Boekbespreking

Dr. Bakker neemt in het eerste deel van dit boek zijn lezers mee op verkenning door de Vroege kerk in de tweede eeuw van onze jaartelling. Met name de persoon van Tertullianus en zijn vele geschriften krijgt de aandacht. Bakker tekent hem als een radicaal christen die sterk verlangde naar kerkelijke vernieuwing en wars was van compromissen met de tijdgeest. Het portret van deze man krijgt reliëf, gelet op de minderheidssituatie van de christenen. De gemeenten hadden te lijden van onderdrukking van de kant van hun heidense omgeving. De geschriften van Ignatius en de vele martelaarsakten geven een indrukwekkende tekening van de moed en de volharding van velen die hun geloofstrouw met het martelaarschap moesten bekopen. Soms leidde deze radicale bereidheid wel eens tot een opzoeken van het martelaarschap Maar duidelijk is dat men de gemeenschap met de lijdende Christus beleefde en Zijn voetstappen drukte.
In zo'n gistende tijd waarin christenen in een kwade reuk stonden, is het niet eenvoudig je houding tot de samenleving te bepalen.
Hoe ga je om met de cultuur?
Hebben Jeruzalem en Athene wat met elkaar te maken? Binnen de kerk werd daar verschillend op gereageerd. De vernieuwingsbeweging rondom Montanus en zijn profetieën dreigde de binding aan het apostolisch getuigenis kwijt te raken. Tertullianus sympathiseerde met deze profetische vernieuwingsbeweging, maar - zo laat Bakker zien - bleef daarbij in de bedding van de apostolische traditie.
Dat bracht hem ook in conflict met Marcion en de gnostiek. Marcion brak met de heilsgeschiedenis, verwierp de God van het Oude Testament en hield een wel zeer gereduceerd evangelie over. De gnostici namen de verantwoordelijkheid van de mens ten opzichte van het kwaad niet serieus. De mens was een tragisch slachtoffer, gevangen in de materie. Mooi is de manier waarop de schrijver lijnen trekt van het Platonische denken naar de gnosis.

In het tweede deel van zijn boek belicht Bakker de actualiteit van Tertullianus' geschriften en de Vroege kerk. Zijn zorg is dat vele christenen - en opvallend is hoe deze evangelische auteur zijn eigen kerkelijke kringen niet spaart - hun identiteit, hun verworteling in de Schrift en hun band aan de grote Traditie kwijt zijn en ingeruild hebben voor een gevoelsmatige religie en een verindividualiseerde geloofsbeleving, waarbij Jezus aansluit op ons geluksverlangen.
Hij signaleert in onze tijd een nieuwe gnostiek en een nieuw Marcionitisme in allerlei, opvattingen over God die niet stroken met het bijbels getuigenis ten aanzien van de drie-enige God. Kerken moeten zich niet aanpassen aan de eisen die de samenleving stelt, maar moeten ernst maken met de bijbelse radicaliteit. Geloven in God is bepaald niet vanzelfsprekend! Alleen het evangelie van kruis en opstanding kan de kloof overbruggen! Niettemin bepleit de schrijver geen wereldmijding.
Athene en Jeruzalem hebben wel degelijk wat met elkaar te maken.
Jeruzalem wil in Athene gehoord worden, lees ik ergens in dit boek. Maar ingaan op wat er leeft in de cultuur, is wat anders dan je er aan uitleveren. De schrijver wekt zijn lezers op om in onze emotiecultuur ernst te maken met het getuigenis van Gods heilsdaden in Christus en de verstoorde relatie tussen verstand en gevoel te herstellen.

Bakker schreef een boeiend boek, dat prikkelt en uitdaagt. Opnieuw heeft hij me ervan overtuigd hoe actueel de geschiedenis van de Vroege kerk is voor onze tijd.

A. NOORDEGRAAF, EDE

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen