griekse en Italiaanse steden stuit op de nietigheid van de mens. Als hij op het eiland Corsica is, maakt hij het volgende mee: 'Ik herinner mij een nacht in Argentella. We konden daar niet verder, ik heb er plat op mijn rug in de duisternis op het strand gelegen. Er was alleen de zee, met het uitspansel, de miljarden sterren. Ik drukte me vast in het zand omdat ik anders omhoog zou vallen, overweldigd door het besef dat het allemaal voor niets was. Geslapen heb ik niet, in die ontreddering.'
Muziek heeft een voorname rol gespeeld in Bastets leven: Chopin en Liszt, maar ook Mozart. Als vertolker van laatstgenoemde schrijft hij over de eens zo bekende Nederlandse pianist Hans Henkemans, met wie hij een vriendschappelijke band had.

Ontroerend vond ik het verhaal dat over Tsjaikovski verteld wordt: Toen hij de première van zijn Zesde Symfonie, de Pathétique, zelf dirigeerde, had de tragische finale het publiek zo overrompeld dat niemand had geapplaudisseerd, toen de componist met zijn stokje naar beneden had gewezen. Het was volkomen stil geweest, uitgezonderd hier en daar een snik. Tsjaikovski had met zijn rug naar het publiek gestaan, zijn hoofd gebogen, alsof hij in trance verkeerde. Ten slotte was hij ontwaakt en was het orkest gaan bedanken. Pas toen was het publiek in een enorme ovatie losgebarsten. Een paar dagen later was Tsjaikovski gestorven.

Het boek staat vol humoristische anekdotes. Ik zal niet aan citeren beginnen. Bastet kan boeiend vertellen, dat is zeker. Wie interesse heeft voor kunst en cultuur, gezien en beleefd door een man van cultuur, zal er geen spijt van krijgen deze herinneringen te lezen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen