Boekbespreking

Th.J.M. Naastepad:
Verborgen midden. Uitleg van de boeken Samuël, verzorgd, geannoteerd en van een inleiding voorzien door dr. L.W. Lagendijk.
Uitg. Kok, Kampen; deel 1, 405 blz.; € 34,96; deel 2, 332 blz., € 29,90.
Thomas Naastepad (1921-1996), rooms-katholiek priester, was van 1968 tot 1992 voorganger van de Araunagemeente te Rotterdam. Daar heeft hij onder meer de boeken 1 en 2 Samuël van hoofdstuk tot hoofdstuk uitgelegd en toegepast op ons tijdsgewricht. Ik zeg dat expres zo, omdat hij zich niet van de wijs liet brengen door de waan van de dag. Het was hem te doen om de ontmaskering van de tijdgeest bij het licht van het Woord van God. Dus om profetie. Voor Naastepad betekende dat een kritische instelling tegenover de gevestigde orde.
De blijvende waarde van deze uitleg van de boeken Samuël ligt toch vooral in het aanwijzen van de bijbels-theologische verbanden in tekst en context. Dat is een kwestie van letten op wat er staat. En dat tot je door laten dringen. Dat werkt inspirerend. Ook al ga je daarbij een andere weg dan Naastepad. Bij de voorbereiding van een serie preken, bijbellezingen of bijbelstudies is deze 'uitleg' een welkome aanvulling op de gangbare meer literair-historisch ingestelde commentaren. Toch kun je hier niet spreken van een tegenstelling.
Ook Naastepad dateert de boeken Samuël in de Babylonische ballingschap. Daar is zeker op af te dingen. Maar hij houdt zich niet bezig met het uiteenrafelen van de overgeleverde tekst of het reconstrueren van wat er 'echt' is gebeurd. Dat maakt het verschil. Het gaat hem om wat er staat. Dan worden ook de Messiaanse lijnen zichtbaar, bijvoorbeeld in de lofzang van Hanna of in de zalving van David.
De uitleg brengt Naastepad keer op keer tot opmerkingen die stemmen tot nadenken. Bijvoorbeeld naar aanleiding van de roeping van Samuël: 'Als de Heer roept kun je niet zeggen: zie ik, wat zal ik doen. Je kunt alleen zeggen: 'spreek, uw knecht hoort'. Het doen is niet aan ons. Want wat ons doen waard is? Dat komt er toch op neer 'dat ieder doet wat recht is in zijn ogen'!' (deel 1, 65).
En naar aanleiding van het plan van David om een huis te bouwen voor God: 'Het geheugen van David moet worden opgefrist. Dat gebeurt trouwens in elke Schriftlezing; anders gaat de theologie van de ziel haar eigen logica volgen, die zich nooit meer laat bijsturen' (deel 2, 75).
Slechts af en toe merk je dat deze uitleg werd gegeven in het kader van de eucharistie: 'Jezus is net als Melchisedek, zonder stamboom. Met brood en wijn in ons midden is God met ons als de zwakste onder ons' (deel 1, 68).
De invloed van Barth op Naastepad heeft L.W. Lagendijk tot uitdrukking gebracht in de titel van dit werk. Hij schrijft in zijn inleiding: 'Naastepad wordt niet moe te stellen dat de Here God in zijn verborgenheid de grote Dader van de geschiedenis is en vanuit het lijden overwint. En dat, in navolging van Barth, vanuit het midden van de tijd' (deel I, II).
Leerzaam is ook de vertaling die Naastepad geeft. Daarin blijft hij dicht bij de overgeleverde tekst. Dat is de beste manier om de bijbels-theologische samenhangen in de Schrift op het spoor te komen.

Drs. J. D. van Ark en dr. H. P. de Roest (red.):
De weg van de groep. Leidinggeven aan groepen in gemeente en parochie. Uitg. Meinema, Zoetermeer; 372 blz.; € 32,50.
Een gemiddelde geloofsgemeenschap kent alras minimaal vijfentwintig groepen. In de inleiding van De weg van de groep wordt het voorbeeld genoemd van een protestantse gemeente met meer dan vijfentachtig groepen. 'Groep' is hier een breed begrip. Het kan de kerkenraad zijn, maar ook de leiding van de crèche en allerlei jeugd- en catechesegroepen. Meer dan de helft van dit boek bestaat uit een beschrijving van de verschillende soorten groepen, ingedeeld in vier categorieën: ontmoetings- en pastorale groepen (met o.a. aandacht voor het huiskamergesprek bij de voorbereiding van een uitvaart), beleidsgroepen (o.a. over de kerkenraad, het parochiebestuur en allerlei taakgroepen), leer- en toerustingsgroepen (o.a. over catechese en een hoofdstuk van dr. W. Verboom over missionaire groepen) en collegiale groepen (over o.a. de werkgemeenschap van predikanten en inter- en supervisiegroepen).

Het tweede deel gaat daarna over 'leiding in gemeente en parochie'. Daarin staat onder andere een hoofdstuk van de hand van dr. De Roest over bijbels-theologische notities aangaande leiderschap. Hij noemt de 'koningswet' uit Deuteronomium 17 als kernpassage. De koning, en met hem elke leider, dient heel zijn leven lang leerling van de wet te zijn. Het gaat mis, als de leider het hart verheft boven degenen waar hij of zij uit voortkomt en waarboven hij of zij is gesteld.

Deel 3 van dit boek sprak mij het meest aan.
Het gaat over 'groepen in de kerk aan het werk' en beschrijft onder andere fasen in een groepsproces, groepsrollen, rituelen, non-verbaal gedrag en besluitvorming in groepen.

De laatste twee hoofdstukken gaan over conflicten en spanningen in de groep, waarbij drie fasen van escalatie worden beschreven en verschillende gedragsstijlen in conflicten, en over weerstanden in groepen, dat zijn alle krachten die een groep vertragen, de leiding frustreren, bij verandering dwarsliggen of afweer vertonen. Inzicht in dit soort processen in groepen kan het uit de hand lopen van conflicten helpen voorkomen.

Een dissonant in dit boek vond ik de beschrijving van een casus van een gemeente waar sprake was van spanningen en waar een poging tot bemiddeling plaatsvond. Ieder die een beetje thuis is in kerkelijk Nederland, weet bij de tweede zin al om welke gemeente het gaat. Ik kan me voorstellen dat betrokkenen onaangenaam verrast zullen zijn door de wijze waarop een en ander wordt verwoord (met Friedman en Nagy in termen van een gezin met moeder, vader en kinderen).

Op de achterflap wordt deze uitgave als een handboek gepresenteerd. De achtentwintig hoofdstukken zijn echter kort en hebben daardoor vaak het karakter van een beknopt overzicht van wat er op een bepaald gebied aan kennis voorhanden is. Dat neemt niet weg dat er veel bruikbaars in staat voor wie betrokken is bij groepen in de kerk. Niet alleen bijbels-theologische maar ook sociaal wetenschappelijke en psychologische inzichten worden toegepast op het werken met groepen in de kerk. Voor wie op een bepaald terrein meer wil lezen, biedt elk hoofdstuk de nodige literatuurverwijzingen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen