Bijbeluitleg met eeuwigheidslucht

In Ontwaakt gij die slaapt! komen predikanten voor het voetlicht die Schrift-theologen waren. Kerkelijk gerichte predikanten met een sterk piëtistische inslag. Met bijbelcommentaren hadden ze niet zo heel veel op, maar met de grondtekst van de Bijbel in de hand, hebben ze profetisch gesproken: 'Zo zegt de Heere'! Zij deden exegetische ontdekkingen en verstonden het om diep te boren in de Schriften, totdat het frisse bronwater naar boven kwam. Eeuwigheidslucht waait door deze bijbeluitleg.

Missionair-zielszorgelijk getint
Ik heb vaak gedacht tijdens de studie: dit zijn predikers die God gezien hebben! Zij hadden hun oor aan de mond van God en konden daardoor anderen tot horen leiden. Je kunt bijna zeggen: is het daarom dat hun preken zo modern aandoen? Net als bij de preken van Luther. En ik ben ervan overtuigd dat daarin de kracht ligt, de hartveranderende kracht. Onder het gehoor van deze preken kon je niet zeggen: het is waar of niet waar; maar het is 'Geloof in de Heere Jezus Christus en u zult zalig worden', waarbij voor uitvluchten geen enkele ruimte gelaten wordt.
Deze predikers hebben het hervormingsprogramma van Philip Jacob Spener begrepen en in praktijk gebracht. In zijn Pia Desideria (1675) spreekt Spener ook over de prediking en zegt dan: 'Waarbij heeft de hoorder baat in leven en in sterven?' Wanneer van een kansel het Woord van God op een missionair-zielszorgelijke manier einfaltig und gewaltig gepreekt wordt!

Heiliging door het geloof
Predikers waren het die uit waren op de samenklank van Reformatie en Erweckung. Opmerkelijk is bij hen de synthese van het Erweckungs-motief met het reformatorische getuigenis van de rechtvaardiging door het geloof alleen. Sterker nog: zij geloofden dat alleen de terugkeer tot de boete en de rechtvaardiging de mensen over het dode punt heen helpt. En heel pregnant gesproken is voor hen de heiliging een heiliging door het geloof! Het is mij opgevallen dat in deze preken zo heel bijzonder en krachtig Christus en Zijn verlossingswerk wordt gepreekt. Soms op hymnische wijze. Ook al zeggen wij dat de preken christocentrisch dienen te zijn, veel verder dan alleen maar het noemen van de naam van Christus komen velen niet. Maar hier, in deze preken komt het hele verlossingswerk van Christus en Zijn heerlijkheid zo sterk op je af dat bij diverse passages je de tranen in de ogen springen. Dit waren werkelijkheden voor hen: God en Zijn liefde, Christus en Zijn kruis, de Heilige Geest en Zijn werk in de harten van de mensen. Het evangelie als de enige remedie voor deze wereld. Kortom: verkondiging pur sang!

Kerkgeschiedenis
Deze predikers hebben mijns inziens een brugfunctie van de Reformatie naar onze tijd. Dat de objectieve daden van God zo onderstreept worden door hen, geeft deze preken een verfrissende trek maar ook een vreugdevolle stemming. Zij hebben tegen de heersende orthodoxe, starre Woordverkondiging in, een krachtige Woordverkondiging gehad vol van de Geest, waarin ook plaats is gekomen voor de eschatologische vragen en de mensen weer wakker geschud werden! Deze verfrissende manier van preken hebben zij in de doordenking van de predikkunde vruchtbaar gemaakt en daardoor hebben zij het nuchtere West- en Zuidduitse piëtisme beïnvloed.

In deze studie leeft een stuk kerkgeschiedenis.
Ik heb bewust voor deze opzet gekozen. Veel studies waarin preken worden onderzocht, kiezen voor de Heidelberger-methode van Rudolf Bohren. Ik bestudeer Bohren graag, maar voor de opbouw van deze studie ben ik gegaan in het spoor van de Wuppertaler-wetenschapper Karl-Hermann Beeck, die gedoceerd heeft aan de Bergische Universiteit in Wuppertal, een man die veel studies over het Wuppertal het licht heeft doen zien. Het gaat bij hem om het principe van de confrontatie. Het individualiserend vergelijk van het verleden en het heden, waarin hij stelt dat je eerst goed de historische gegevens dient te kennen om vervolgens de te onderzoeken personen uit die tijd beter in de focus te krijgen en hun werk te zien in het raam van hun tijd. Vandaar de vele biografische notities in deze studie; het is een studie geworden op de grens van homiletiek en kerkgeschiedenis.

Invloed van het piëtisme
Een onderzoeker dient objectief te zijn. Ik heb geprobeerd om kritisch, eerlijk te verwoorden wat mijns inziens ook de zwakke kanten zijn van deze preken. Maar wie zelf geroepen is om te preken, moet maar heel bescheiden zijn in zijn oordeel over andermans preken. Het is vooral in de praktische consequenties van deze preken waar mijn vragen liggen. In het persoonlijk leven hebben deze drie predikers heel voorbeeldig de naaste geholpen.
Maar staande op zo'n belangrijke positie en de mogelijkheid hebbend om in het openbaar het Woord van God met alle consequenties voor het dagelijkse leven te verkondigen, hebben zij dit op het beslissende moment mijns inziens nagelaten. De afkeer van de wereld was voor hen een natuurlijk teken van het nieuwe wedergeboren leven. Wanneer bezoekers aan het Wuppertal uit die tijd in Elberfeld komen en daar de sociale ellende zien, de verpaupering, de prostitutie, dan is het schokkend dat ook deze drie predikanten meer de kant van de rijke fabrikanten hebben gekozen en daarmee het communisme dat naast hun deur ontstond, mede ruim baan hebben gegeven.
Wij kunnen zeggen: zij waren ook kinderen van hun tijd en dat heeft hun prediking gekleurd. Anderen in die tijd hebben meer moed gehad, zoals Hinrich Wichern, die naast de arme ging zitten en hem daar in zijn verpaupering het evangelie van de genade van God verkondigde en daadwerkelijk hulp verleende. De Innere Mission van Wichern werd door deze predikanten ook gedaan, maar dan een Innere Mission gericht op eigen hart.
Voor Wichern was de prediking, de zending en de evangelisatie als een vogel die geen kooi verdragen kan. De vrijheid waarin Luther stond, is bij Krummacher, Kohlbrugge en Geyser door piëtistische invloed wat ingeperkt, maar desondanks hebben zij door het bevrijdende 'nochtans' van het geloof velen die ten dode wankelden door hun prediking op de ene Rotssteen, Christus Jezus gesteld, en hen de weg door het dagelijkse leven gewezen.

Opstandingstijd
Het was voor mij heel boeiend om jarenlang met de preken van deze mensen bezig te zijn. Wij leven in een totaal andere tijd, en, om Paulus na te spreken: 'het is een boze tijd'. Zowel in Europa als in Afrika verkeren wij in een situatie waarin het geestelijk zo duister is en de machten van de boze zich breed maken; kortom we leven in een zendingssituatie. Temidden van dit alles worden ook wij opgeroepen om op te staan uit de doden, opdat Christus over ons zal lichten. De tekst uit Efeze 5:14 staat in de context van de heiliging van het christelijk leven.
Het is nu de tijd om te ontwaken, opstandingstijd!, opdat wij en onze kinderen in dit laatste van de dagen leven tot lof en eer van Hem, Die ons zo onuitsprekelijk heeft liefgehad en Zijn leven voor ons gegeven heeft. En dat ieder die in Hem gelooft niet verloren gaat, maar het eeuwige leven heeft! En aan dit leven uit Christus heeft ook onze naaste een boodschap!
Rest mij nog te zeggen dat ik zelf ongelofelijk genoten heb om de preken van Krummacher, Kohlbrugge en Geyser te lezen en te bestuderen. U kunt het nalezen in deze academische proeve, die nu op schrift is gesteld. Wat Georg Helbig gezegd heeft over Kohlbrugge in het voorwoord van Lass dir an Meiner Gnade genügen, is ook te zeggen van Krummacher en Geyser, namelijk dat de toekomst van de christelijke gemeente mede daarvan afhangt dat deze predikers nu eens eindelijk gehoord worden.
Hopelijk geeft het lezen van Ontwaakt gij die slaapt! aanleiding om deze preken vol evangelie ter hand te nemen, te lezen en binnen de gemeente te bespreken. Want dit genadevolle Evangelie klinkt, zo zegt Geyser - en Krummacher en Kohlbrugge zouden hem zeker bijvallen - , opdat het bij ons komt tot 'lofprijzende aanneming van het  evangelie'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen