Boekbespreking

Negen jaar geleden (oktober 1996) nam prof.dr. G. Dekker afscheid als hoogleraar in de Sociologie van kerk en godsdienst aan de Vrije Universiteit. Onlangs verscheen zijn terugblik op een halve eeuw godsdienstsocioloog.
AI vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw bestudeert Dekker de rol die godsdienst en kerk in de samenleving spelen. Wat hij ook in deze autobiografische aantekeningen verwoordt, is de moeizame relatie tussen de godsdienstsocioloog en de theoloog. Bij zijn afscheid zei Dekker het in een interview als volgt: 'Vanaf de eerste berichten over secularisatie is er in kerkelijke kring wantrouwend gereageerd op de resultaten van sociologisch onderzoek. Die resultaten werden gezien als ontmoedigend en ontnuchterend.' Hij herhaalt ook nu de woorden die een synodepreses hem toevoegde, toen het in 1966 ging om het al dan niet laten voortbestaan van het Gereformeerd Sociologisch Instituut: 'Wat u vraagt is geld voor een timmerman die ons huis komt afbreken.'
Dekker verwoordt hoe hij door de jaren heen steeds kritischer is komen te staan tegenover de kerk, tegenover het kerkelijk instituut. Hij heeft steeds vaker momenten van vervreemding ervaren. Zijn teleurstelling heeft te maken met het feit dat de kerken, bij afnemend functieverlies in de samenleving, niet bereid bleken er alles aan te doen om dat verlies zo mogelijk te keren door in te spelen op ontwikkelingen in de samenleving. Ook is hij teleurgesteld over de geringe betekenis die vanuit de kerken werd gehecht aan het werk van hem en zijn vakgenoten. Dat werk is altijd met wantrouwen ontvangen. Zijn ervaring door de jaren heen leerde hem dat de oplossingen die de socioloog aandroeg, als te radicaal werden ervaren. Pas twintig of dertig later werd er soms wel geluisterd, maar dan was de situatie gewijzigd. Conclusie: de kerk loopt in veel gevallen achter de feiten aan.
Een moeizaam gevecht is onder auspiciën van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme (1800-heden) uitgegeven in de bekende Passagereeks. Dat is terecht, want wat prof. Dekker in elf hoofdstukken over zijn leven vertelt, is recente kerkgeschiedenis vanuit het perspectief van de godsdienstsocioloog. Dat biedt een boeiende en verrassende inkijk. In de tweede helft van de twintigste eeuw is er onvoorstelbaar veel veranderd in de geestelijke situatie van kerk en samenleving: secularisatie en ontkerstening, ingrijpende verschuivingen binnen de gereformeerde gezindte, het Samen op Weg-proces. Als socioloog heeft prof. Dekker er met zijn neus bovenop gestaan, hij heeft ontwikkelingen gesignaleerd, erover gepubliceerd, kerken en groepen geadviseerd hoe om te gaan met veranderingen. Uit zijn publicaties - en ook uit dit boek - komt een man naar voren die uiterst betrokken zijn werk deed. Niet slechts als een wetenschapper die zijn vak zo deskundig mogelijk uitoefent, maar tegelijk als iemand die innerlijk betrokken is bij de zaak waar het in de kerk om hoort te gaan. Die zaak was voor prof. Dekker: Wat kunnen godsdienst en kerk bijdragen aan een betere samenleving?
Mijn vraag is wel: Is dat dan de enige roeping van de kerk? Dekker verweet in 1977 de kerken vertrossing van kerk en godsdienst. Hij pleitte voor een samenlevingstheologie, waarin de kerken de uitdaging blijven aangaan om midden in de samenleving te staan. Is de kerk intussen niet beland in een gevecht om op de been te blijven? Naar binnen toe, maar ook in haar verantwoordelijkheid tegenover de samenleving? We kunnen de bijdragen aan de bezinning hierover van mensen als prof. Dekker daarbij beslist niet missen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen