Nieuw Centrum voor Catechese

Een zeventienjarige jongen maakte dat de catecheet keer op keer niet zonder spanning zijn wekelijkse taak verrichtte. Schijnbaar onverschillig en quasi geïnteresseerd vormde hij het centrum van een groepje, dat voortdurend bij de les gehouden moest worden en de dominee negatieve energie kostte. Op een zekere dinsdag lag de jongen met koorts op bed, maar toen zijn moeder om zeven uur 's avonds bij hem ging kijken, was het bed leeg. 'Denkt u dat ik de catechisatie oversla?' luidde zijn antwoord bij thuiskomst. Werkelijke interesse van de predikant zorgde door de buitenkant heen voor een band met zijn catechisant. Een praktijkvoorbeeld uit de jaren zeventig. Zou het nu nog zo gaan?

Crisis?
Waar ligt de sleutel voor het naar inhoud en overdracht goed functioneren van de catechese - door de pedagoog dr. W. ter Horst 'misschien wel het lastigste stuk kerkelijk werk genoemd'? Dat is de afgelopen jaren in toenemende mate een reële vraag geworden, zodanig dat prof.dr. W. Verboom op de jaarvergadering van de Gereformeerde Bond in 2002 sprak van een 'crisis in de catechese'. Het signaleren van die crisis bracht bij een aantal betrokkenen echter ook iets van nieuw elan met zich mee, zodat bij de HGJB in Bilthoven, bij het Instituut voor Gemeenteopbouw in Ede en op de samen met de Gereformeerde Bond belegde studiedagen over de catechese de bezinning concreet ter hand genomen werd. In het schrijven van methoden (ds. M. van Campen en ds. P. van der Kraan & ds. A.J. van den Herik e.a) is de afgelopen jaren veel werk verzet, evenals in de ontwikkeling van verwerkingsmateriaal. Wat dat betreft kunnen we slechts zeggen: de catechese leeft!
Maar we rekenen ons niet al te rijk, omdat de vraag is: Hoe breed leeft de catechese, in kerkenraden en bij ouders? In welke mate wordt gezien dat de catechese een taak van geheel de gemeente is? In een vraaggesprek legden ds. D. Dekker en ds. Van Campen onlangs de vinger bij de werkelijkheid dat in hervormd-gereformeerde gemeenten steeds minder jongeren met de catechese bereikt worden, een feit waar kerkenraden niet aan voorbij kunnen gaan.
We mogen hieraan de vraag verbinden of dit in de kring van de Gereformeerde Bond overal voldoende erkend wordt. In de toerustingsbijeenkomsten zijn predikanten uit ons midden in ieder geval relatief weinig aanwezig. Dat lijkt erop of de noodzaak van een stimulerende scholing inzake deze taak binnen de gemeente niet ervaren wordt. Opvallend vind ik dat van de vijf tot nu toe in dit artikel genoemde theologen, er vier al meer dan 25 jaar predikant zijn. Participeren de jongere dominees ook in de bezinning? En iets meer op afstand, maar niet minder van belang, is de vraag welke theologen zich in wetenschappelijke zin scholen in de doordenking van de catechese, opdat er op termijn (voldoende) mensen zullen zijn die aan de theologische faculteiten kunnen lesgeven. In dit verband nog een keer dr. ter Horst, ter overdenking: 'Als pedagoog durf ik te voorspellen dat de geloofsgemeenschap die onvoldoende catecheten opleveren, geruisloos zullen verdwijnen.'

Lerend onderweg
Bij de opening van het centrum is de visie op de catechese, zoals die de afgelopen jaren in gezamenlijk beraad is gegroeid, verwoord. Het is goed hiervan op deze plaats wat door te geven, opdat de gemeenten weten waar het in de catechese - onderscheiden van het kerkelijk jeugdwerk - om gaat.
Prof. Verboom belichtte die visie aan de hand van Lukas 24, de geschiedenis van Jezus' ontmoeting met de reizigers naar Emmaüs. Nu kan deze Schriftplaats niet geheel model staan voor de huidige catechetische situatie - er werd gepleit om ook Johannes 3 en Johannes 4 erbij te nemen - maar zijn er wel treffende lijnen te trekken uit dit gedeelte waarin Jezus Zijn leerlingen deelgenoot maakt van Zijn opstanding.
De vraag is hoe de Opgestane de reizigers naar Emmaüs brengt tot kennis van Hem. Hij doet dat vanuit een pastoraal hart en bouwt daarbij een relatie met hen op. Waar de catecheet met jongeren omgaat, zijn pastoraal en relationeel daarom sleutelwoorden. Vanuit deze inzet begint de Heiland met luisteren en het stellen van vragen. Vertaald naar het catecheselokaal betekent dit het kiezen voor dialogische werkvormen, voortkomend uit opzoekende liefde.
Vertrouwen tussen catecheet en catechisant is van groot belang. De jongere mag weten dat zijn leermeester voor dit uur geïnteresseerd is in zijn leven, zijn levenssituatie en werkelijk het goede voor hem zoekt. Daar hoort de aanvaarding van de jongere bij zoals hij is - ook in zijn minder aardige kanten. Neem je innerlijk niet vooral iets aan van iemand met wie je innerlijk echt iets hebt? Om het met een catechetisch advies van Augustinus te zeggen: 'Zonder liefde hoef je nergens aan te beginnen.'

De Schriften open
Centraal in de visie van het Centrum voor Catechese staat dat de Schriften opengaan, zoals Jezus aan de Emmaüs-gangers uitlegde wat over Hem geschreven was in al de Schriften. Dat laatste is een aansporing om een goed doordacht leerplan voor de verschillende jaren te hebben dat onze jongeren catechese krijgen, waarbij de Bijbel opengaat, het Boek van de openbaring van God, dat voor ons een beslissend gezag heeft. Ligt hier niet de blijvende kern van het onderwijs vanuit de kerk?
Wie de publicaties van prof. Verboom de afgelopen jaren gevolgd heeft, is niet verbaasd dat hij ook in het kader van het Centrum voor Catechese pleitte voor Christus Ieren, op de wijze van de Heidelbergse Catechismus, waarbij de leerling met hoofd en hart betrokken' is bij het onderricht van de kerk. Want nodig is vanuit het leren verstaan van de betekenis van de doop met Christus te sterven en op te staan. Vanuit de relatie met Hem moeten de jongeren leren als christen in de wereld te staan, zodat ze zelf gaan zien welke keuzes concreet gemaakt worden als we bij Hem horen. Dan is leren geen nazeggen van dogmatische waarheden, maar dan is leren het je eigen maken van het leven met Christus.
Te hoog gegrepen als doelstelling? Ja, als hier niet bij gezegd was dat de Heilige Geest is gegeven en ons in de  doop is beloofd. Om Hem zijn we daarom niet alleen verlegen in de kerkdienst, maar evenzeer in het catechisatielokaal. Want onze jongeren moeten komen tot geloof en wedergeboorte, om vernieuwd te worden naar het beeld van Christus. Wie zou binnen de gemeente niet mee willën werken aan of in meeleven betrokken willen zijn bij dit hoge doel?

Gezamenlijke doelstelling
Met een principiële visie en een didactische deskundigheid heeft het Centrum voor Catechese zich gepresenteerd. De medewerkers eraan zullen blij zijn, als de gemeenten hen hieraan zullen houden, omdat beide nodig zijn om het geweldige middel dat we in de catechese hebben gestalte te geven in een tijd dat de kerk meer en meer naar de marge van de maatschappij gaat en jongeren dat als zodanig ook ervaren. Het zou voor het komende jaar onze gezamenlijke doelstelling kunnen zijn de catechese uit het isolement te halen. Is dat mogelijk?
De constatering dat de catechese te veel los staat van de eredienst, van het jeugdwerk in de gemeente, van de godsdienstige opvoeding thuis, is ook dezer dagen geuit. Maar wat lees ik in een nummer van de Waarheidsvriend van een jaar of vijftien geleden? 'In heel wat gemeenten verkeert de catechese in een isolement. Ze heeft geen verbinding met het geheel van het gemeenteleven. Catechisatie is een "verplicht" uurtje, dat ze in de meeste gevallen wel willen uitzitten. Maar geïntegreerd in het verdere leven is het niet.'
Hoe komen we daarom verder dan een herhaalde constatering? Door te doen, door ermee te beginnen de op de catechese behandelde stof indien mogelijk in, de eredienst op een natuurlijke wijze te benoemen, in het kerkblad, op het huisbezoek. Gemotiveerde mensen worden vanzelf creatief!

Website
Die creativiteit vraagt wel enige stroomlijning. We leven in een tijd waarin al te gemakkelijk 'ieder voor zich opereert, elke kerkenraad de moeilijkheden naar eigen inzicht oplost.' Ds. Golverdingen zei 'een tikkeltje jaloers' te zijn bij het kennisnemen van de plannen. Laat dit Centrum voor Catechese daarom een plaats in ons midden mogen gaan innemen, omdat deskundigheid beschikbaar is. De website www.catechese.info kan door middel van onderlinge informatie-uitwisseling meer en meer gaan functioneren. En ondertussen weten we ons gedragen door God, die Zijn trouw bewaart van geslacht tot geslacht

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen