Boekbespreking

Israël Gutman (hoofdred.) Rechtvaardigen onder de Volkeren - 'Nederlanders met een Yad Vashem-onderscheiding voor hulp aan Joden. Uitgave L. J. Veen i.s.m. het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD), Amsterdam/Antwerpen, 1119 pag., € 79, 90.

In dit boek zijn de reddingsacties vastgelegd van de 'Rechtvaardigen onder de Volkeren', die in Nederland zich hebben ingezetvoor joden tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarvoor zijn onderscheiden met de Yad Vashem-onderscheiding in Jeruzalem. Yad Vashem is het herinneringsinstituut in Jeruzalem, dat door de Israëlische Knesset per speciale wet in 1953 werd gesticht, om 'eer te betonen aan de niet-joden die hun leven en die van hun gezinnen hadden geriskeerd om joden te redden'. In het woord vooraf wordt herinnerd aan het feit dat de waarden die de beschaving schragen, hun oorsprong hebben 'in het geloof dat de mens geschapen is naar Gods evenbeeld, en deze waarden zijn geworteld in de Tien Geboden'. Een vanuit joods-christelijk gezichtspunt begrijpelijk, maar in onze geseculariseerde samenleving allang niet meer geaccepteerd uitgangspunt. De uitgave verscheen oorspronkelijk in 2004 in het Engels onder de titel The Encyclopedia qf the Righteous Among the Nations, in nauwe samenwerking tussen Yad Vashem en het NIOD.

In de algemene inleiding wordt kort de achtergrond van het antisemitisme in Hit- Ier-Duitsland geschetst. 'Het antisemitisme dat gestalte kreeg in nazi-Duitsland verschilde van de jodenhaat eerder in de geschiedenis, die ontstond tegen een economische en religieuze achtergrond.' De joden riepen de afgunst op van 'vele achtergebleven en verbitterde Duitsers.' Men kan dunkt me nochtans recht overeind houden dat ook 'religie' een rol speelde. Hitier achtte zich immers door 'de Voorzienigheid' verkoren en dulde geen 'verkoren' volk.

Een kandidaat voor de Yad Vashem-onderscheiding wordt beoordeeld in een ingewikkeld proces dat vele stadia doorloopt. Hoewel men lang niet de namen van allen heeft kunnen achterhalen die joden het leven hebben gered, waren eind 1999 toch 17.000 personen als zodanig erkend door Yad Vashem; mensen van wie de joden zeggen, dat wie het leven van één mens redt de hele wereld redt. Zo zijn in dit boek de namen opgenomen van alle 'erkende' Nederlanders, met daarbij een historische verhandeling met de persoon als middelpunt. Indrukwekkend om kennis te nemen van al die beknopte levensgeschiedenissen, van bekenden en onbekenden, van Albert en lantje van Aalderen uit Hoogeveen, zowel als van prof. dr. J. W. van Hulst, van lohanna Dolderman-Zwiers, die een joods meisje blondeerde met peroxide, tot mevr. Gesina van der Molen, die in haar betrokkenheid bij het onderwijs kinderen redde. Uiteraard komen we lohannes Post tegen, maar ook Godfried Bomans, Corrie ten Boom, ds. Th. C. Frederikse, Frederiklan (Frits) Kerkhof. Het naamregister telt 100 pagina's.

Voorafgaand aan de namen wordt een historische schets gegeven van de IVveede Wereldoorlog in Nederland en in een apart hoofdstuk van de holocaust in Nederland. Ook worden de verzetsgroepen apart beschreven. In het eerstgenoemde hoofdstuk wordt ook aandacht gegeven aan de kerken en de confessionele partijen. In de R.-K. kerk wordt met name genoemd mgr. J. de Jong, de aartsbisschop van Utrecht; in de Hervormde Kerk 'een kleine groep leden van de hervormde kerk in Ede'; in de gereformeerde kerken, die 'relatief' de grootste bijdrage leverden aan het redden van joden de vele 'gewetensbezwaarden'.

Wat een boek! Een document, niet minder dan een monument van hen die hun leven waagden om dat van anderen te redden. Merkwaardig overigens dat ook in dit boek joden met een kleine letter wordt geschreven.

V.D.G.

Adri Bloemendal Laat Hem geen rust. Het geheim en de kracht van het gebed. Uitg. Kok, Kampen; 237 blz.; € 15, 50.

Drs. A. Bloemendal, predikant in wijk 3 van de hervormde gemeente in Vriezenveen, is tot zijn studie gekomen naar aanleiding van een serie van drie preken over voorbede. De preken riepen vragen op, bij anderen en bij hemzelf, zoals: Wat haalt het uit als ouders bidden om geloof voor hun kinderen, terwijl die kinderen er niets van willen weten? Waarom zie je van een gebed om genezing soms geen (lichamelijke) uitwerking? Bloemendal ging op zoek naar meer helderheid.

In deel 1 wordt de basis van het gebed aan de orde gesteld. De basis is God Zelf en de drie gestalten waarin Hij Zich bekendmaakt als Vader, Zoon en Geest. In het tweede deel stoot de schrijver door naar de kern van de voorbede. De motivatie voor het gebed is dat het evangelie verder verkondigd mag worden. Echte voorbede houdt in dat we ons voor de ander in woord en daad zullen inzetten. In deel drie komt de uitwerking van ons bidden aan de orde. Voorbede verandert de wereld, mensen en God. Er zijn echter ook grenzen aan de voorbede. Als ons gebed bijvoorbeeld egoïstisch is, hoeven we niet op verhoring te rekenen. Soms geeft God iets anders dan wij vragen, omdat Hij een betere weg weet. Het boek eindigt met het geven van uitzicht. Ik heb veel van de doorwrochte studie van

Ik heb veel van de doorwrochte studie van ds. Bloemendal geleerd. De behandeling van veel bijbelgedeelten is duidelijk en soms verrassend. Alleen al de titel van de studie geeft stof tot nadenken, een citaat uit lesaja 62: 6, 7. Vanuit het geheel van de Schrift worden we enorm gestimuleerd tot voorbede. We staan er over het algemeen te weinig bij stil welk een invloed het gebed bij de Heere heeft. De bijbelse nuchterheid die in het boek te bespeuren is, siert de auteur. Regelmatig zijn persoonlijke stukken in de tekst ingelast. Dat geeft betrokkenheid aan. De pastorale toonzetting is te waarderen, terwijl de vele praktische tips leerzaam zijn.

Dit neemt niet weg dat er bij mij vragen gerezen zijn. Gebruik is gemaakt van de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV). Voor mij werkt het vervreemdend als ik lees dat Jezus aangeroepen wordt met 'jou'. In Hab'alaïk 2:4 staat in de NBV dat de rechtvaardige door zijn trouw zal leven. M.i. is meer te zeggen voor de vertaling 'door het geloof'. Wel raadt ds. Bloemendal in de inleiding aan om de paralleleditie (met de Statenvertaling) te gebruiken.

Over de vrije wil van de mens zou meer te zeggen zijn dan de schrijver doet. Natuurlijk blijft de mens na de zondeval een verantwoordelijk wezen. Maar is hij vrij om te kiezen? Zijn wil is gebonden aan het kwaad en dient door de Heilige Geest omgebogen te worden.

Het is vanuit de Schrift juist weergegeven dat God reageert op het gebed. Te vaak is God immers gezien als statisch, wat defaitisme in de hand heeft gewerkt. Van God wordt echter duidelijk gezegd dat Hij een plan in eeuwigheid gemaakt heeft (bijv. Efeze i: 4, n). Niet om de gelovigen passief te maken, maar om hen te troosten. Voor dit spreken vanuit de eeuwigheid hoeven we ons niet te schamen.

Het gaat mij te ver als er een opening gegeven wordt voorbede te doen voor overledenen vanuit 'het berouw' van God. Gelukkig weten we niet wat er in het hart van een overledene leeft kort voor het sterven. Toch vindt bij het sterven een definitief oordeel plaats. Dat maakt het leven tot een ernstige zaak.

Deze vragen doen niets af van het feit dat de studie ons aan het denken zet. Door de vragen aan het einde van elk hoofdstuk is het boek goed te gebruiken door gespreksen gebedskringen.

J. H. LAMMERS, KRIMPEN AAN DEN IISSEL

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen