Geestelijke zorg bij militaire missies

Wat jammer nou! Dat was het eerste dat bij mij opkwam, toen ik het artikel Uitgezonden naar Irak. Naar een land vol gevaren van kapitein Henk te Kulve in de Waarheidsvriend 16 juni las. Ik moet zeggen, ik herkende er wel iets in van mijn eigen beleving tijdens mijn uitzending naar Zagreb in de winter van 1995/96. Een zekere eenzaamheid waar het het geloof betrof. Weinig mensen met wie je de diepere dingen van je geloof kunt delen. En toch ontmoet je ze, al is het soms laat. De steun van de thuisgemeente en de ervaring dat God zelf je erdoorheen draagt. Ook deze positieve dingen kun je tijdens een uitzending intenser dan thuis beleven. Tenslotte krijg je van Hem wat je nodig hebt, al is het niet altijd zoals je zelf gedacht had.

Weinig of niets herkenbaars
Jammer vond ik het vooral dat de geestelijke verzorging die kapitein Te Kulve tijdens zijn uitzending ontmoette, daarbij geen rol heeft kunnen spelen. Gedurende de eerste periode was daar de humanistisch raadsman die op zondag een bezinningsmoment van verzorgde. De tweede periode een aalmoezenier, een rooms-katholieke geestelijk verzorger dus, die in zijn kerkdiensten tenminste uit de Bijbel las, maar die verder weinig herkenbaars bood voor iemand die met overtuiging in een gereformeerde-bondsgemeente kerkt.
Dat kan gebeuren. De overheid zendt met een groep militairen niet meer dan één geestelijk verzorger mee. Voor ieder een raadsman of geestelijke van eigen kleur, meesturen, zou het budget dat de geestelijk verzorging ter beschikking gesteld wordt, ruim overschrijden. Dat betekent soms dat de individuele gelovige tijdens een uitzending op geestelijk verzorgers aangewezen is die hem weinig of niets herkenbaars bieden. Als er op de betreffende basis in Irak een protestantse geestelijk verzorger van verwante ligging gewerkt had, waren de dingen waarschijnlijk anders gelopen, maar dat is nu eenmaal niet altijd het geval. In dit geval was het wel erg pech. Ik kan de militair die in deze situatie terechtkomt, alleen maar aanraden: praat er met de betreffende geestelijk verzorger over. Een persoonlijk gesprek kan veel verhelderen en misschien is er een vorm van maatwerk, bijvoorbeeld in de vorm van een gesprekskring, mogelijk. Zelfs al bestaat die niet uit gelijkgezinden, dan kun je er je verhaal toch met anderen delen. Dat kan een verrijkende ervaring zijn.

Verlegen
Hoewel ik de in het stuk beschreven ervaring kan meevoelen, wil ik de situatie ook eens van de kant van de geestelijk verzorger bekijken. Je zult raadsman zijn en als enige geestelijk verzorger met een groep militairen meegestuurd worden. Dan kun je de gelovigen in de aan jou toevertrouwde groep niet aan een kerkelijke collega toevertrouwen.
Veel raadslieden proberen dan, al is het geen kerkdienst, dan toch een moment van bezinning op de zondagmorgen te bieden. Een vrijgemaakte militair vertelde me eens dat hij deze bezinningsmomenten de hele uitzending door bijgewoond had en dat hij daar veel aan had gehad. Na wat overleg met de geestelijk verzorger had hij ook zelf geregeld een bijdrage geleverd, een lezing, een woordje, een gebed, ingevoegd tussen de meer algemeen menselijke wijsheden die het bezinningsmoment verder vulden. Het had voor hem de zondag gedurende zijn uitzending toch tot een zondag gemaakt.
Maar ook de kerkelijke geestelijk verzorger kan zich verlegen voelen. Je weet dat er zich onder de militairen met wie je uitgezonden bent mensen van allerlei kerkelijke achtergrond bevinden en dat er ook veel niet-gelovigen zijn die de kerkdiensten bezoeken om een ogenblik tot rust te komen of even zijn emoties te laten gaan. Je probeert zo veel mogelijk mensen te bereiken, maar je kunt nu eenmaal niet verder springen dan je polsstok lang is. En de geestelijk verzorger die alles tegelijk wil zijn, is tenslotte niemand meer.

Voorhof
Ik heb zelf in Zagreb voor de situatie gestaan en ik heb op mijn manier geprobeerd om eruit te komen. Ik had er een groep trouwe kerkgangers, van wie meer dan de helft in Nederland geen kerk bezocht. Voor hen was er wat ik voor mijzelf de 'voorhof' noemde. Een algemeen menselijke uitwerking van het thema van de dienst, meest in de vorm van een verhaal, een spreuk, iets beeldends, gevolgd door een meditatief nummer uit het wereldlijk repertoire. Zoals Paulus op de Areopagus een Griekse dichter aanhaalt om aansluiting bij zijn gehoor te vinden. Daarna de dienst van het woord, bestaande uit gebed, schriftlezing en een korte uitleg, afgewisseld door nummers uit de christelijke muziektraditie, van gregoriaans tot Oosterhuis en moderne relipop. Van bandje of cd wel te verstaan. Van zingen heb ik na enkele mislukte pogingen maar afgezien. Meest zong ik dan als enige. Na de woorddienst een korte avondmaalsviering, waar globaal genomen een kleine helft van de vaste kerkgangers aan deelnam.
Het mooie van dat halfjaar Zagreb was dat ik de bezoekers van de kerkdiensten steeds beter leerde kennen, hun vragen, hun problemen, en dat is steeds meer de teksten ging lezen met hun vragen in mijn achterhoofd. Dat gaf me na een poosje het gevoel dat ik in de kerkdiensten alles wat ik wilde, kwijt kon en dat een half woord genoeg was om duidelijk te maken wat ik bedoelde Over kerkelijke verschillen hebben we het niet veel gehad. Men deelde samen de situatie, oorlog om je heen, en ver van degenen die je lief zijn. En samen hebben we het op zondag goed gehad.

Het is goed er weer eens aandacht gevraagd is voor het werk van een zeer diverse groep geestelijk verzorgers die voor een even diverse groep mensen iets probeert te betekenen. Ik beoefen dit werk al jaren met vreugde en beveel het werk van de geestelijk verzorging in de krijgsmacht van harte in de belangstelling en voorbede van de lezer aan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen