Klaas A. D. Smelik: Een tijd van oorlog, een tijd van vrede, Bezetting en bevrijding in de Bijbel (bijbelse zaken deel 1). Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 220 blz.; € 19,90.

Wat moeten lezers in de 21e eeuw aan met het vele geweld in de Bijbel? Dat is de vraag die prof. Klaas Smelik aan de orde stelt in zijn nieuwste boek Een tijd van oorlog en een tijd van vrede (de titel is ontleend aan Prediker 3 i.t.t. wat op blz. 2 staat). Nogal wat hedendaagse lezers zijn namelijk geneigd de passages over oorlog en strijd terzijde te leggen. In de Tweede Wereldoorlog hadden die teksten actualiteit, maar nu hebben ze hun betekenis verloren. Blijkt uit die gewelddadige bijbelverhalen trouwens ook niet de primitiviteit van - vooral - het Oude Testament? Smelik signaleert dat de God van de liefde in onze dagen weer tegenover de God der wrake wordt gesteld. Maar kunnen geweldteksten wel worden losgemaakt van het geheel?
Smelik stelt vast dat de gehele Bijbel een boek is vol geweld. Een onderscheid tussen een zg. barbaars Oude en een vredelievend Nieuwe Testament is in strijd met de feiten. De thematiek van oorlog en vrede, bezetting en bevrijding, goed en kwaad, heeft diepe wortels in de Schrift. En wat de actualiteit betreft, wij zijn dan wel van oorlogen verschoond, het journaal brengt de gruwelijke werkelijkheid dagelijks onder onze aandacht.
In zijn boek onderzoekt Smelik vooral welk doel het geweld in de Bijbel heeft. Eerst schetst hij een beeld van de oorlogen die in het oude Nabije Oosten werden gevoerd. De auteur neemt de lezer mee in de wereld van vazalverdragen en rituele oorlogvoering in naam van goden als Anat en Kemos. Daarnaast analyseert Smelik de rol van de HEERE als krijgsman die voor Zijn verbondsvolk strijdt. God blijkt geen abstracte oerkracht maar een persoonlijke God, gedreven door zeer sterke emoties. In zijn onderzoek wordt een groot aantal Schriftgegevens zorgvuldig beluisterd. Smelik laat daarbij ook de verschillen zien met buitenbijbelse bronnen. In bijvoorbeeld een Assyrisch oorlogsbericht wordt het geweld verheerlijkt, in de bijbeltekst gaat het om gerechtigheid; God straft de vijanden van Zijn volk. In de bijbeltekst ontbreekt alle oorlogsheroïek.
Essentieel voor de waardering van het geweld in de Bijbel is volgens Smelik dat wij de goede vragen stellen aan de tekst. Het is heel eenvoudig om morele oordelen te vellen of de tekst te overvragen. Maar welke vragen leiden ons in de tekst binnen? Daar gaat het om. Vanuit de Bijbel worden ons in ieder geval twee sleutels aangereikt die geweldteksten voor ons laten opengaan. Die sleutels zijn de uitverkiezing van Israël en de strijd tegen de afgoden. De HEERE God blijkt bereid veel geweld te ontketenen om zijn uitverkoren volk te bevrijden en te verdedigen. Daarnaast legt God zich bepaald niet neer bij de dienst aan de afgoden. Er zijn allerlei vragen te stellen op onderdelen van dit zeer leesbare boek. Ik denk bijvoorbeeld aan de verhouding tussen theologie en geschiedenis. Een aangelegen punt is de betekenis van de datering van bijbelboeken voor de visie van Smelik. Volgens de auteur zijn de meeste door hem behandelde bijbelpassages afkomstig uit de tijd van de Babylonische ballingschap en als zodanig geschreven vanuit het perspectief van de slachtoffers. Heeft een andere datering gevolgen voor de hoofdlijn van zijn boek? Daarnaast blijft onduidelijk of de kolommetrische weergave van de teksten (uit de Bijbel en andere bronnen) teruggaat op eigen vertalingen van de auteur. Soms lijken ze ontleend aan een vertaling om voor te lezen, dan weer niet. Een echte tekortkoming is het ontbreken van de publicaties van prof. Peels over de wraak van God en de 'schaduwzijden' van de Godsopenbaring in de lijst van aanbevolen literatuur.
Smelik is in zijn boeken doorgaans niet zo zichtbaar met zijn persoonlijke opvattingen aanwezig. In dit boek wel. De schrijver steekt zijn zorg over een verdere afbraak van het bijbelse Godsgeloof niet onder stoelen of banken. Wie de geweldteksten verdoezelt, zou Israël, Gods uitverkorene, wel eens kunnen of willen verdoezelen. Wie niet weten wil van de persoonlijke, bijbelse Godsvoorstelling, komt snel in het vaarwater terecht van de goden van deze eeuw. Maar - zo vraagt Smelik - roepen wij dan niet 'vrede, vrede' waar geen vrede is?' Voor de geweldteksten in de Schrift is geen alternatief' (blz. 213). Het is wellicht mogelijk om vanuit een meer heilshistorisch perspectief de scherpe kantjes van Smeliks betoog af te vijlen. Maar dat is te gemakkelijk. De vragen in dit boek verdienen het om ter harte genomen te worden. In hoeverre weten we (nog) raad met de bijbelse beelden van een God die ruig met Zijn uitverkoren volk omgaat? Wiens vijanden zullen vergaan? Ja, zijn die vijanden er eigenlijk nog wel? Moeten wij nog ergens van verlost worden? Wanneer de vijanden uit beeld raken - schreef ds. Zoutendijk enkele jaren geleden in Woord en Dienst - kost het ons steeds meer moeite de Psalmen in hun geheel te zingen. Deze vragen raken de realiteit van het geloof. Klaas Smelik heeft een spannend boek geschreven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen