Jeugd is overal opener

In de jaren zestig van de vorige eeuw moet een Kinderdijkse ouderling de nieuwe predikant hebben verteld dat de gemeenteleden een hart hadden, dat zo hard was als het staal waarmee op de plaatselijke scheepswerven werd gewerkt. Daar kon de nieuwe dominee wellicht zijn voordeel mee doen. In vissersdorpen ontmoetten dominees nog wel eens vrijgevochten gemeenteleden.
Dat had alles te maken met het vrije (maar vaak zware) leven op zee. Agrarische bevolking leefde in het verleden heel dicht bij de natuur en voelde zich in alles heel afhankelijk. Bid- en dankdagen voor gewas en arbeid (in vissersdorpen ook voor visserij) hadden een belangrijke plaats op de kerkelijke agenda. In sommige dorpen op de Veluwe kom je onder randkerkelijken en passief geregistreerden een diepe afkeer tegen met betrekking tot de kerk; bij wat dieper luisteren komen gebeurtenissen op tafel die zich afspeelden in de jaren dertig van de vorige eeuw: Crisistijd - armoede - een schatrijke diaconie, die nochtans geen cent steun verleende...

Historische romans
Ondertussen is er veel veranderd. In de achttiende eeuw werd het kerkelijk leven in Noordwijk nog gestempeld door het grote aantal overledenen bij de uitoefening van de vissersarbeid op zee. Ik las dan ook: 'Als de vloot voor lange tijd wegvoer, werd vooraf des Heeren Heilig Avondmaal gevierd.' 't Kon zomaar de laatste keer zijn. Nu is de buitengewone wijkgemeente Ichthus te Noordwijk een streekgemeente, met nog maar weinig leden vanuit Noordwijk zelf.
Twente is van een zeer gesloten gemeenschap veranderd in een veel opener streek. Vele westerlingen hebben ondertussen ontdekt dat het in Twente goed toeven is. De misstanden in de textielindustrie van weleer (met eindeloze afstanden tussen heren en knechten) is verdwenen. Wie daar meer over weten, wil leze de talrijke historische romans, die zich afspelen rondom Almelo. Hengelo en Enschedé zijn hightech geworden. Een stukje westen in het oosten.
In Kamerik leven veel inwoners niet meer van de boerderij, maar zijn georiënteerd op Woerden, Utrecht en Amsterdam in industrie, handel en dienstverlening. Het niveau qua opleiding is overal sterk gestegen. De wereld is als gevolg van de invloed van de media een 'dorp' geworden. En onze jeugd is - Gode zij dank - overal veel opener geworden.

Schotjes zijn weggevallen
We hebben het nog wel over 'beneden de grote rivieren', als we iets willen zeggen over de wat Bourgondische aard van de Brabanders, we spreken nog wel over de 'bible belt' als we grofweg een lijn trekken vanuit Zeeland, via de Zuid-Hollandse waarden en de Utrechtse Heuvelrug naar de Noordwest-Veluwe en een deel van Twente, maar moeten we niet constateren dat veel 'schotjes' weggevallen zijn?
U vraagt: Moeten we daar blij mee zijn? Enerzijds niet! Mijns inziens heeft het streekeigene iets onopgeefbaars. We hebben echt genoten van het eigene van de Friese Wouden, van de Noordwest-Veluwe, van de Bollenstreek, van Twente. Maar het streekeigene blijkt niet blijvend. Zoals niets blijvend is. Is dat erg? Als het goed is, hebben we toch ondertussen 'beleden, dat we gasten en vreemdelingen op de aarde zijn?' Vreemdelingen in onze eigen geboortestreek. Gasten, die onze moederstaal hebben leren spreken, maar door genade de taal van de Heilige Geest hebben leren verstaan. Ds. J.T. Doornenbal hield intens van de Veluwse bossen en de Veluwse mensen, maar tegelijkertijd kende hij dat ontzaglijke heimwee naar het vaderland hierboven. Moeten we dan niet zeggen dat christenen in de hele wereld een bepaalde 'volksaard' hebben? Elkaar - als het goed is - ten diepste verstaan? Met de kerk van alle eeuwen en van alle plaatsen belijden we dan toch het algemeen, ongetwijfeld, christelijk geloof? En zoals er dan verschil is in karakter tussen de apostel Petrus en de apostel Johannes, zo zal er verschil zijn en blijven tussen een Tukker en een Amsterdammer, om maar wat te noemen. Dat toont ons iets van de veelkleurigheid van het werk van de Heilige Geest.

Eén gemeente
Terwijl ik dit artikel afrond, meldt de website van het RD dat de kerkpagina vandaag onder meer een interview heeft met Albert Witting, lange tijd evangelist geweest van de protestantse Jeruzalemkerk te Amsterdam-West. Het artikel is getiteld Kerk temidden van honderdnationaliteiten. Over volksaard gesproken! En dan toch één gemeente!

Ten slotte enkele losse opmerkingen:
1. We zijn blij met de boeken van dr. H. Vreekamp en dr. A. Sulman over de verhouding tussen geloof en volksaard op de Veluwe. We hopen over andere delen van ons land nog menig boek te mogen zien verschijnen. Ook de kleine kerkgeschiedenis bevat nog een schat aan gegevens, die nodig gepubliceerd moeten worden.
2. De anekdotes betreffende de volksaard zijn legio. Mag ik er één doorgeven die nu juist niet uit onze gezindte afkomstig is? In de vorige eeuw hoorden jonge Rijssenaren rooms-katholieken bidden. Dat gebed eindigde steeds met een onverstaanbare zin. Wat werd er toch gezegd? Het bleek: 'Gedenk de leu in de la' te zijn. Dat sloeg op de bidprentjes die in de betreffende la lagen. Zo hoefden niet steeds al die namen opgenoemd te worden. Typisch Tukkers.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen