Boekbespreking

Als opmaat voor het herdenkingsjaar 2006 verscheen in een nieuwe serie Inleidingen met kernteksten een handzaam boekje over Dietrich Bonhoeffer (1906-1945). De auteur, dr. T.G. van der Linden, is predikant in Bloemendaal en promoveerde in 2000 bij G.G. de Kruijf op het thema Navolging. Tevens is hij voorzitter van het Bonhoeffer werkgezelschap.

Wat fascineert aan Bonhoefer het meeste? Zijn levensgeschiedenis en persoonlijke getuigenis, uitmondend in het martelaarschap een maand voor de val van het Derde Rijk? Of zijn diepe theologische inzichten over de kerk als gemeenschap, het leven van de navolging en de mondigheid van de wereld? Feit is dat Bonhoeffer ook in de 21e eeuw mensen met zeer uiteenlopende achtergronden weet te boeien. De postmoderne theologen van Op Goed Gerucht citeren uit Bonhoeffers brieven De kerk moet loskomen uit haar verstarring, evangelische en gereformeerde christenen ontdekken met name in het boek Navolging de vrome, radicale gelovige; leden van de Burkestichting herkennen conservatieve elementen in hem en de socioloog Kees Schuyt waardeert de 'sobere menselijkheid' van Bonhoeffer voor onze seculiere samenleving. Heeft ieder zo zijn eigen Bonhoeffer?
In zijn helder geschreven boekje laat Van der Linden zien dat van het oeuvre van Bonhoeffer geen systeem te maken is. Zijn nalatenschap valt uiteen in fragmenten. Fragmenten die bij nader inzien dikwijls complexe formuleringen bevatten. En ofschoon Van der Linden zich niet persoonlijk uitspreekt voor of tegen bepaalde interpretaties, zijn inleiding op de 'hele' Bonhoeffer biedt een goede remedie tegen eenzijdige claims. De Bonhoeffer die in Navolging waarschuwt tegen goedkope genade (prediking van de vergeving, zonder dat de vergeving je van de zonde scheidt) is dezelfde die in de gevangenis schrijft dat men alleen christen kan zijn door er radicaal van afte zien 'christelijk nog iets uit zichzelf te willen maken'. De Bonhoeffer van de 'hoge' kerkvisie in zijn dissertatie is dezelfde die de roeping van de kerk reduceert tot 'er zijn voor anderen'. Tussen de regels door laat Van der Linden doorschemeren dat temidden van alle beweeglijkheid in Bonhoeffers denken er één constante is, de vraag naar de betekenis van Jezus Christus in een veranderende wereld.

Deze inleiding op Bonhoeffer valt in vier delen uiteen. Allereerst een chronologisch en naar mijn besef wat plichtmatig overzicht van zijn leven en werk. Vervolgens een informatieve en deskundige behandeling van hoofdthema's bij Bonhoeffer (blz. 52- 83) en een beschrijving van de receptie van zijn leven en werk. Vanaf blz. 97 volgt dan een keuze van tekstfragmenten uit Bonhoeffers belangrijkste geschriften met steeds een korte toelichting. Hier komen veel bekende, indrukwekkende passages voorbij uit preken, gedichten, notities, brieven en theologische werken. Bonhoeffers intense omgang met de Schrift is hierin de verbindende gouden draad.
De afsluitende literatuurlijst bevat suggesties voor verdere studie. Het valt me daarbij op dat het boek van Herman Wiersinga De vitale vragen van Bonhoeffer uit 2004 ontbreekt. Lof van het conservatisme is geen dissertatie en ook de gegevens van het boek van Zimmerling zijn niet correct vermeld. Verder bevat het boek hier en daar wat merkwaardige uitdrukkingen ('welk vlees er met Hitler in de kuip zat') en germanismen ('voorarbeid'). Soms wordt voor een bepaald citaat wel naar een tekst uit het Liedboek voor de Kerken gegrepen, bij de weergave van het bekende gedicht Door goede machten (helaas) weer niet.
Van der Linden heeft bewust gekozen voor een beschrijvend boek. Al lezend ben ik nieuwsgierig geworden naar zijn eigen visie. Wat kunnen we vandaag van Bonhoeffer leren? Zijn er bepaalde aspecten van zijn denken achterhaald of is dat de verkeerde vraag? In hoeverre is Bonhoeffer een protestantse heilige geworden waarop geen kritiek mogelijk is? Een vervolgpublicatie met de visie van Van der Linden is wat mij betreft zeer welkom.

Ik ben enthousiast over deze inleiding op Bonhoeffer. Voor een grondige kennismaking met deze kerkvader van de twintigste eeuw kan men hier uitstekend terecht. Het boek is goed bruikbaar voor een leerhuis of kring. In deze tijd van het jaar kan het ook een stimulerend cadeau zijn voor theologisch geïnteresseerde examenkandidaten in het voortgezet onderwijs.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen