De economie en de kerk

Armoede is een betrekkelijk gegeven, want de niet te onderschatten zorgen van de Nederlandse agrariërs zijn niet te vergelijken met het lot van de armen in de Derde Wereld. Omdat het in de synode bij beide thema's ging om het stimuleren van het gesprek in de gemeente over de relatie tussen het geloof en de economische vragen, werden er twee nota's op dezelfde dag besproken. Vooral stond de vraag centraal wat de kerk moet en kan doen aan de economische orde en welke taak ze voor de boeren heeft.

Verbond voor gerechtigheid
Tijdens de vergadering van de Wereldbond van Hervormde Kerken (WARC), vorig jaar in Accra (Ghana), werd een belijdende verklaring aanvaard, die de lidkerken - waaronder de Protestantse Kerk in Nederland - oproept op structurele wijze te werken aan armoede, ongerechtigheid en de aantasting van het milieu. De verklaring omschrijft zichzelf als een 'verbond voor economische en ecologische gerechtigheid'. Ze pleit ervoor de alarmerender wordende tekenen der tijden te duiden. Dagelijks sterven 24.000 mensen vanwege honger en ondervoeding, terwijl ongeremd consumentisme in het rijke westen doorgaat. In deze gruwelijke maar ook gecompliceerde werkelijkheid zijn er geen eenvoudige antwoorden. Gesteld wordt dat het werken aan gerechtigheid inzake de economische ordening te maken heeft met de integriteit van het geloof. De verklaring van Accra verwerpt de huidige economische wereldorde, die 'ons door het neoliberale kapitalisme' wordt opgelegd.

Landbouw-getroffenen
Over de landbouw sprak de synode voor het eerste sinds 1945. De bezinning mag gezien worden als een teken van meeleven met hen die getroffen werden door mond- en klauwzeer, varkenspest en vogelpest. Waar inzake de intensieve veehouderij de verantwoordelijkheid met name bij producenten gelegd was, rees de vraag of er niet meer moet gebeuren dan zwijgend meeleven.

Emoties
Omdat de bezinning aanvankelijk meer aandacht kreeg dan te nemen besluiten, kregen synodeleden allereerst gelegenheid te verwoorden wat hen in de nota Accra's appèl raakte.
Ds. C.C. Wessel (classis Heerenveen) vroeg aandacht voor de enorme woede die uit de verklaring van Accra spreekt. 'Maar woede kan ook blind maken. Armoede heeft meer oorzaken: etnische spanningen, de onwil van de middenklasse om armen te helpen.'
Mevr. ds. Y. Voorhaar (classis Arnhem) distantieerde zich van de neo-liberale economie. 'Ook mezelf moet ik in de supermarkt tot de orde roepen.'
Ouderling P. R. Meinders (classis Gouda) voelde zich vooral machteloos. Hij vroeg of de kerk het juiste podium is om economische systemen aan te vechten. 'Christenen over heel de wereld doen al veel in het gooien van druppels op gloeiende platen.'
Ds. J.D Kraan (classis Buitenpost) vond het rapport uit Accra te weinig zelfkritisch en sprak ook over burgeroorlogen als oorzaak van armoede: in Kongo, Ivoorkust, Rwanda, Soedan.
Ds. P.L. de Jong (classis Rotterdam) toonde zich geraakt door de nood in de wereld, maar vroeg zich af of de kerk zich over de economische orde moet uitspreken. 'Als we dit rapport steunen, kunnen we geen CDA meer stemmen, maar moeten we naar de SP.'
Ds. H. Rooze (classis Hoogeveen) onderschreef het belijdende karakter van de verklaring van Accra. Afgoderij is het onttrekken van iets aan de heerschappij van God. Dat geldt ook de economie.
Ouderling M. Burggraaf (classis Ede) zei dat als de kerk spreekt, ze dit profetisch moet doen. 'Dan moeten we ook ónze levensstijl bezien.'
Diaken J. de Graaf-van Randeraat (classis Alphen aan den Rijn) wees erop dat armoede ook dichtbij huis voorkomt. 'In Alphen zet ik een voedselbank op.'
Ds. C. van Sliedregt (classis Harderwijk) noemde het opvallend dat in de nota nogal eens gezegd wordt dat we het eigendom van Christus zijn. 'Daarom moeten we niet onze behoeften, maar Zijn bedoeling met ons leven centraal stellen.'

Taak van de kerk
In een tweede ronde gingen sprekers in op de vraag of de integriteit van de kerk in het geding is, als ze wel of niet antwoordt op de roep van de kerk uit het zuiden.
Ouderling-kerkrentmeester A.M. Mol (classis Haarlem) noemde het neo-liberale systeem het meest succesvolle. 'Hét probleem is de uitsluiting van grote delen van de wereld van dit systeem.' Hij bepleitte zwaar in te zetten op een appèl aan de regering zich sterk te maken voor mondiale regelgeving die arme landen eerlijke kansen geeft.'
Ds. A.A. Wijlhuizen (classis Peel en Kempenland) wilde vooral in zijn directe omgeving actief zijn: vluchtelingenhulp en voedselbank.
Ouderling J. ten Hove (classis Hattem) herinnerde aan Jezus' woord dat Zijn koninkrijk niet van deze wereld is. Hij wees op de taak van christenen in politieke partijen.
Mevr. ds. W.M. Koster (classis Gorinchem) pleitte voor een soberder levensstijl en het in alle kerkelijke vergadering drinken van derde wereldkoffie.
Ds. J.H. Schrijver (classis Woerden) zei met Hoedemaker dat de kerk haar licht moet laten schijnen over alle terreinen van het leven.
Ds. W. Markus (classis Zoetermeer) erkende dat slechts het verlangen naar de wederkomst de betovering door geld kon doorbreken. Dan zingen we: 'Weg wereld, weg schatten, u kunt niet bevatten hoe rijk ik nu ben.'
Ouderling H. Hoogenhout (classis Breukelen) zei dat mensen die bewust met het milieu omgaan, in de kerk nogal eens meewarig worden aangekeken. 'Ik werd kleinerend bejegend, toen ik in 1986 vanwege principes de auto weg deed.'

Gehoorzaamheid
Bij de bespreking van de nota over Landbouw bepleitte dr. B. Plaisier voorzichtigheid in het spreken. 'We zijn wel tot spreken geroepen, maar moeten beseffen dat de positie van de kerk minder centraal is dan in voorgaande jaren.'
Ds. G. van Zeben (classis Apeldoorn) zei dat agrariërs in zijn omgeving vaak ongelukkig zijn met het spreken van de kerk. 'Als ze alleen op biologische wijze boeren, kunnen ze niet bestaan.' Hij bepleitte een pastorale insteek.
Prof. G.G. de Kruijf (synode-adviseur) vroeg zich af of de kerk zich over brede economische problemen moet uitspreken. 'Spraken we ook toen de mijnen in Limburg gesloten werden?'
Ds. C.C. Wessel antwoordde dat hij wel voor zijn eten bad, niet voor hij geld ging pinnen. 'De landbouw heeft direct met ons voedsel te maken.'
Ds. G. de Fijter (classis Kampen) wilde beide nota's vooral zien als een oproep tot hernieuwde gehoorzaamheid aan Jezus Christus.

Verantwoordelijke westerlingen
Dat de armoede in de wereld ons aangrijpt, was geen punt van discussie. Het gaat in die discussie vooral om de vraag of de kerk de gemeenten moet stimuleren tot betrokkenheid bij armoede of ook overheid en bedrijfsleven moet aanspreken. Uiteindelijk stelde de synode (met drie stemmen tegen) vast dat in Accra de authentieke oproep van kerken gehoord is om de economische globalisering te bezien vanuit het perspectief van het evangelie, dat westerlingen medeverantwoordelijkheid dragen voor het lot van de armen en de achteruitgang van het milieu. Deze thema's bepalen de kerk bij de oprechtheid van haar geloof.
De synode besloot dat de nota's richtinggevend zullen zijn voor het beleggingsbeleid, kerkenraden op te roepen oog en oor te hebben voor de sociale problemen van de agrariërs, de leden van de kerk op te roepen tot een christelijke levensstijl en het bedrijfsleven op te roepen tot een gedragscode waarin zorg voor de aarde en de mensheid richtinggevend zijn.

We eindigen deze bijdrage met het woord uit Amos 5, waarmee de synodedag werd geopend: 'Laat liever het recht stromen als water en de gerechtigheid als een altijd voortvloeiende beek.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen