CBZ steunt hervormde gemeenten

POSITIEVE ERVARING IN GENEMUIDEN EN KESTEREN
In Genemuiden is men al in een vroeg stadium om de tafel gaan zitten en zijn er afspraken gemaakt over het gebruik van de gebouwen. In eerste instantie kwam de commissie van bijzondere zorg daar niet aan te pas. Ds. Kuyt: 'Op een gegeven moment werd duidelijk dat we als centrale kerkenraad niet op één lijn zaten. We hebben als predikanten eerst met elkaar gesproken en later beide standpunten neergezet op een gemeenteavond. Er zijn ongeveer 1200 mensen weggegaan. Dat is de helft van het aantal kerkgangers.
Toen in januari 2004 duidelijk werd dat het een grote groep betrof, zijn we zelf aan de slag gegaan. We hebben in Genemuiden natuurlijk het voordeel dat we over meer gebouwen beschikken. Wij spraken uit dat we als hervormden de Grote Kerk willen behouden. Tegelijk beseften we dat je een kleine 1200 mensen wel een plek moet geven. We spraken af dat de bezwaarden vanaf 2 mei naar het Hervormd Centrum zouden gaan. Een vergoeding kwam later wel. En wijzelf zijn vanaf dat moment van drie naar twee preekplaatsen teruggegaan. Daarnaast is uitgesproken dat wij de pastorie naast de Grote Kerk willen bewaren voor de hervormden. Dat is juist de pastorie waar ds. N. den Ouden woonde, die naar de Hersteld Hervormde Kerk is overgegaan.
Men had een lijst van mensen die de Protestantse Kerk niet in wilden. Die lijst hebben wij gekregen en we hebben direct afgesproken om ons aan die lijst te houden. Mensen melden zich niet officieel af. Dit is dus een noodoplossing. We zetten mensen in de kaartenbak passief.
Toen de Commissie van Bijzondere Zorg kwam, hadden we dus al wat onderlinge afspraken gemaakt. De hersteld hervormde gemeente wilde daarom wel met de commissie praten. De sfeer was in dat opzicht goed. Ds. Den Ouden had geen kerkenraad unaniem achter zich en kon dus geen claim op een wijk leggen. We zaten ook niet met de gebouwen. Het ging er bij ons niet hard aan toe.'

Wat vond de CBZ ervan dat u dit met elkaar had gedaan?
Ds. Kuyt: 'De commissie had geen enkel bezwaar. Ze heeft gezegd: 'Wij kijken naar de juridische kant.' De kerkenraad stelde vast dat hij zelf de kennis niet had en de commissie heeft een voorlopige voorziening getroffen. De CBZ let er bijvoorbeeld op of je niets weggeeft. En ze wilde ook niet dat we huur gingen vragen voor de pastorie.
Ik moet zeggen dat de hersteld hervormde gemeente nu een redelijke vergoeding betaalt voor het gebruik van de gebouwen. Ook wilde de commissie dat 1 november de pastorie leeg zou zijn, omdat de wijk van ds. Den Ouden vakant was. Hun kerkvoogdij nam aanvankelijk een afwachtende houding aan. Uiteindelijk zijn ze ertoe overgegaan een pastorie te kopen toen de commissie aangaf: 'Bij onze opdracht hoort volgens de kerkorde het treffen van een voorziening met het oog op het komen tot een nieuw kerkelijke leven van u. Daaraan zitten ook vermogensrechtelijke aspecten. Als u nu een pastorie koopt, raakt u het recht hierop niet kwijt.'
De commissie is er voor het waarborgen van de hervormde gemeente. Maar ze heeft ook die opdracht voor de bezwaarden. En daar gaat het knarsen. De CBZ kan hiermee pas verder, als andere zaken zijn geregeld. Men houdt dit zelf tegen door de verklaring-voor-rechtprocedure. De ontvlechting van het ledenbestand vindt daardoor in veel gemeenten niet plaats. De ledenadministratie heeft volgens de commissie wel te maken met het treffen van een definitieve voorziening voor beide gemeenten, zowel hervormd als hersteld her-

De commissie van bijzondere zorg (CBZ) begeleidt sinds ruim een jaar gescheurde hervormde gemeenten. Ze helpt het eigen kerkelijk leven van de gemeente die binnen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) blijft te bewaren of opnieuw op te bouwen. Bij dit werk heeft de CBZ veel kritiek te verduren van de kant van de Hersteld Hervormde Kerk (HHK). Door diverse publicaties in de media is een negatief beeld ontstaan. Is dit terecht? In dit artikel komen twee mensen aan het woord die in hun eigen gemeente met de CBZ te maken kregen. Herkennen zij de eenzijdig negatieve beeldvorming?
Ir. H. van der Kooij, secretaris van de kerkenraadscommissie in Kesteren, en oud-synodelid ds. M.A. Kuyt uit Genemuiden vertellen hoe de commissie bij hen te werk is gegaan.

vormd. De commissie heeft zich bij ons heel correct gedragen en steeds gezegd: U moet er samen uitkomen. De CBZ heeft ons niets opgelegd.'

Vaderlandse kerk
In Kesteren was de situatie heel anders dan in Genemuiden. Daar leek er vanaf 1 mei 2004 niet veel meer over van de hervormde gemeente. De kerkenraad ging voltallig over naar de Hersteld Hervormde Kerk en stelde zich op het standpunt dat hij voor de gehele gemeente kon beslissen.
Van der Kooij: 'Ik heb vrij snel aangegeven dat ik het hiermee niet eens was.' Dat ligt voor hem heel principieel. Uit liefde voor de vaderlandse kerk is hij meegegaan naar de Protestantse Kerk in Nederland. 'Ik had geen seconde de vrijmoedigheid om niet mee te gaan. Kies je dan voor een plurale kerk? Nee, die is over ons heengekomen. We hebben geen van allen gevraagd om die fusie. Maar het besluit is met tweederde van de stemmen aangenomen. Het is wettig. De Heere heeft het door laten gaan. Het is onder Gods toelating gebeurd. Mag je dan weglopen? Nee. Je hebt te bukken.'

Ds. Kuyt: 'Beleef dat nu eens als het over kerkelijke schuld gaat. Mensen in het verleden bleven in de breuk. En zij zijn gezegend. Onverdiend gezegend. Nergens in de Bijbel lezen we dat mensen zich apart gaan organiseren.'
Van der Kooij: 'Er is al heel lang gebeden voor de vaderlandse kerk. Wilt U de kerk louteren, zuiveren? Die gebeden kan Hij nog steeds verhoren. Dat gebeurt op Zijn tijd en wijze. En dan kon Hij wel eens een diepe weg gaan.'
Ds. Kuyt: 'Als er een zuivering plaatsvindt, gebeurt dat in de kerk. Niet ernaast. Het hele verband wordt anders losgelaten. En het denken over de kerk wordt verengd tot het eigen subjectieve oordeel. Wat mij raakt bij de Gereformeerde Bond is de visie op het genadeverbond. Wij maken de kerk niet.'

Draagvlak
Op een vraag van een ander gemeentelid uit Kesteren heeft ook Van der Kooij vorig jaar april de CBZ geschreven. In juli volgde er een gesprek. In het najaar bleek dat er geen consulent te vinden was en is er een kerkenraadscommissie van drie personen gekomen. Het breed moderamen van de classis Tiel draagt daarvoor de ambtelijke verantwoordelijkheid en functioneert dus als tijdelijke kerkenraad. Het breed moderamen heeft de nodige kennis en blijft ook op enige afstand. We werken in goed overleg samen met de classis. Ik vind het een eerlijk contact en de manier waarop het gaat, is deskundig.
Het breed moderamen van de classis heeft in overleg met de kerkenraadscommissie in december 2004 een brief gestuurd naar 750 pastorale eenheden. Daarin stond dat we de hervormde gemeente binnen de Protestantse Kerk in Nederland, staande op Schrift en belijdenis, hoopten te kunnen voortzetten. Tweehonderd leden, tachtig volwassen en honderdtwintig doopleden, hebben hierop bewust gereageerd. Die respons was veel meer dan verwacht. Hierover waren we verwonderd. Er bleek draagvlak te zijn voor een hervormde gemeente in Kesteren. Als er maar weinig mensen hadden gereageerd, dan hadden we beter weg kunnen gaan om ons elders aan te sluiten.'
Van der Kooij tekent hierbij nog aan dat het moeilijk is om over getallen te spreken, omdat 'het gros nog geen keuze heeft gemaakt.'
Inmiddels zijn er zeven ambtsdragers, onder wie Van der Kooij, verkozen.
'Allen hebben ze hun benoeming mogen aannemen. Dat ervaren we als een wonder.' De bevestiging liet overigens nog enige tijd op zich wachten, omdat de hersteld hervormde gemeente het kerkgebouw niet wilde overdragen. Daarover is een kort geding geweest, waarin de rechter de hervormde gemeente van Kesteren in het gelijk heeft gesteld. 'Deze rechtszaak heeft het breed moderamen van de classis Tiel namens onze gemeente aangespannen, De Commissie van Bijzondere Zorg heeft hierin een ondersteunende rol gespeeld. Er moest namelijk helderheid komen. De gebouwen horen ons toe.
De bezwaarden staan principieel echter op het standpunt dat ze hun toekomen. Dan moet de rechter een uitspraak doen. Wij opteerden voor vier diensten in de dorpskerk en een verdeling van de kosten overeenkomstig de exploitatiekosten. Maar inmiddels is gebleken dat de hersteld hervormde gemeente van dit aanbod geen gebruik wil maken.'

Verwijt
Herkent u het verwijt van hersteld hervormde zijde dat de commissie zich binnendringt? Van der Kooij: 'De commissie heeft zich bij ons absoluut niet binnengedrongen. Een aantal gemeenteleden heeft de hulp van de commissie ingeroepen. Dat is legaal. We hebben steeds met één persoon van de commissie te maken. Die is eerlijk, integer en constructief. Op juridisch vlak ben je dankbaar dat je een stukje voorlichting krijgt. Bij de gesprekken met de hersteld hervormde gemeente ben ik niet aanwezig geweest. Daarover kan ik dus niet oordelen. De commissie heeft alle ambtsdragers uit het ambt in de Protestantse Kerk laten ontheffen en bepaald dat per 1 november de pastorie leeg moest zijn. De hersteld hervormde predikant woont er overigens nog steeds. De commissie heeft recent bepaald dat hij de pastorie mag bewonen zolang de hervormde gemeente deze niet zelf nodig heeft. Ik vind dit een heel schappelijke aanpak.'

Trekt de CBZ aan mensen?
Van der Kooij: 'Nee. De brief die is verstuurd, hebben we samen met het breed moderamen van de classis geschreven. De classis had de eindverantwoordelijkheid en de commissie heeft alleen advies gegeven.'
Ds. Kuyt: 'De commissie heeft toch het recht om bij mensen navraag te doen welke keuze ze maken. Dat is heel correct. Ik denk dat slapende leden hierdoor wakker kunnen worden. En ik kan me voorstellen dat de HHK daarom zegt dat de CBZ mensen ronselt. Maar ik zie dat zelf anders. Er wordt gezegd dat de commissie weinig pastoraal is. Maar die heeft het volste recht bij de leden navraag te doen en dat goed op papier te krijgen. Dat is geen inbreuk maken op het gemeenteleven.'
Van der Kooij: 'Is het beeld van dat inbreuk maken niet mede veroorzaakt door het standpunt van de HHK? Bij ons stelt de hersteld hervormde kerkenraad dat hij voor de hele gemeente heeft gekozen. Die keuze hoort echter bij de gemeenteleden te liggen.' Ds. Kuyt: 'Hebben ze bij u dan geen aparte ledenlijst?'
Van der Kooij: 'Nee, het ligt bij ons ook voor de hersteld hervormden niet helder. Er zijn mensen die niet weten wat ze gaan doen.'

De HHK vindt het optreden van de CBZ rigoureus. Rechtszaken zijn in ieder geval wel zo te noemen. Moet de Protestantse Kerk de juridische lijn loslaten en milder optreden?
Van der Kooij: 'Het is een ontzettend trieste gang van zaken. Dit doet de naam van Christus geen goed. Er zijn twee verliezers. Het protestantisme versplintert nu nog verder. Dat is heel triest.
Maar er moet helderheid komen. In het persoonlijke zou ik misschien gezegd hebben: 'Ik geef ook mijn andere wang.' Maar ik zie dit niet als een ruzie met de buurman over de tuin. Het gaat hier om andere zaken. Mogen zij wettig in de kerk zitten, die toehoort aan de Protestantse Kerk? Als de rechter een uitspraak doet, dan ga je toch een keer bukken.'
Ds. Kuyt: 'De commissie houdt zich, als onderdeel van haar derde opdracht, ook bezig met vermogensrechtelijke aspecten. Waarom is het vertrouwen er dan niet dat die ook aan de orde zullen komen? De Hersteld Hervormde Kerk hoeft niet met lege handen weg. Maar dat juridische kun je als Protestantse Kerk niet loslaten. Dat heeft namelijk met de historie en de confessie te maken. Dat is één geheel en dat moet je vasthouden.'
Van der Kooij: 'En andersom. Stel dat er geen commissie was, dan zou er voor mijn nood ook geen oplossing zijn. Je krijgt bijvoorbeeld te horen: 'Ga toch naar de hervormde gemeente in Rhenen.' Maar dat vind ik een goedkope oplossing. Dan wordt mijn nood ook niet verstaan. Dan realiseer je je niet dat iemand pijn heeft, omdat hij elders moet gaan kerken. Die pijn zit aan beide kanten. En er kan er maar één de gebouwen beheren. Als de hersteld hervormden die claimen, doen ze ook geen concessies.'

Alleen gelaten
Ds. Kuyt: 'De hervormde synode wilde niet dat het zo zou gaan als in 1834 en in 1886 bij de Afscheiding en de Doleantie. Ze heeft zichzelf daarom een zorgplicht opgelegd voor hen die niet mee konden naar de Protestantse Kerk. Welke andere kerk zou dat doen? vraag ik me wel eens af.
Alleen kan die zorg pas worden gegeven als er een bepaald traject is afgelegd. De ledenadministratie moet zijn ontvlecht. Dat is een heel reëel standpunt. Het vermogensrechtelijke zal echt nog aan de orde komen. Ik kan me voorstellen dat mensen die jarenlang hebben gehoord dat zij de Hervormde Kerk zullen voortzetten en er nu achterkomen dat het anders ligt, zich alleen gelaten voelen. Psychologisch ook. Als je zo vastzit in de gedachte dat je in je recht staat.'
Van der Kooij: 'Dat moet spanning geven in de Hersteld Hervormde Kerk. Een aantal gemeenteleden wil gewoon in de dorpskerk zitten. Als de kerkenraad heeft gezegd: 'Wij hebben het recht om voor de hele gemeente te beslissen, dan kun je als HHK-lid nu toch wel vragen: Hoe is de voorlichting geweest?'
Ds. Kuyt: 'De Hervormde Kerk was presbyteriaal-synodaal. Dr. J.J. H. Post heeft in zijn proefschrift gesteld dat de Hervormde Kerk in 1951 is teruggegaan naar het presbyteriale. Het klopt dat er toen bepaalde dingen zijn hersteld. Maar dat was altijd binnen het organische van het geheel. Het hervormde kerkrecht denkt vanuit het organische. Dat is er niet later ingebracht.
Het rapport Om de heelheid en eenheid van de kerk is daar niet naartoe geschreven, zoals sommigen beweren. Dit is de hervormde visie. Christus vergadert Zijn kerk door Woord en Geest.
Oók op classicaal en synodaal niveau. Als je zegt dat de kerkenraad de bevoegdheid heeft om voor of tegen de fusie te beslissen, dan loop je aan tegen dat synodale. Dat was juist typisch voor de Hervormde Kerk.'
Ir. H. van der Kooij: 'Het protestantisme versplintert nu nog verder. Dat is heel triest. Maar er moet helderheid komen.'

De CBZ zou afspraken die kerken plaatselijk hebben gemaakt weer terugdraaien. Van Middelharnis wordt dat bijvoorbeeld gezegd.
Ds. Kuyt: 'Bij ons is dat niet gebeurd. De commissie heeft in Middelharnis gezegd dat het toch niet mogelijk was hetzelfde kerkgebouw te gebruiken.
Maar daar was de verhouding waarschijnlijk al zo moeizaam dat voor deze 'oplossing' gekozen is. Daarover kan ik niet oordelen. Er waren in Middelharnis al eerder spanningen, schreef iemand onlangs in de Waarheidsvriend. Het probleem ligt dan uiteindelijk in de gemeente zelf en heeft niet met de commissie te maken. Die wordt dan de zondebok. Het is ook niet zulk aangenaam werk dat ze moeten doen.'
Van der Kooij: 'Of het haalbaar is samen een kerk te gebruiken, ligt aan de kerkelijke leiding van beide kanten. Wanneer wij in Kesteren vinden dat de voorlopige maatregelen wat het kerkgebouw betreft volgend jaar gecontinueerd kunnen worden, zal de commissie dat overnemen, heeft ze gezegd. Misschien geldt ook voor de commissie 'Al doende leert men'. Als kerkenraad zit je vaak met gebrek aan juridische kennis. De CBZ is vooral ook bezig met de consequenties van besluiten op lange termijn.'

Maatwerk
Ds. Kuyt: 'De commissie is al zoekend bezig. Misschien heeft ze hier en daar wel iets teruggehaald. Men levert maatwerk, maar zoekt tegelijkertijd landelijk naar uniforme regelingen. Daarin kan spanning zitten. Ik kan niet oordelen over het werk van de commissie in andere gemeenten. Maar als ze daar rigoureuzer optreedt, moet er meer aan de hand zijn geweest.'
Van der Kooij: 'Als er een nieuwe situatie ontstaat of als er spanningen bijkomen, dan mag je je afspraken best bijsturen. Als iets niet werkbaar is, ga je nieuwe afspraken maken.'
Ds. Kuyt: 'Op dit moment ligt ook heel veel stil. Op landelijk niveau is er geen overleg meer tussen beide kerken. De verklaring-voor-recht-procedure belemmert de voortgang van het werk van de commissie.'

Als de hervormde gemeente binnen de Protestantse Kerk een heel kleine minderheid vormt, wat dan?
Van der Kooij: 'Stel nu dat 95 procent in een gemeente overgegaan is naar de HHK, dan kan de 5 procent die overgeschoten is het kerkgebouw niet onderhouden. Dan moet je naar een oplossing voor het kerkgebouw zoeken. Dan moet ook de Hersteld Hervormde Kerk nadenken over de vermogensrechtelijke kant van de opbouw van de hervormde gemeente. Ik zeg het met pijn, maar het heeft geen zin een gemeente een gebouw te geven dat ze niet kan onderhouden.'
Ds. Kuyt: 'Dat is ook niet tot opbouw van het kerkelijke leven. Voor mezelf zou het wel moeilijk zijn om niet meer in de dorpskerk te zitten. Die pijn zit aan twee kanten. De tijd dat mensen terugkomen naar de Protestantse Kerk is volgens mij voorbij.
Maar vanwege de goederen zal men elkaar blijven tegenkomen. Ik verwacht dat de hersteld hervormden niet met lege handen weggaan. Ik heb het gevoel dat je er met elkaar uit kunt komen als je de juridische lijn erkent. Maar ja, dat is nu net het punt.'
Van der Kooij: 'Als persoon ben ik dankbaar dat de commissie er is. Wij waren anders nergens geweest. We hebben ook geen kanaal in de gemeente, want de hersteld hervormde gemeente heeft het kerkblad.'

Kun je dan stellen dat zonder de inmenging van de commissie een gemeente als Kesteren één geheel zou zijn gebleven?
Van der Kooij: 'Wij hebben in een vroeg stadium op bijbelse gronden aangegeven waarom we de kerk niet konden verlaten. Dat staat los van de commissie. Wij wilden zelf hervormde gemeente blijven.'
Ds. Kuyt: 'In de HHK hebben ze het gevoel dat zij alleen gelaten worden. Dat wij hen alleen laten. Maar ik heb ook het gevoel dat ik alleen sta. 'Degenen die gebleven zijn, ervaren oök verlies. De kerk waarin je staat, is minder gereformeerd van karakter geworden. En dat moet je verwerken. Toen onlangs de zendingspredikant ds. C. van den Berg bij ons was, waren er ook hersteld hervormde mensen in de kerk. Dat kan dus. En dat verblijdt ons.'
Van der Kooij: 'Laten we proberen elkaar wel te blijven groeten en de christelijke levensstijl vast te houden. Broeders die dat doen, zijn er ook in Kesteren. Je eigen houding is heel belangrijk. Als je winnaar bent in een rechtszaak, wees dan ook ootmoedig en zeg: 'Voor een redelijke prijs mag je in de kerk.' En laten we eraan denken dat niet de kerkkeus zaligmakend is. Het gaat erom dat we Christus kennen.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen