Hemels Jeruzalem en aards Elberfeld

Hoe komt een predikant in zendingsdienst ertoe om preken te onderzoeken van mensen die tweehonderd jaar geleden geboren zijn en werkzaam waren in een continent, zo verschillend van Afrika? Afrika, een continent waar telkens rampen en oorlogsgeweld van grote omvang plaatsvinden, die nauwelijks de aandacht van de pers krijgen. Werken in een land - Mozambique - dat behoort tot de armere landen van deze wereld en werken in een kerk waar de leden behoren tot de allerarmsten, in kleine dorpjes ver van de bewoonde wereld, waar de computer en de mobiele telefoon nog niet zijn doorgedrongen en waar de ossenwagens nog het middel van transport zijn.
Wat betekent het wanneer je overdag met een aantal ouderlingen die kunnen lezen en vrouwen die helemaal niet kunnen lezen, onder een boom de Bijbel aan het uitleggen bent in het Chichewa of Portugees, dan via bijna onbegaanbare paden terugkeert om je dan 's avonds te verdiepen in de Duitstalige preken van jaren her. Wat beweegt je om een proefschrift te voltooien ver van de academische wereld in Nederland; in een land waar om de haverklap de elektriciteit uitvalt, slechte communicatie is (in juni ontvang je nog kerstpost!), je na een verblijf in Nederland terugvliegt met kilo's boeken in je handbagage (een keer zelfs zestig stuks), en waar de slopende hitte van de dag je de studielust ontneemt. Waarom dit alles? Dit, omdat de verkondiging van de predikers die ik bestudeerd heb, mij gegrepen heeft!

Gesprek over de prediking
Ik kan niet anders zeggen dan dat het in mijn werk tot nu toe steeds is gegaan om de overdracht van het evangelie, in het geloof dat God door middel van de prediking van Zijn Woord tot ons spreekt. Zeggen wij dit, dan zitten wij op de lijn van de Reformatie.
'De prediking van het Woord van God is het Woord van God', volgens de tweede Helvetische Confessie.
Het bevestigingsformulier voor predikanten zegt 'dat door de prediking van het Woord grote dingen worden uitgericht'. Kortom, preken is een groot goed. Ik ben veel dank verschuldigd aan prof. M J.G. van der Velden, die op het Hervormd Seminarium in Driebergen er steeds voor gepleit heeft om binnen de gemeente het gesprek aan te gaan over de prediking. Het gaat er immers om, zo zei hij, dat de gemeente de preek voor haar rekening neemt.
De gemeente heeft het recht om te vragen of ze wat kan met de preek. En het criterium, de maatstaf van deze beoordeling, is het Woord van God, dat aan de gemeente is toevertrouwd. Ook dat is puur reformatorisch, want volgens Luther heeft elke christen de macht en het recht de leer - en dat is de prediking - te beoordelen. Zo ook Calvijn, die van oordeel was dat je niet alles hoeft te slikken wat vanaf de hoge preekstoel gezegd wordt. De gemeente heeft de Schrift. Ze mag en ze moet de prediking, die ook een menselijk gebeuren is, meten aan de Schrift.

Vernieuwend en fundamenteel
Het preekonderzoek in de gemeente heeft een positief doel: verdieping van het leven met God en daarin met elkaar. Ik weet nog dat Van der Velden tegen ons zei: 'onderzoek en analyseer de preken van de groten en laat zo het gesprek over de actuele prediking gebeuren.' Hij noemde onder de grote predikers onder anderen Augustinus, Luther en Kohlbrugge. Verrassend was het om een stukje te lezen in CV.Koers van mei jl. waarin collega W. Dekker van de IZB stelde dat wij de preken van Luther en Kohlbrugge niet links of rechts kunnen laten liggen. Het zijn preken, zo zegt hij, die 'vernieuwend en fundamenteel zijn voor onze verstarde en verwaterde kerken van vandaag'. Onderzoek van deze preken dus is geboden!
Zo is het gebeurd. Het was hier in Papendrecht in de consistorie van deze Sionskerk waar wij met gemeenteleden een aantal preken van Kohlbrugge hebben bestudeerd. Die preken, zo bleek, hadden ons iets te zeggen. Ik ben met de studie van deze preken doorgegaan, omdat ik zo geboeid was door de zeggingskracht ervan. Eenmaal ermee bezig, kom je er gewoon niet meer van los. Wat heeft deze mensen bewogen het zo te zeggen zoals zij het gezegd hebben?
Dat intrigeerde mij en gaandeweg kwam de gedachte op, om met het oog op de gemeente deze studie te vervolgen. Het was prof. Van der Velden die mij aanspoorde hierin verder te gaan. Ook ds. S. Gerssen uit Utrecht en ds. D. van Heijst uit Ommen stimuleerden dit studieonderwerp. Na het emeritaat van Van der Veldden was prof. De Reuver bereid de begeleiding over te nemen.

Utrecht
Graag had ik mijn academische studie met de promotie in Utrecht afgesloten.
De stad waar mijn oudste broer de theologiestudie begonnen is, maar na enkele weken op achttienjarige leeftijd is overleden na een ongeval. De stad waar voor Aly, mijn vrouw, en mij zoveel goede en mooie herinneringen liggen vanwege onze studietijd, het werk voor de studentenvereniging Voetius - onze dochter Marieke is nog petekind van Voetius - , de stad waar het kerkelijk examen werd afgelegd. Ik houd van Utrecht - nog steeds, wanneer ik de Domtoren zie, krijg ik een kick.
Maar het is anders gelopen. God riep ons voor de tweede keer naar Afrika, en al het voorwerk van de dissertatie, inclusief de boeken zijn in grote dozen gedaan en meegegaan met de zeebagage naar Mozambique. Ik dacht: 'De promotie kun je nu wel vergeten'. Wij moesten twee nieuwe talen leren en nieuwe culturen ontmoeten. Omdat de studie voor mij altijd als doel had de gemeente ermee te dienen, had ik er 
 

Op 13 mei jl. promoveerde ds. J. Kommers, door de GZB uitgezonden naar Mozambique, aan de North-West University in het Zuid-Afrikaanse Potchefstroom op de studie Ontwaakt, gij die slaapt! Het reformatorisch getuigenis van Gottfried Daniël Krummacher, Hermann Friedrich Kohlbrugge en Paul Geyser tijdens de Erweckung in het Wuppertal van de 19e eeuw. Ter gelegenheid van de verschijning van dit proefschrift in Nederland werd op 24 augustus in de Sionskerk te Papendrecht een symposium gehouden. In twee afleveringen drukken we de bijdrage van ds. Kommers af.

RED. DE WAARHEIDSVRIEND

vrede mee. Het bestuderen alleen al van de preken heeft mij geholpen voor mijn preekwerk.
Na enige tijd kwam ik in Mozambique in contact met enkele hoogleraren van de theologische faculteit in Potchefstroom die bij ons op bezoek waren en die vroegen mij terloops of ik nog met gerichte studie bezig was. Ik zei: 'Ik was ergens mee bezig, maar nu komt er niets meer van'. 'Dat zou jammer zijn', zo was hun reactie en zij drongen erop aan dat ik met de universiteit in Zuid-Afrika contact zou opnemen.
Dat is gebeurd en om het lange verhaal kort te houden; deze ontmoeting van december 2000 resulteerde erin dat ik op 13 mei van dit jaar, dus vijf jaar later, de bul in ontvangst kon nemen. De bijzonder vriendelijke manier van de mensen aan de theologische faculteit in Potchefstroom doet gewoon heel weldadig aan.

'Die drei Männer vom Wuppertal'
Een studie over de preken van 'De drie mannen van het Wuppertal'.
Krummacher is bekend, althans de naam (en vooral die van zijn neef, Friedrich Wilhelm Krummacher); Kohlbrugge heeft nog steeds in Nederland vele vrienden - .en dan Geyser. Deze laatste is voor u allen denk ik een onbekende, maar ook net als de twee anderen een ongelofelijk boeiende persoon en prediker. Drie predikanten, die in een opeenvolgende periode van 1816-1882 in het Wuppertal gewerkt hebben. Predikanten, niet zo gemakkelijk in de omgang; hoekig, paradoxaal, eigenzinnig, soms wat wereldvreemd. Er wordt van hen gezegd dat ze beter thuis waren in de weg van het hemels Jeruzalem dan dat ze de straten van Elberfeld kenden. Maar predikers die zichzelf als profeten hebben gezien, die diep ontzag hadden voor de majesteit van God en die zo hoog hebben opgegeven van de glorie van Jezus Christus en die zo krachtig hebben beleden het werk van de Heilige Geest. Het is mij blijven boeien hoe zij in hun preken erop uit zijn geweest 'de ondoorgrondelijke afgrond van Gods genade te prijzen'.
De studie bestrijkt een tijd waarin verschillende opwekkingen in Duitsland plaatsvonden. Mensen bespraken met elkaar op het werk de preken van de afgelopen zondag en zongen daarbij de geestelijke liederen. De bijbelkennis onder de gemeenteleden in het Wuppertal was doorgaans groot. 'Wij willen preken, lange preken', zo was daar het devies. De preken werden net als in Berea onderzocht 'of het ook alzo was', en in Barmen zaten de ouderlingen in de bank met het Griekse Nieuwe Testament voor zich! Wee de predikant die zich niet goed had voorbereid. Wij komen vrouwen in de gemeente tegen die met de geleerden van die tijd discussies hadden, vrouwen die grote delen van Calvijns Institutie kenden!

Dé Dag is aanstaande
Het Wuppertal, het gebied van oude piëtistische Erweckungs-bewegingen, heeft veel originelen opgeleverd. Het was een spanningsvolle tijd. De tijd waar het gedachtegoed van Feuerbach bij Friedrich Engels en Karl Marx postvatte en dat in de revolutie van 1848 tot uiting kwam. Tegelijk was het, zoals Tholuck de tijd na 1814 noemde: Auferstehungszeit (opstandingstijd). Op maatschappelijk en op geestelijk gebied was die tijd na de bevrijdingsoorlogen een tijd van herleving. De profetie van Johann Albrecht Bengel dat 1836 het jaar zou zijn van de wederkomst van Christus, hield bij velen de spanning levendig: Christus is komende. Het is Geyser geweest die niet moede is geworden de gemeente voor te houden: dé Dag is aanstaande. Dit alles geeft de preken van die tijd een zekere geladenheid.
Om die preken is het mij gegaan: wat hebben zij gepreekt en hoe kwam het dat door deze preken Erweckung ontstond? Opwekking binnen de bestaande evangelisch-gereformeerde kerk. Krummacher, Kohlbrugge en Geyser waren geen predikers die op een zeepkistje ergens in een park stonden. Geen opwekkingspredikers op de wijze zoals Sankey en Moody dit gedaan hebben. Het waren gereformeerde predikanten, die wat hun verkondiging betreft toch meer weg hadden van Luther dan van Calvijn. 'Onze Luther', zo zeggen ze. Op een gelukkige manier hebben in het Wuppertal, althans tot ongeveer 1850, de luthersen en de gereformeerden samengewerkt. Over en weer stond men op elkaars kansel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen