Boekbespreking

Het rampjaar 1672: redeloos, radeloos, reddeloos. Van 1650 tot 1672 was Johan de Witt raadspensionaris van Holland, en had hij de leiding over de Republiek gedurende het eerste stadhouderloze tijdperk. Hij was gekant tegen de invloed van de Oranjes en hun invloed op predikanten en de burgerij. Zijn politiek leidde tot een fiasco toen in 1672 Karel II van Engeland en Lodewijk XIV van Frankrijk een gezamenlijke overval op de Republiek begonnen. Een brede volksbeweging bracht Willem III aan het bewind. Johan de Witt nam ontslag en toen hij zijn broer Cornelis in de Gevangenpoort bezocht werd hij door een te hoop gelopen menigte wreed vermoord.
De feiten zijn bekend, de geschiedenis is in vele toonaarden beschreven. In dit boek beschrijft de historicus/journalist Panhuysen opnieuw de geschiedenis van de gebroeders De Witt, deels op basis van nog nooit gebruikt bronnenmateriaal. De auteur is van oordeel dat de gebroeders De Witt groeiden tot de verpersoonlijking van de Ware Vrijheid, zoals die tijd werd getypeerd. Ze wilden de staat vrijwaren tegen ‘de grillen van de prinsen van Oranje’. In plaats echter dat de Republiek een weg vond naar onbelemmerde handel en onbekommerde welvaart, werd de ene oorlog na de andere gevoerd.
De Stichting Dordtse Academie vond dat er na de biografie van de Amerikaanse historicus Herbert Rowen (1978) een nieuwe biografie moest komen over de beroemde Dordtenaren. Nu is de biografie over Johan de Witt gecompleteerd met aandacht voor Cornelis de Witt, die in tegenstelling tot Johan, een belangrijk deel van zijn leven in Dordrecht doorbracht en vooral bekend werd als de held in de zeeslag van Chatham (samen met Michiel de Ruyter). Uiteraard komen de gruwelijkheden van de lynchpartij voor het voetlicht, waarbij de auteur het prins Willem aanrekent dat hij de misdaad die mede uit zijn naam werd begaan, niet wilde verhinderen, omdat hij de volksmassa als een onbeheersbare natuurkracht zag. ‘De man die op de bewuste dag met twee bloederige harten een triomftocht langs de kroegen hield, kreeg van Willem een jaargeld van zeshonderd gulden.’ De geslachtsdelen van Cornelis werden in Leiden publiekelijk tentoongesteld.
Intussen krijgen in dit boek ook de gebeurtenissen in Dordt die van invloed waren op Den Haag, aandacht. Aandacht krijgt in het boek ook de invloed die Johan de Witt in Medemblik wilde uitoefenen, toen men daar de predikant Abraham van der Velde wilde beroepen, de man die samen met Johannes Teellinck de regenten de stuipen op het lijf joeg, en de vrede van Münster met de Spaanse vijanden in 1648 als ‘godslasterlijk’ had betiteld.
Al met al, het ging er in de Gouden Eeuw ook soms heel fors aan toe, in woorden en handelingen.
De auteur slaagt erin doorzichtelijk te maken hoe de volksmassa een onbeheersbare factor kon worden. In de dagen van Pim Fortuyn hebben we daarvan een eigentijdse variant gezien. Het boek is in heldere taal en stijl geschreven en bevat tal van wetenswaardigheden over het politieke en maatschappijke leven in de zeventiende eeuw. Het boek is fraai uitgegeven en van vijftig pagina’s noten voorzien.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen