Over de interim-predikant

Een dubbele beweging
Wie spreekt over een 'interim-predikant', heeft het over een relatief nieuw begrip binnen de kerk. In de Verenigde Staten ligt dat anders. Daar kent men dit verschijnsel al enkele tientallen jaren. In verschillende protestantse kerken is het zelfs gebruikelijk om in een vacante gemeente standaard een interim-predikant te beroepen.
Hoewel Amerika ook in dit opzicht niet het beloofde land is, hebben de ervaringen met de praktijk van het interim-predikantschap de bezinning hierover in ons eigen land wel aangewakkerd.
Op bescheiden schaal is er met de interim-predikant geëxperimenteerd (bv. in de kerkprovincie Noord-Brabant/Limburg). Verder voerde drs. H.J. Oortgiesen, die onder andere als adviseur voor het beroepingswerk actief is, meer dan eens een pleidooi voor de invoering van de interim-predikant. Zo'n predikant zou een positieve rol kunnen vervullen in een gemeente die in een overgangssituatie verkeert.
Inmiddels is een jaar geleden op het Theologisch Seminarium Hydepark de tweejarige opleiding Leren functioneren in een tussentijd van start gegaan. Het is een pilot-project (een soort proefpolder), waarin nagedacht wordt over het profiel van de interim-predikant en waarin de verschillende taken van de interim-predikant worden uitgediept met het oog op de praktijk.
Zestien predikanten uit de gehele breedte van de Protestantse Kerk nemen met veel enthousiasme aan deze post-academische opleiding deel. Gelijktijdig met de beleidsmatige bezinning op de interim-predikant tekent zich ook op plaatselijk vlak belangstelling af voor een predikant die in een tussentijd kan functioneren. In toenemende mate wordt vanuit gemeenten heel concreet de vraag gesteld naar 'een soort interim-predikant'.

Tussentijds
Waar moet je eigenlijk aan denken bij een interim-predikant? Vooralsnog wordt in de doordenking uitgegaan van een predikant die - al of niet parttime - een gemeente dient in een periode tussen een vorige en een toekomstige predikant. De vacaturetijd is immers een 'overgangssituatie'. In de regel wordt er dan door de classicale vergadering een consulent aangewezen, die het beroepingswerk begeleidt en zo nodig op andere manieren de vacante gemeente bijstaat.
De ene vacaturetijd is echter de andere niet. Er kunnen zich binnen een gemeente omstandigheden voordoen die om meer begeleiding vragen dan een consulent kan bieden. Globaal gaat het daarbij om twee soorten situaties: een gemeente waar spanningen leven, die verwerkt moeten worden; en een gemeente waar grondig over het beleid moet worden nagedacht.
Van beide typen een paar voorbeelden.
Eerst de spanningen: in de vacaturetijd komt in een gemeente scherp aan het licht dat er zeer uiteenlopend gedacht wordt over de koers van het beleid van de kerkenraad. Hierdoor ontstaat een stevig conflict. Of: een predikant is na problemen weggegaan. Mensen zijn gekwetst of verwond. Er zijn partijen ontstaan. De spanning is met de handen te tasten. Hoe nu verder? Is de tijd wel rijp voor een opvolger? Zal een nieuwe predikant in deze situatie wel boven de partijen kunnen staan?
Wat betreft het beleid: er kunnen zich plotsklaps moeilijke keuzes aandienen. Door bezuinigingen moeten twee wijkgemeenten na het vertrek van een predikant voortaan samen verder. Een kerkgebouw moet worden afgestoten. Of: de kerkenraad wil de vacaturetijd gebruiken voor een heroriëntatie van het beleid in de gemeente. Men beseft dat er knopen moeten worden doorgehakt over onderwerpen die eigenlijk al heel lang aan de orde zijn, waarmee een nieuwe dominee niet mag worden 'opgezadeld'.
In dit soort omstandigheden zou een interim-predikant ingezet kunnen worden. Deze kan een ondersteunende rol vervullen in onder andere het beter begrijpen van de situatie waarin de gemeente zich bevindt en in het zicht krijgen op datgene waar de gemeente voor staat (of: wil staan). Verder helpt de interim-predikant bij het uitzetten van een aanpak om de spanningen ter plaatse te verminderen of beleidskeuzes uit te voeren, waardoor de gemeente uiteindelijk met een nieuwe voorganger vrijmoedig verder zal kunnen gaan.

Tussenpaus?
Bij het aantreden van paus Benedictus XVI werd vrijwel direct de vraag gesteld of hij misschien een tussenpaus is. Het is verleidelijk om ook een interim-predikant zo te zien, met de voor de hand liggende associaties: een interim-predikant is een krachtpatser die wel eens even orde op zaken zal stellen. Meer een interim-manager (van een bepaald type) dan een ambtsdrager.
In de doordenking van het interimpredikantschap wordt echter niet aan een krachtfiguur gedacht maar aan een ambtsdrager met specifieke deskundigheid. Verder wordt de interimpredikant geacht nauw samen te werken met de kerkenraad ter plaatse, waarbij het ene ambt niet zal heersen over het andere. Van tevoren dienen er daarom goede afspraken te worden gemaakt over de duur van de periode en de taken van de interim.
Een van de sterke punten van een interim-predikant is dat deze geen persoonlijke belangen heeft. Het enige belang is het welzijn van de gemeente met het oog op de toekomst van die gemeente. De interim-predikant is er op uit zichzelf overbodig te maken.

Specialisatie
Onlangs stelde dr. G. van den Brink in Theologia Reformata (maart 2005) het 'wereldse' woord 'loopbaanontwikkeling' aan de orde in verband met het werk van de predikant. Dominees die veertig jaar hetzelfde werk doen, worden steeds meer een vreemde eend in de bijt op de arbeidsmarkt in onze snel veranderende samenleving. Bovendien houden slechts weinigen dat nog zo lang vol. Van den Brink voert een voorzichtig pleidooi voor specialisatie in het predikantswerk: 'Is het (...) per definitie onjuist om in het reguliere predikantschap meer differentiatie te overwegen?'
Ik kan hier niet uitgebreid ingaan op de Reflexen van dr. Van den Brink, maar de kans is groot dat de interim-predikant in de toekomst ook zo'n vorm van specialisatie zal zijn. Het biedt predikanten de mogelijkheid bepaalde gaven en talenten verder te ontwikkelen en te gebruiken ten dienste van het functioneren van de gemeente van Christus.

Bijdragen aan de Hoop
Dat laatste - de zorg voor de gemeente van Christus - is wat mij betreft ook het belangrijkste. Het interim-predikantschap heeft vooral te maken met de zorg en de verantwoordelijkheid die we binnen de kerk voor elkaar willen dragen.
Die zorg krijgt nu al gestalte, wanneer in een vacante gemeente een consulent aan het werk gaat. Die verantwoordelijkheid wordt ook zichtbaar wanneer predikanten samen met andere ambtsdragers een actief aandeel hebben in het belangrijke werk van de visitatie.
Wellicht krijgt de kerk er op termijn nog een pijl op haar boog bij, in de persoon van de interim-predikant. Om in de specifieke omstandigheden van een gemeente in een overgangssituatie, een eigen bijdrage te leveren aan de Hoop.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen