Diensten in het Fries, Achterhoeks

In het inleidende artikel heb ik geprobeerd te laten zien waarom we de invloed van de volksaard op het christelijk geloof niet moeten overschatten. De laatste decennia is er echter wel steeds meer aandacht gekomen voor wat bijvoorbeeld de streektaal met de beleving van het geloof doet. Zo ligt er voor mij het boekje EAGEN WEURE, preaken en prakkezoasies in de modersproake van prof. Anne van der Meiden, een boekje uit 2002 met preken in het Twents.

In het voorwoord verklaart Van der Meiden de titel met deze woorden: 'EAGEN WEURE, dat slöt vanzölf nich op 't feit dat dit miene eigen weure bint, want dat sprek. Nee, 't hef te maken met 't eagene van oonze modersproake. Van de femilie zeg iej ok, dat dee 'eagen' is. Zo is 't met de modersproake ok; doar zit niks vrömds an.
Eagen weure hebt ginne geheimen. Of mangens wal? '

Dit boekje is er één uit vele, voortkomend uit diensten in het Fries, in het Gronings, in het Twents, in het Achterhoeks. Voor wie dit niet gewend is komt het allemaal wat vreemd over, maar 'kenners' van streektalen leren ons, dat er met taal veel meer gezegd kan worden dan op het eerste gehoor lijkt, 'k Geef ter illustratie enkele voorbeelden:
Gerrit Kraa, de bekende Twentse streektaalconsulent, vertelt ergens het volgende: 'Als iemand een schilderij laat zien en een Tukker (inwoner van Twente) zegt: 'Ik zal niet zeggen dat het lelijk is', dan is dat al behoorlijk positief. Maar nog beter is: 'Ik zal niet zeggen dat het niet mooi is'. 't Kon slechter' is nóg positiever.'
Op de website van het Achterhoekse Neede vond ik onder meer: 'De oorspronkelijke Needenaar is een gereserveerd persoon, die zich 'de kop niet gek Iaat maken'. Als je een Needenaar vraagt hoe het met hem is, antwoordt hij steevast: 'Och ... 't Geetwah'. Waarmee hij eigenlijk wil zeggen: 'Prima, en met u dan?' Bedoelt een Needenaar 'ja', dan zal hij zeggen: 'Och ... jao', maar is het 'nee', dan hoor je 'jao, jao', bij wijze van negatieve instemming.

Hoe Twentse broeders denken
Waarom deze uitweiding? Omdat bovenstaande voorbeelden ook in het kerkelijk leven dagelijkse praktijk kunnen zijn. 'k Denk aan de eerste kerkenraadsvergaderingen in het Twentse Wierden. 'k Kwam daar toch als 'westerling' binnen, gewend om 'direct' te zijn,  uit te spreken wat je denkt, rechttoe-rechtaan. Gaandeweg leer je te begrijpen hoe de Twentse broeders denken, zwijgen en - zo nodig - spreken.
'k Denk ook aan de - ook in Twente - gaandeweg teruglopende zogenaamde 'noaberplicht', afkomstig uit de tijd waarin de Twent in grote armoede leefde. Noodgedwongen hielp je elkaar als buren; daarbij werd niet gekeken naar politieke of kerkelijke afkomst'.
Je hielp bij het aanzeggen van een overlijden, het afleggen van de overledene, het verzorgen van de maaltijd na de begrafenis; je 'betaalde' feitelijk elkaars bruiloft. Op Hoge Hexel in Wierden kom je de sporen ervan nog tegen. In de nieuwbouw van Wierden niet of nauwelijks meer.
Veel duidelijker nog komt de volksaard tot uiting in het pastoraat. Ik las ergens: 'De moedertaal verraadt de diepere geestelijke lagen die de inhoud van woorden en begrippen bepalen. Het behoort tot de Saksische volksaard de dingen versluierd te zeggen, met een knipoog, met een reserve die ingegeven is door een gevoel van het ontzaglijke dat God heet en dat boven alles staat, boven heren en knechten, boven kerken en dogma's. 'Nee, 't rechte word nen means der nich van gewaar.'
Wat was het belangrijk voor mijn vrouw en mij om in Friesland Fries te leren spreken en verstaan en het te leren lezen. Wekenlang zaten we op donkere winteravonden in de authentieke pastorie van Dantumadeel Friese les te volgen van een dominee, die er dat als hobby bij deed. Wat stond ds. L.H. Oosten, nu nog predikant te St. Anthoniepolder, vanwege zijn Friese wortels, dicht bij het kerkvolk van Wouterswoude! Wat heeft het harde vissersbestaan van weleer een stempel gezet op de Noordwijkse bevolking! Kerkelijke vissersdorpen hebben de naam iets 'vrijgevochtens' in zich te hebben, voortkomend uit het vrije, maar harde bestaan op zee. 

Ontvangst van de prediking
Bovendien: Hoe verloopt het gemiddelde pastorale gesprek?
Kom je in de ene gemeente een soms benauwend overkomende geslotenheid tegen als het om de geestelijke dingen gaat, in een andere gemeente schrik je soms van de directheid, waarmee de dingen worden uitgesproken.
De hierboven gegeven voorbeelden met betrekking tot de streektaal lieten daar al iets van zien. En als dat al geldt van pastorale gesprekken, dan heeft dat ook invloed op de ontvangst van de prediking. Hoewel: ook in het Westen zijn er tal van gemeenten waar men moet wennen aan directheid in de prediking, 't Heeft soms ook gewoon te maken met de 'aard van het beestje', 'k Wil maar zeggen: dat heeft niet alléén te maken met de volksaard, maar ook met wat men gewend was of wat men al of niet graag wenst te horen.

Dan ben ik toch weer terug bij m'n inleidende artikel: Niet onderschatten, maar zéker niet overschatten. Uiteindelijk hebben we in Friesland, in de Bollenstreek, in Twente en waar dan ook hetzelfde nodig, namelijk geborgen te worden en te zijn in het dierbaar bloed van onze Heere Jezus Christus. Dan kan de 'methodiek' en het taalgebruik verschillen en verschillend moeten worden toegepast, maar de 'zaken' moeten en mogen er steeds zijn.
'k Preek, vanwege de banden vanuit het verleden, enkele keren per jaar in het Friese Driesum en houd daar een preek, die ik ook in Twente of in het Westen gehouden heb. Wat blijkt: Dat kan! Dat móet zelfs. Maar het is wel handig als je in de consistorie het gesprek tussen de broeders - in het Fries - wat kunt volgen; en het is wel wezenlijk om in een consistorie na de dienst een streekeigen gezegde in verband met de gehouden preek op waarde te kunnen schatten. Geloof en volksaard op waarde schatten: Dat is stof voor een derde, afsluitend artikel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen