Globaal bekeken

In Ecclesia (Vrienden van Kohlbrugge) schrijft prof.dr. O.J. de Jong een prachtige artikelenserie over Het volk van de Klaaskerk in Utrecht.
Op 14 oktober schreef de Utrechtse jurist Jan Hinlopen een lied Aan Jezus de Verlosser. Als we vragen hoe de 18e eeuwse prediking van de Utrechtse dominees is geweest en is overgekomen, dan leert het lied van deze domineeszoon het:

'Verlosser, Vriend, o hoop,
o lust van die U kennen, neem het lied,
dat U in 't stof een sterv'ling biedt,
een zondaar die uw voeten kust.'

En ieder vers eindigt met een uitroep: 'Hij is mijn hoop. Hij is mijn lust.'
De melodie heeft iets van het slotkoor van de Johannes Passion van Bach. Hoor dit lied - géén theoloog van professie:

Bedreigt mij leed, ontmoet mij smart,
Ik vrees geen kwaad, maar klaag het Hem.
Hoe groot in eer, Hij hoort mijn stem.
Hoe ver van d'aard. Hij kent mijn hart.
Gods zoon vergeet den broeder niet,
Die Hij op aarde liet.

En de vrouwen kunnen hier gerust 'zusters' zingen, maar dan:

Hij is mijn hoop,
Hij wies mij met zijn doop.
Hij geeft mij brood en beker
'k Ben van zijn liefde zeker,
Hij is mijn hoop!

Ik ken geen lied dat verkondiging en sacrament zó dichtbij elkaar brengt: doop, brood, beker. Dat durfde een Utrechtse jurist in 1796 rustig schrijven, dat hoorde tot de kern van zijn overtuiging. En als u nu wilt weten wat er in de twee eeuwen daarna fout is gegaan in de kerk, dan kunt u het bij dit lied op het spoor komen. Er zijn bundels die dit hele vers weglaten - geen probleem met de sacramenten. Er bestaat ook een versie die de sacramenten heeft weggeschreven en toch keurig in de maat blijft:

Hij is mijn hoop,
Hij richt mijn levensloop (doop weg)
Reikt Hij de lijdensbeker (brood weg, beker schijnbaar behouden)
'k Ben van zijn liefde zeker.

Ja als alles is ingeruild voor symbolische taal! En zelfs de Lutherse bundel van 1955 kon het niet laten Hinlopen zogenaamd te verbeteren.

'Hij wies mij door zijn doop,
geeft zich in brood en beker.'

Ja, dat trekt het lied naar de Lutherse avondmaalsleer, maar tegelijk verdwijnt het persoonlijke - dit, dat Hij zich in brood en beker geeft, kun je ook vanuit de verte, mediterend aanschouwen, maar deelnemen hoef je dan zelf niet. Het is een constatering die het hart niet raakt. En dat het zo verminkt is, komt omdat er op die manier over gepreekt en gecatechiseerd is. Dat we als gemeente het niet laten bij één keer per jaar of vier keren per jaar vieren, komt omdat het lied vraagt om ons belijden - Hij geeft mij brood en beker en daarom geloofszekerheid.

Het lied van Hinlopen kwam in de bundel 'Evangelische Gezangen' van 18-5 en vergezelden de Hervormden de gehele 19e en 20e eeuw. Daar stonden in die bundel ook wel gezangen die vermoedelijk maar zelden in een kerkdienst zijn opgegeven, maar die wel de geest van die tijd weerspiegelden. Die tijdgeest wilde dat de kerken zouden vermanen en opvoeden. Dat straalde af van een lied over 'de ware christen, de beste burger'.

'Komt Christ'nen, toont in woord en daad.
Dat wie de ware godsvrucht smaad'.
Een christen zonder huich'larij,
Altijd de beste burger zij.
Zich zijner roeping steeds bewust.
Werkt hij in zijnen kring met lust;
Hij streeft naar grootheid, geld of goed.
Nooit hoger dan hij streven moet.'

't Is niet verwonderlijk dat deze bundel voor veel kerkleden beslist onaanvaardbaar was en dat anderen al vrij spoedig gingen vragen om een Vervolgbundel, niet met méér van hetzelfde, maar bijbelser en persoonlijker.'

In de Grote Kerk in Den Haag werd op donderdag 6 juni een landelijke manifestatie tegen antisemitisme gehouden. Rabbijn Jacobs zei onder andere het volgende:

'In Berlijn bestond in de 18e eeuw de gewoonte dat de burgemeester van de stad aanwezig was in het huis van de opperrabbijn bij de Seideravond, de eerste avond van het Pesach feest waarop de Uittocht uit Egypte wordt herdacht. Tijdens die viering staat de tafel vol met heerlijke gerechten, met wijn, iedereeen zit als een vrij mens achterover leunend, het mooiste servies siert de tafel.

En dan vraagt het jongste kind: ma nisjtana halajla haze - waarmee verschilt deze avond van alle andere avonden?

De burgemeester verwonderde zich over deze jaarlijks terugkerende en beroemde vraag. Waarom stel het kind deze vraag nu? Er ontbreekt niets, alles ziet er prachtig uit en in alle rust geniet ieder van de geestelijke rijkdom. En bovenal van de geestelijke vrijheid. Daarentegen, vraagt de burgemeester, als de joden met het Loofhuttenfeest hun huizen verlaten en gaan bivakkeren in de loofhut met gammele muren en een rieten dak, dan vraagt het kind niets?! Juist dan had hij verbouwereerd en bezorgd moeten reageren, niet nu!

Mijnheer de burgemeester,' antwoordde de rabbijn, 'als de jood verhuist, zijn eigen en veilige omgeving moet verlaten om naar een andere en slechtere locatie te gaan, is hij niet verbaasd. Dit is helaas normaal. Maar als het kind ziet dat de jood achteroverleunend, in vrijheid en zorgeloos aan tafel zit, dan verbaast hij zich en stelt de vraag: waarmee verschilt deze avond van alle andere avonden?
En dan, nadat we bijna zeven weken geleden de bevrijding uit de Egyptische slavernij meer dan 3300 jaar geleden hebben gevierd, trekt het joodse volk op naar de berg Sinai alwaar ze de Thora, de Bijbel, voor zich en de gehele mensheid zullen ontvangen.

Maandag en dinsdag aanstaande gedenken we dat ... en daar ligt, vrienden, de kern van het probleem en de oorzaak van ons samenzijn. Bij de berg Sinaï ontstond het joodse volk en helaas, helaas met hun ontstaan was het antisemitisme een gegeven.

Maar toch blijven we bestaan, ondanks alles: of het de inquisitie is of de Romeinen, de Grieken of Kruistochten, de pogroms in Polen of de WO II ... of het naschelden op het station van mijn eigen woonplaats.

Na de oorlog verzekerde mijn vader mij: dit zal nooit weer gebeuren. En toen, zo'n twintig jaar later, adviseerde mijn goede vader mij om er toch vooral voor te zorgen dat ik altijd cash in huis heb, ingeval je moet vluchten ... En voor zijn overlijden, enige jaren geleden, wilde hij bezorgd aan mij kwijt: pas op jongen, het kan zo weer geschieden ... Toen ik dertig jaar geleden, na studie in het buitenland, terug kwam naar Nederland werd ik nooit nagescholden, nu regelmatig. Is dit antisemitisme of baldadigheid? Ik ga voor het laatste ... maar ook. Hitler begon met 'der Jugend'. Ik denk niet dat allen het kwaad bedoelden, maar Auschwitz was wel het resultaat ...'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen