Liederen van Lodenstein

Het heeft de SSNR-werkgroep Nadere Reformatie en literatuur de nodige inspanning gekost de bundel Uyt-spanningen, behelsende eenige Stigtelyke liederen en andere gedigten opnieuw uit te geven. Het resultaat mag er zijn. Een prachtig boekwerk is het geworden. Alle lof voor uitgeverij De Banier te Utrecht. De uitgave is naar de editie van 1676 en verrijkt met inleidingen en toelichting door de leden van genoemde werkgroep. Voor de prijs van euro 49,50 is er weer een bron toegankelijk gemaakt van een van de meest representatieve figuren van de Nadere Reformatie. De liederen zijn vaak geschreven naar aanleiding van een gehouden of een gehoorde preek. Zo besteedde Van Lodenstein de tijd die voor rust en ontspanning overbleef op een nuttige wijze.

Frivole melodieën
Wie een poging waagt om liederen te zingen, treft niet veel bekende melodieën aan. Ze zijn ook een tikkeltje frivool. Van Lodenstein waarschuwt er zelf voor in zijn lezenswaardig voorwoord. De melodieën zijn namelijk ontleend aan wereldse versjes. Maar 'De voys en weegt Godt niet of die is swaar of ligt'. Door van bekende en graag gezongen melodieën gebruik te maken, hoopt de dichter te bevorderen dat men de ijdele inhoud van slechte verzen zal vergeten en ze vervangen zal door liederen waaraan God lof en eer wordt gebracht Zie hier het pedagogisch en pastoraal doel van Van Lodenstein. Zijn advies is de liederen in de huissamenkomsten te zingen en vervolgens met elkaar te spreken van datgene wat de Heilige Geest tijdens de zang openbaart of doet gevoelen. De liederen zijn niet geschreven voor de eredienst. Men hield zich strikt aan het besluit van de nationale synode van Dordrecht: alleen de 150 psalmen en 'enige gezangen'. Liederen van grote dichters uit die dagen, onder wie ook onze Jodocus, hief men aan in de huissamenkomsten en de conventikels, waar men elkaar trachtte te stichten in het persoonlijk geloofsleven.

Heiliging
Wat de inhoud van de liederen betreft treffen we meestal dezelfde boodschap aan, die ook in zijn preken terug te vinden zijn: oproep tot zelfverloochening, heiliging van het leven en de innige omgang met God.
Over de innige omgang met God sprak prof.dr. A. de Reuver bij de presentatie van deze heruitgave over Van Lodensteins spiritualteit. Hij merkte op dat de mystieke vroomheid de dichter kenmerkt, maar dat Christus daarbij altijd het middelpunt vormt; en dat dit gegeven de voorwaarde vormt tot het verstaan van de vroomheid die juist ook in deze bundel naar voren komt.
De heiliging van het leven is een grote passie van de dominee-dichter. De zogenaamde Voetiaanse praecisitas stempelde zijn preken en dichten over de heiligmaking. De vraag moet wel gesteld worden of ook in zijn gedichten de rechtvaardiging door het geloof alleen wat op de achtergrond dreigt te geraken, ten gunste van de heiligmaking. Weliswaar is het rechtvaardigend geloof de bron van de ware heiliging. We zullen deze passie voor de heiligmaking moeten zien tegen de achtergrond van de tijd waarin hij leefde en werkte. Het was een tijd van groeiende kerkelijke en nationale zelfgenoegzaamheid, van geesteloosheid en zedelijk verval. Opnieuw worden we bepaald bij het grote belang van de bestudering van een man als Van Lodenstein in zijn context. Ik moet weliswaar eerlijk bekennen dat na enige uurtjes onder het gehoor van Van Lodenstein gezeten te hebben, een preek van Kohlbrugge verkwikkend is. En ook die theoloog zal weer in zijn context verstaan moeten worden!
Maar eerlijk is eerlijk, in deze heruitgave zijn genoeg liederen te vinden die lieflijk zijn en harten getroffen hebben en nog zullen treffen. Van Lodenstein is, wanneer hij ziet op wat voorhanden is in kerk en samenleving - en niet te vergeten eigen hart - moedeloos gestemd is. Wanneer hij echter ziet op de beloofde toekomst is hij hemelhoog gestemd. Dat (geloofs)leven is door en door bijbels.

Natuurlijk leven
Ten slotte: in de vorige eeuw verscheen er een boekje met als titel 'Hier beneden is het ...'
De begrijpende lezer beseft dat het gaat om een citaat uit één van Van Lodensteins bekendste liederen.
!Hoog! mijn siel /omhoog  na boven!
Hier beneden is het niet:
't Regte leven / lieven / loven
Is maar daar men Jesum siet (...)'
(Uyt-spanningen, nr.56).

Is het nu 'niet' of'wel'? Met deze vraag te stellen wil we niet in een welles-nietes-spelletje vervallen. Daar is de zaak mij te ernstig voor. Wat wordt bedoeld met 'niet' en wat met 'wel'? Toch wil ik de vraag stellen hoe het met de verhouding natuur en genade bij Van Lodenstein staat. De Reformatie leert ons dat de genade niet tegenover de natuur staat, maar tegenover de zonde. Het 'natuurlijk leven' komt er bij de dominee-dichter wel erg bekaaid af. En als ik begrepen heb dat hij het betreurt dat de Reformatie de kloosters en de kloosterorden heeft afgeschaft (die volgens hem te 'reformeren' zouden zijn geweest), dan frons ik mijn wenkbrauwen. Wanneer we daarbij zijn sympathie betrekken voor Jean de Labadie en zijn sektarische beweging, schud ik het hoofd.
Het is de hoogste tijd om door Nadere Reformatie en Reformatie heen, ons weer te oriënteren op de Heilige Schrift. Sola Scriptura! Dat geldt dan ook voor dominees en dichters. Rest mij nog een hartelijke aanbeveling voor studie, voor lering en innerlijk vermaak. En ... wanneer er een mooie cd zal verschijnen, aan deze dominee-dichter gewijd (zoals er eens een lp aan Jacobus Revius gewijd is), zal ik hem zeker aanschaffen.

N.a.v. Jodocus van Lodenstein:
Uyt-spanningen, behelsende enige stigtelyke liederen en andere gedigten, ingeleid en toegelicht door L. Strengholt e.a.
Uitg. De Banier, Utrecht; 664 blz.; € 49,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen