Joris van Eijnatten en Fred van Lieburg: Nederlandse Religiegeschiedenis. Uitgave Verloren, Hilversum, 400 pag., € 29,-.

In dit boek geven twee historici een overzicht van tweeduizend jaar Nederlandse religiegeschiedenis. Daarbij beperken ze zich tot mensen en (hun) religieuze bewegingen binnen het huidige Nederlandse grondgebied; dus bijvoorbeeld niet in de zendingsgebieden waarmee men in Nederland een relatie had. Het boek is onderverdeeld in vier tijdblokken:
1. Smeltkroes van religiositeit (tot 1000), met daarin 'dynamiek van een godenwereld', 'opmars van het christendom', 'kerstening van de cultuur';
2. Christelijke alomtegenwoordigheid (1000-1580), met 'gereguleerd geloof', 'heilige hoogspanning' en 'verbroken eenheid';
3. Schijn van eenheid (1580-1850), met 'confessionele trouw', 'calvinistische republiek', 'protestantse natie';
4. Gevarieerd burgerschap (1850-heden), met 'de ontvoogde Nederlander', 'de creatieve Nederlander' en 'de vrije Nederlander'.
Tal van verschijnselen, bewegingen, organisaties, (politieke) partijen, sekten, stromingen, gemeenschappen en acties passeren de revue: in een zo grote hoeveelheid dat per onderdeel ook maar weer enkele sumiere lijnen worden geboden; de afzonderlijke thema's zijn vaak in complete boeken beschreven. Om het geheel niet te brokkelig te maken zijn de schrijvers behalve chronologisch ook thematisch te werk gegaan, dat wil zeggen dat binnen een tijdblok een thema geheel wordt beschreven, ook al zijn er verschillende tijdsegmenten. De leesbaarheid zou overigens nog meer bevorderd zijn, wanneer meer tussenkopjes waren aangebracht; nu stapt men soms zomaar van de ene zin naar de andere weer een nieuw (sub)thema binnen.
Alles bijeengenomen biedt dit boek intussen een schat aan informatie, terwijl de waarde nog vergroot wordt door een aantal chronologische tabellen, bijvoorbeeld van bijbelvertalingen, gezangbundels, bundels van heiligenlevens, religieuze lees- en leerboeken. De religieuze verschijnselen worden belicht tegen de achtergrond van de politieke of sociale context.
Kortom: een vol boek, wetenschappelijk gedocumenteerd, maar toch ook goed leesbaar. Nochtans maken de schrijvers ook (subjectieve) keuzes. Abraham Kuyper komt uitvoerig ter sprake. Herman Bavinck slechts éénmaal; hij droeg bij tot 'de herijking van het gereformeerde ideeëngoed': waarom en hoe wordt niet genoemd, slechts zijn 'veelgelezen dogmatiek' wordt genoemd. Ds. G.H. Kersten komt meerdere malen ter sprake, grondleggers en leidinggevenden binnen de Gereformeerde Bond nauwelijks. Wat de oprichters van de Gereformeerde Bond zelf betreft wordt ten onrechte gezegd dat ze hun kracht zochten 'in een binnenkerkelijk isolement'.
Overigens valt verder op dat de schrijvers consequent van de Hervormde Kerk in plaats van de Nederlandse Hervormde Kerk spreken. Dat wreekt zich bij de beschrijving van de kerkenfusie.
Aangekomen bij 1 mei 2004 merkt men intussen wel op dat toen het geboorte-uur sloeg van een 'herstelde Nederlandse Hervormde Kerk', die kerk weldra 'de officiële naam Hersteld Hervormde Kerk (HHK) kreeg'. De schrijvers verzuimen te vermelden dat 'Herstelde Nederlandse Hervormde Kerk' juridisch niet kon en mocht. Wat de beschrijving van de kerkenfusie betreft schiet dit boek echter überhaupt te kort, afgezien van het feit dat ook hier beknopt moest worden beschreven. Men heeft zich kennelijk slechts georiënteerd op de selectie van artikelen in Trouw, gebundeld in Een lange strijd om vereniging, zonder primaire bronnen aan te boren (geen enkele publicatie uit de kring van de Geref. Bond komt ter sprake). Bovendien spreekt men soms gelijkelijk over gereformeerde en hervormde kerken (meervoud), terwijl de Hervormde Kerk slechts gemeenten kende.
Dat verder door de schrijvers bevindelijkheid (slechts) wordt toebedeeld aan diegenen die zich oriënteerden op de reformatorische zuil of, binnen de hervormde kerk, op het Gekrookte Riet, waarbij bevinding kennelijk ook de breuk markeerde op 1 mei 2004, kan een historische vergissing worden genoemd. De schrijvers geven ook weinig doeltreffend aan wat bevinding mag heten.
Deze kritische noties zouden de indruk kunnen wekken dat daarmee de waarde van dit boek onder kritiek wordt gesteld. Dat is geenszins het geval. Niet echter in alle gevallen heeft zich in de beperking de meester getoond. Dat heeft zich ook gemanifesteerd in het bronnenmateriaal dat is gebruikt. Daarin staat overigens ook genoeg waardevolle literatuur, die primair mag heten. De lezer neme, leze en oordele zelf.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen