Boekbespreking

Dankzij de hedendaagse media zijn we vandaag - meer dan vroeger - onder de indruk van de massaliteit van het lijden en kwaad in de wereld. Wat een onafzienbare hoeveelheid groot en klein leed wordt er niet dagelijks op talloze plaatsen geleden! Het is zo bezien geen wonder dat in de theologie de belangstelling toeneemt voor denkers uit het verleden die zwaar tilden aan de gebrokenheid van het leven. De Klein-Aziatische reder Marcion (85-160) was zo iemand. Het was voor hem onbegrijpelijk dat de God van het Oude Testament, die deze grillige, gevaarlijke wereld geschapen heeft, dezelfde zou zijn als de liefdevolle Vader van Jezus Christus. De schepping moest volgens Marcion wel het werk zijn van een andere, lagere godheid - de godheid die de Joden vereren. Marcion vormde zich dan ook een eigen 'bijbel in de Bijbel', waaruit het hele Oude Testament en allerlei andere joodse elementen zorgvuldig weggezuiverd waren. De kerk heeft van meet af aan ingezien dat dit niet christelijk was, en Marcion uiteindelijk geëxcommuniceerd. Toch zou zijn invloed de eeuwen door in de kerk telkens blijven opduiken. Dr. Krijger had een heel persoonlijke aanleiding om zich met Marcion en diens doorwerking in de kerk bezig te houden. Na hervormd predikant geweest te zijn in verschillende gemeenten, moest hem in 1986 vanwege gezondsproblemen (gestaag teruglopend gezichtsvermogen) vervroegd emeritaat verleend worden. Het 'bittere raadsel van de schepping' was hem dus niet onbekend. Hij is echter niet bij de pakken gaan neerzitten, maar besloot zijn theologische studie voort te zetten - met uiteindelijk dit aan de VU verdedigde proefschrift als resultaat. Dat is natuurlijk een prestatie van formaat.
In zijn boek vraagt Krijger aandacht voor wat hij de categorie van het tragische noemt. Daarmee bedoelt hij dat er in ieders leven dingen kunnen gebeuren, die zich niet laten inkaderen in een zinvol geheel. Ze zijn eenvoudig het gevolg van het grillige lot dat ons treft, meer valt er niet van te zeggen. Maar heeft God er dan niet Zijn hogere bedoeling mee? Krijger pleit ervoor om niet te snel dergelijke verklaringen aan te dragen. Ze lossen doorgaans zo weinig op. Laten we liever de ervaring van het tragische, het vergeefse en zinloze, theologisch zo serieus mogelijk nemen. Het raadselachtige van het leven valt niet in een sluitende theorie te vangen. Ter onderbouwing van deze visie kan Krijger goed terecht bij het Oude Testament, waarin de klacht over de vergankelijkheid en vergeefsheid van het bestaan immers zo'n grote rol speelt. Hij kan er ook voor terecht bij de theologie van K.H. Miskotte, die uiterst gevoelig was voor de 'tragische grondstructuur van het bestaan', en vandaaruit ook een zwak voor Marcion had. Krijger ontrafelt de overeenkomsten tussen Miskotte en Marcion, maar gaat gelukkig niet voorbij aan de levensgrote verschillen. Miskotte wilde bijvorbeeld niets weten van een donker lot dat buiten God omgaat. Dat blijkt wel uit een getergde brief van zijn hand aan J.J. Buskes (in dit boek als bijlage afgedrukt).
Daarin roept hij deze scherp tot orde, omdat Buskes zich in een artikel uiterst kritisch had uitgelaten over zondag 10 van de Heidelbergse Catechismus. Ondanks zijn tragische levensgevoel blijft Miskotte belijden dat deze wereld Góds wereld is. Verder had hij ook een veel positievere kijk op het Oude Testament en het Jodendom dan Marcion - iets wat in dit boek merkwaardig onderbelicht blijft.
In een laatste hoofdstuk onderscheidt Krijger drie houdingen die ten opzichte van het tragische aangenomen kunnen worden: relativering ervan (bv. met een beroep op de nieuwe aarde die komen gaat), berusting erin, en protest ertegen. Alledrie hebben ze op een bepaalde manier opgevat hun goed recht. De protesthouding vult Krijger daarbij nader in, als het gevecht met God, waarin we Hem als ooit Jakob niet laten gaan, tenzij Hij ons zegent. In die worsteling krijgen we de dingen niet rond, maar kan wel het vertrouwen op God ineens weer doorbreken.

Als proefschrift is dit boek misschien niet erg sterk; daarvoor is het betoog te weinig strak, en de onderbouwing van de stappen die gezet worden te fragmentarisch. Als boek is het echter zeer sympathiek. We kunnen ervan leren om in ons (s)preken over God te waken tegen een al te harmoniserend en dus verzachtend spreken over het lijden. Veel beter en ook troostrijker (!) is het vaak om de rauwheid en raadselachtigheid van het leven zo lang mogelijk te blijven verwoorden, desnoods in een niet aflatend klagen naar God dat slechts door Hemzelf beantwoord kan worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen