Met PowerPoint aan de slag

Daar zat hij, de eerste keer in het catecheselokaal. Hij vertelde dat hij liever niet was gekomen en dat hij toch niet in God geloofde, maar hij moest van zijn ouders. Ik zou beginnen met een inleiding op de 12 artikelen van het geloof. Hij zat met zijn hoofd naar beneden. Toen de eerste beelden op het scherm kwamen, sloeg hij zijn ogen op naar het scherm en toen er een afbeelding van een papegaai verscheen met de volgende tekst: 'Geloven is aangeleerd, wordt geen naprater', had ik zijn aandacht gevangen. Dit beeld met deze tekst sloot aan bij zijn belevingswereld. Hij had in het verleden wel catechese gehad, maar daar was hij veroordeeld om zijn denkwijze en moest hij zijn mond houden om niet zulke godslasterlijke taal uit te slaan. Nu liet ik zien hoe hij dacht en ik veroordeelde dat niet meteen en dat was vreemd voor hem. Aan het einde van het catecheseseizoen, kreeg ik een klein cadeautje van hem dat hij zonder iets te zeggen in mijn borstzak frommelde ... Het stemde me tot dankbaarheid, omdat ik weer merkte dat de Heere God ook catechese gebruikt om jongeren die soms ver van God afstaan, dichter bij Hem te brengen.
Wat heeft er naast de leiding van de Heere God nu voor gezorgd dat hij zich thuis ging voelen tijdens catechese? Ik denk dat het de volgende zaken waren:
- ik nam hem serieus in zijn leefwereld en gedachten en wees hem niet af;
- ik communiceerde mijn eigen visie op een manier waarin hij zich niet afgewezen voelde, maar waarin ik regelmatig liet doorschemeren dat geloven de moeite waard is;
- ik heb hem regelmatig in de wandelgangen voor en na catechese persoonlijke aandacht gegeven;
- ik heb zijn aandacht getrokken met beeldmateriaal waarop gereageerd kon worden, maar ook dat aansloot op zijn belevingswereld en de actualiteit.

Voor het eerst digitale catechese
Voor het eerst ging ik tijdens catechese met PowerPoint aan de slag. De kerkrentmeesters waren zo vriendelijk geweest een laptop met beamer aan te schaffen waar ik meteen dankbaar gebruik van maakte. De investering bleek de eerste keer al de moeite van het aanschaffen waard. Is PowerPoint nu het belangrijke tovermiddel voor catechese? Nee, natuurlijk niet, er is veel meer nodig.
Bovenstaande vier punten laten zien dat het meestal verschillende factoren zijn die het leerproces op catechese bevorderen. Naast de overdracht moet er ook aan de relatie gewerkt worden. Toch denk ik dat het werken met digitale werkvormen de overdracht tijdens catechese sterk kan bevorderen. Het moet in eerste instantie niet gaan om leuke plaatjes te vertonen of flitsende videoclips te laten zien om de catechisanten te amuseren. Digitale werkvormen moeten dienstbaar zijn voor de overdracht, waarbij aangesloten wordt bij de leefwereld van jongeren en het gesprek gestimuleerd wordt. Ze moeten geen doel in zich zijn, maar een middel tot het bereiken van de lesdoelen.
De vraag die gesteld kan worden is of we met deze vorm van catechese niet te veel concessies doen aan de beeldcultuur, waar vraagtekens bij te zetten zijn. Toch is deze cultuur niet meer weg te denken bij jongeren. Laten we het dan maar meer zien als een uitdaging in plaats van een bedreiging. Laten we wel waakzaam blijven.
Na enkele lessen gegeven te hebben, merkte ik dat allerlei concrete beelden bij de leerstof niet voldoende waren voor de overdracht. Met mooie illustratieve plaatjes redde ik het niet. Ik merkte dat ik me toch nog meer moest aansluiten bij hun eigen leefwereld en dat ik in moest gaan op de actualiteit en meer ruimte moest geven voor gesprek. Leren doen we een leven lang en dit geldt ook voor het geven van catechese.

Gefaseerd
AI lerend ben ik er toe gekomen digitale werkvormen te vervaardigen aan de hand van vier fasen.
Eerst de oriëntatiefase waarin ik het thema van de les op een dia vertoonde. Soms zette ik er een vraag bij om te peilen wat de catechisanten al wisten van het thema.
Bij de tweede fase, de relevantiefase, besteedde ik veel aandacht aan de leefwereld van jongeren of de actualiteit, omdat het van belang is ze van meet af aan bij de les te betrekken. Het thema moet namelijk relevant gemaakt worden voor de jongeren, zodat ze niet afhaken, maar juist aanhaken. Deze fase noem ik wel eens de fase die zorgt voor een 'weltoebereide aarde' van de leerstof. Deze fase vulde ik steeds verschillend in. De ene keer zat er een intellectuele uitdaging in voor de 'denkers' en de andere keer een praktische opdracht voor de 'doener'. Aan deze fase ben ik steeds meer aandacht gaan schenken en ging er meer tijd inzitten. Het moment van het aanhaken van de leerstof stelde ik steeds langer uit. Ik merkte dat de leerstof minder boven de hoofden bleef zweven als aan de voorbereidende fase voldoende aandacht besteed is.
De volgende fase was de fase waarin de leerstof een plaats krijgt, de informatiefase. Tijdens deze fase ging de Bijbel open en werd de leerstof aangeboden. Soms doceerde ik de leerstof gewoon in kernwoorden op het scherm, soms gebruikte ik daar ook werkvormen voor waarbij ik de catechisanten zelf belangrijke elementen van de leerstof liet ontdekken.
De slotfase was de verwerkingsfase, die ik meestal gebruikte voor het bespreken van de opdracht of het huiswerk dat ze vooraf opgekregen hadden. De afwisseling van werkvormen, maar ook het zien van beelden zorgde ervoor dat ze zich niet verveelden, maar ook dat ze uitgedaagd werden mee te denken. Het gevaar is groot dat je wat plaatjes of korte videoclips bij elkaar zoekt die je afdraait en die voorbij flitsen. Elke werkvorm die ik gebruikte, wilde ik wel zo laten functioneren dat er gesprek volgde en niet dat het een vertoning van plaatjes werd waar ze passief naar keken. Het moet dienstbaar zijn aan het bereiken van de lesdoelen.

Voorbereiden kost tijd
De tijdsinvestering om presentaties te maken was wel groot. Drie catecheselessen voorbereiden kostte me bij elkaar anderhalve avond. Ik begon meest zaterdagavond te associëren op het thema om tot concrete beelden te komen en aan te sluiten bij de leefwereld van de catechisanten. Zondag las ik meestal de leerstof door. Maandagochtend gebruikte ik meestal om de lessen te structureren in fasen en de dinsdagavond om de lessen af te maken. Donderdagavond gaf ik ze en vrijdagavond zette ik de presentaties op de site van de gemeente, zodat ouders de lessen ook konden bekijken.

Digitaal materiaal in de maak
De evaluatie met de catechisanten liet een positief beeld zien. Digitale catechese is geen tovermiddel, want er zijn meerdere aspecten die catechese doet slagen, zie de vier punten aan het begin van dit artikel. Het is wel een middel om de boodschap beter te laten landen zonder tekort te doen aan het werk van de Heilige Geest. Wilt u enkele presentaties zien? U kunt de volgende site raadplegen pknrhenen.nl 'activiteiten' van gemeente Bethel. Daar staan drie presentaties op van de catecheselessen die afgelopen jaar gegeven zijn.
Momenteel wordt er hard gewerkt aan het vervaardigen van digitale werkvormen. Er bestaat een samenwerkingsverband tussen de Hervormd Gereformeerde JeugdBond (HGJB) en het Instituut voor Gemeenteopbouw en Theologie (IGT) aan de Christelijke Hogeschool te Ede.
Op 12 september 2005 is het de dag dat dit samenwerkingsverband officieel van start gaat onder de naam Centrum voor Catechese. Dit centrum in oprichting is nu al hard bezig zich te bezinnen op catechese, maar ook met het vervaardigen van producten. De volgende keer hier meer over.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen