Boekbespreking

J.K. Vlasblom:
Kohlbrugge en Westendorp. Een levenslange vriendschap.
Uitg. : Boekencentrum, Zoetermeer; 171 blz.; € 18,50.

 H.F. Kohlbrugge:
In Zijn Beeld.
Uitg. De Groot Goudriaan, Kampen; 349 blz.; € 24,90.

A. de Reuver:
H.F. Kohlbrugge.
Uitg.: Kok, Kampen; 192 blz.; € 14,50.
De afgelopen tijd verschenen er drie publicaties met teksten van en over Kohlbrugge. Ten eerste was dat Kohlbrugge en Westendorp. Een levenslange vriendschap. Dit is alweer  het negende deel in de Kohlbrugge-reeks van het Boekencentrum en de Vereeniging tot Uitgave van Gereformeerde Geschriften. Matthijs Westendorp (1796-1863) is een figuur uit het Reveil en beschouwde Kohlbrugge als zijn geestelijke vader. De samensteller van deze uitgave, ds. J.K. Vlasblom uit Ter Aar, heeft er een waardevolle uitgave van gemaakt door deze correspondentie (welke we vooral in deze uitgave aantreffen, met daarnaast enkele Schriftverklaringen) te voorzien van noten en inleidingen, waardoor we de vriendschap van deze twee kunnen plaatsen in hun context.
In deze bundel komt Kohlbrugge naar ons toe als de hele Kohlbrugge: vertroostend, vermanend, fors, kritisch, zachtmoedig.
Uit deze brieven blijkt (opnieuw) dat Kohlbrugge in de zogenaamde hogere kringen bivakkeerde. Wellicht dat hij daarom fors tegen weelde waarschuwde. Ook Westendorp overkwam dat, toen hij een groot buiten had laten bouwen bij Rheden, dankzij zijn voorspoedige handel in graan en aandelen.
Later logeert Kohlbrugge er graag. Ik blijf dat een apart gegeven vinden: de waarschuwing enerzijds en de genieting anderzijds. Daarentegen maakten Kohlbrugges brieven (blz. 119vv.) aan Westendorp, toen diens vrouw was overleden, veel indruk op me. Prachtig!  De prijs van deze bundel is te hoog.

Het tweede geschrift is In Zijn Beeld. Het is het derde boek in de nieuwe Kohlbruggereeks van uitgeverij De Groot Goudriaan en bevat ongeveer veertig brieven van, aan en over Kohlbrugge, welke bewerkt, ingeleid en van aantekeningen voorzien zijn door dhr. T. van Es uit Alblasserdam. Hij wist enkele jaren geleden de prachtige Kohlbrugge-boekenschat van ds. D. van Heijst in bezit te krijgen, waarin zich menig nog ongepubliceerd werk van Kohlbrugge bevindt, dat nu dus wordt uitgegeven. Een gelukkig initiatief.
Voorafgaande aan de brieven plaatst Van Es een verhandeling van zijn hand over de plaats van het beeld Gods in Kohlbrugges theologie, zoals het beeld Gods en de doop, het beeld Gods en de Schrift, het beeld Gods en de prediking. Voor Van Es komt de theologie van Kohlbrugge, ja, de Schrift zelf open te liggen aan de hand van dit begrip. Ook dr. W. Aalders schreef daarover in de Kohlbrugge-herdenkingsbundel uit 1976, al zag ik geen verwijzing daarnaar.
Van Es sluit zijn artikel af met enkele strofen uit een gedicht van Hieronymus van Alphen. Ik vroeg mij af of ze door Kohlbrugge zelf geciteerd waren; voor mijn idee ademden ze net niet helemaal de geest van Kohlbrugge. Dat neemt echter niet weg dat broeder Van Es ons verheugd heeft met een waardevolle bundel, ook vanuit bibliofiel oogpunt bezien. Weer leren we de Elberfelder (of beter, gezien de data boven de brieven, de Utrechtse) pastor wat beter kennen, al kunnen we ons aan de hand van deze brieven ook voorstellen dat hij voor deze en gene de Utrechtse 'houwdegen' was. We denken aan de brief van ene ds. A. de Vries over Kohlbrugge en aan Kohlbrugges bekende brief aan de afgescheiden ds. Brummelkamp. Faire appreciatie (de uitdrukking is van prof.dr. S. van der Linde) blijft geboden maar is niet makkelijk.

Uitgeverij Kok-Kampen heeft een serie opgezet onder de titel Inleidingen met kernteksten. Een van de eerste delen daarin is een boek dat simpel en sprekend H.F. Kohlbrugge heet, van de hand van degene die inmiddels als primus onder de Kohlbruggekenners mag gelden: dr. A. de Reuver. Een fraai geschrift qua stijl en qua opzet. De eerste helft bevat een inleiding van zeven hoofdstukken op Kohlbrugges leven en werk. De tweede helft geeft eigen teksten van Kohlbrugge, waarbij elke tekst correspondeert met een hoofdstuk uit het eerste deel. Laatst vroeg iemand me: 'Welk boek kan ik lezen om Kohlbrugge goed te leren kennen? ' Tot enkele maanden terug kon ik niet zo makkelijk een titel noemen. Nu wel: dit boek.
Een gelukkige bijkomstigheid is dat prof. De Reuver voor dit geschrift veel Kohlbrugge-teksten opnieuw vertaald heeft in eigentijds Nederlands, waardoor des te beter de frisheid en de kracht van Kohlbrugges denken aan het licht komt. Wat jammer is dat de beide andere uitgaven in dit opzicht minder scoren.

Al met al: alledrie de uitgaven van harte aanbevolen.

H.J. LAM, RIJSSEN

R. Kranenborg (red.):
Voorgangers in Nederland. Onderzoek naar de positie van de pandit, de imam, de predikant, de rabbijn en de charismatisch leider in de religies van Nederland.
Uitg. Meinema, Zoetermeer; 265 blz.; € 19,50.
In een voorwoord zet dr. R. Kranenborg de doelstellingen van dit boek op een rij. Om te beginnen is het de schrijvers begonnen om goede en juiste informatie te bieden over wat de diverse voorgangers nu eigenlijk doen. Wat doet een predikant, een imam, een pandit, de rabbijn, een Pinkstervoorganger? Ze komen daarom ook zelf aan het woord om te vertellen waar ze hun dagen en weken mee vullen.
Verder is het de bedoeling dat de lezer gaat zien dat de diverse voorgangers zeer verschillend zijn in wat ze doen en in wat hun functie is. Een pandit (voorganger van de hindoes) heeft totaal andere taken dan een predikant. Ook een rabbijn en een imam hebben elk hun bezigheden die typisch zijn voor de geloofsgemeenschap waarbinnen ze werkzaam zijn. Een derde doel dat de samenstellers van deze studie voor ogen staat, is om beleidsmakers van de overheid te laten zien dat de imam echt iemand anders is dan de predikant. In de discussie over imamopleidingen wordt te veel gewerkt met het model van de predikant. Daardoor wordt de imams en in wezen ook de islam onrecht gedaan.

Over het hindoeïsme, de islam en het christendom zijn steeds drie bijdragen geschreven. De positie en de geschiedenis van de voorganger binnen zijn eigen religie komen aan de orde. Welke plaats neemt de imam in binnen de moslimgemeenschap en hoe zit dat met de pandit binnen de hindoe-gemeente? Dan krijgt een voorganger zélf het woord: wat doet hij of zij om invulling aan zijn werk te geven? Ten slotte wordt geschetst hoe de situatie thans is: welke problemen zijn er, verliest de voorganger gezag en hoe komt dat dan? Uiteindelijk wordt zo duidelijk hoe totaal verschillend de werkzaamheden van de voorgangers zijn en waar die verschillen uit bestaan. Voor het jodendom schrijft rabbijn Evers en voor de pinksterkerken is het prof.dr. C. van der Laan, die vooral vanuit de historie van zijn gemeenten de eigen accenten laat zien als het gaat om de inrichting van de eredienst en de positie van de voorganger daarin.

Een opmerking: dat de pinkstergemeenten aparte aandacht krijgen, wordt aan het begin gemotiveerd vanuit de overweging dat we in ons land te maken hebben met veel gemeenten waarin buitenlandse, zoals bijvoorbeeld Ghanese, voorgangers werkzaam zijn. Verderop in het boek horen en lezen we daar niets meer over en worden we alleen maar geïnformeerd over de Nederlandstalige pinkstergemeenten.

Deze studie is interessant voor ieder die door zijn werk gedurig te maken heeft met de veelkleurigheid van onze samenleving, juist ook in religieuze zaken. Te denken valt aan beleidsmakers in kerken en binnen de overheid en de samenleving. Ook is heel veel informatie samengevat voor ieder die belangstelling heeft in de nieuwe vormen van godsdienstig leven in onze tijd.

J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen