Preken voor niet-kerkelijken

Het Doelgerichte-Gemeente-programma van Rick Warren en de Saddlebackgemeente is gericht op niet-kerkelijke mensen. Daarom schrijft Rick: ‘Als men Saddleback alleen op basis van de preektitels zou beoordelen, zou men tot de conclusie kunnen komen dat het een oppervlakkige gemeente is, maar christenen vormen niet onze doelgroep’. Ongeveer tachtig procent van de leden van de gemeente zijn mensen zonder kerkelijke achtergrond, die totaal onkundig zijn met het evangelie. Ook in ons land is de onkerkelijkheid groot. Ik denk aan de artikelen over kerkverlating, die onlangs in het RD te lezen waren: ‘Grote kerken lopen massaal terug’. En ik denk aan het bericht onlangs in de krant dat twee derde van de Duitsers nooit de Bijbel leest, en die de Bijbel wel lezen, vooral de ouderen zijn. Hebben wij een antwoord op de kerkverlating? We kunnen wel zeggen dat dat de terugkeer tot het Woord van God is, en dat is zeker waar. Maar dient dat niet samen te gaan met een bezinning op ons gemeente-zijn. Daarom stel ik eerst een paar kritische vragen aan onszelf.

Groeien wij?
Groeien onze gemeenten wel? Of is het eerder andersom, dat er teruggang is? Of dat er sprake is van wat we noemen sluimerende afhakers: de meelevendheid van een aantal gemeenteleden wordt langzamerhand minder, ze sluimeren als het ware en verdwijnen langzaam uit het gezicht.
En áls er gemeenten zijn, waar groei is? Ook dat komt gelukkig voor, zij het in veel mindere mate. Is dat omdat onkerkelijken de weg naar de kerk vinden of is het de natuurlijke aanwas? Of omdat meelevende kerkleden van buitenaf in de gemeente kwamen wonen? Dat is echter geen groei in die zin dat onkerkelijken in aanraking kwamen met het evangelie.
Of, en dat komt in onze gemeenten nog wel eens voor, is er groei doordat christenen uit andere kerken of uit een buurtgemeente naar onze gemeenten overkwamen? Het moet ons te denken geven, dat, terwijl met name vanuit de gereformeerde richting in onze kerk bezwaren werden ingebracht tegen de perforatie van gemeentegrenzen, er nergens zoveel geperforeerd wordt als in de gereformeerde gezindte in onze kerk, zelfs tussen gemeenten van gereformeerd belijden onderling. Gaat de overstap van de ene kerk of gemeente naar de andere gemeente of kerk soms niet al te gauw en gemakkelijk? Warren schrijft, en het is goed om naar hem te luisteren: ‘God heeft ons geroepen om vissers van mensen te zijn, niet om de vissen uit de verschillende aquariums uit te wisselen.’ In het laatste geval hebben we te bedenken dat er dan geen sprake is van gemeentegroei in de zin van dat mensen geworven worden voor het evangelie.

Dienst voor onkerkelijken
Omdat de Saddlebackgemeente zich vooral richt op onkerkelijken, houdt men de diensten voor hen op zaterdagavond en zondagochtend, terwijl de dienst voor de gemeenteleden zelf op de woensdagavond plaatsvindt. Het is de vraag of dat geen onderwaardering van de zondag en van de gemeente is: de zondag is de dag waarop met name de gemeente des Heeren samenkomt. Het lijkt me niet juist om de zondag in te ruilen voor een andere dag in de week. Maar het is wel goed om na te denken over wat Warren zegt: ‘Het is twijfelachtig of de zondagavond of de tweede feestdag geschikt is om een evangelisatiedienst te houden; een onkerkelijke zal eerder een dienst op zondagochtend dan op zondagmiddag/avond of op een tweede feestdag bezoeken.’ Ik denk dat hij daarin gelijk heeft. Zonder een kwaad woord te zeggen van evangelisatiediensten, zou ik ervoor willen pleiten dat niet-kerkelijken de weg vinden naar de gewone kerkdienst. Maar dan moet die dienst wel voor hen open staan, zowel wat de sfeer alsook wat een duidelijke en begrijpelijke prediking betreft. Dat moeten we trouwens altijd bedenken. Vergeten we soms niet al te gauw dat er in de dienst ook sluimerende afhakers zitten, die, als ze zich niet aangesproken weten, geneigd zijn de kerk te verlaten?

Open gemeente
Dat brengt me tot de vraag of wij werkelijk een open gemeente zijn en mensen met een andere achtergrond zich bij ons welkom weten. Dat kan een allochtoon zijn, afkomstig uit een heel andere cultuur. Maar ook iemand die zoekend de kerk binnen kwam en een andere achtergrond heeft dan de meeste kerkgangers. Vroeger was er boven het klankbord van de preekstoel het bekende rode lampje. Mensen die niet direct tot de gemeente behoorden, moesten wachten op een plaats tot het lampje ging branden. Dat had, in de tijd dat nog velen naar de kerk gingen, ongetwijfeld z’n goede kanten. Gemeenteleden waren zo verzekerd van een eigen plaats en konden als gezin bij elkaar zitten. Maar het is voor onze tijd ondenkbaar. Ik denk ook aan het bekende gedicht van ‘de vreemde vrouw die de kerk was binnengekomen’, die te horen krijgt: ‘U zit op het kussen van een ander, ik weet niet of u ’t weet’. Ook de sfeer van de dienst is belangrijk. Rick Warren schrijft: ‘Zij die voor het eerst of zelden de kerk bezoeken, hebben zich binnen tien minuten een oordeel over de gemeente gevormd en besluiten al lang voordat de voorganger aan zijn preek begint of ze wel of niet terugkomen.’ Dat lijkt me wat gechargeerd, maar ik neem het toch in mijn gedachten mee. Worden gemeenteleden en nieuwkomers bij de afkondigingen voor de dienst welkom geheten? Worden nieuwkomers door gemeenteleden wat wegwijs gemaakt? Ik citeer weer Rick Warren: ‘Als we de positieve en levensveranderende Blijde Boodschap van Christus verkondigen, is het zaak dat we zorgen voor een dienst waar gemeenteleden hun ongelovige vrienden zonder gêne mee naar toe kunnen nemen en niet gefrustreerd zijn wanneer ze ongelovige vrienden meenemen naar de kerk.’ Ook dat is iets waar we over na kunnen denken. Ik denk dat er heel wat lezers zijn die jongeren die vrienden wilden meenemen naar de kerk, wel eens hebben horen zeggen dat de kerkdienst voor hun vrienden onbegrijpelijk is.

Andere (muziek)cultuur
We moeten bedenken dat onkerkelijken dikwijls leven in een heel andere cultuur. Daar goed van doordrongen zijn en ons proberen in te leven in de cultuur van de ander, is al een heel ding. Betekent dat dat terwille van de nieuwkomers alles moet veranderen? Het Doelgerichte-Gemeente-programma gaat daarin heel ver. Ik citeer: ‘Om door te kunnen dringen tot een cultuur, moeten we bereid zijn enkele concessies te doen op het gebied van stijl en liturgie om bezoekers te trekken. Zo heeft onze gemeente de losse, informele stijl en manier van kleden overgenomen van de omgeving waar we onze bediening hebben.’ Ik weet niet of dat de juiste manier is. De stijl en kleding van anderen overnemen is iets anders dan oog hebben voor nieuwkomers die een andere stijl en kleding hebben. Wel moeten we bedenken dat stijl en kleding niet iets is dat onveranderd eeuwen vast ligt, maar altijd van een bepaalde tijd en cultuur is.
Ik denk ook aan de muziekcultuur van de jongeren (en van veel ouderen!), die mijlenver afstaat van de muziek in de eredienst. De gemeentezang en het kerkorgel is al verschillende eeuwen de muziekcultuur in ons land en West- Europa. We moeten wel bedenken dat geen enkele muziekstijl ‘heilig’ is. Spreekt de Bijbel niet van andere instrumenten, met name van tokkel-, blaas- en slaginstrumenten? In een van de gemeenten die ik diende, was bij bijzondere diensten af en toe een jongerenmuziekgroepje in de dienst. In een andere gemeente ondersteunden af en toe een of twee trompetten het orgel en de gemeentezang. In een trouwdienst kan het gebeuren dat er een muzikale inbreng is. Niet om revolutionair te zijn, maar om dichtbij rand- en onkerkelijken en jongeren te staan en de eigen vormen niet te verabsoluteren.

Prediking
Een van de dingen die Rick Warren dikwijls hoorde, is: ‘De kerk is saai en de preken sluiten niet aan bij mijn leven’. Vooral dat laatste is, als het waar is, ernstig. Rick zegt: ‘De vraag die voorgangers zich moeten stellen, is niet: Waar zal ik zondag over preken?, maar: Voor wie preek ik zondag?’ Ik denk dat zowel het een als het ander van belang is. Waarbij ik het tweede onderstreep: Voor wie preek ik? Warren bekeek kritisch zijn preken van een periode van tien jaar en stelde zich daarbij steeds de vraag: ‘Zegt deze preek een totaal niet-kerkelijk persoon iets?’
Het zou goed zijn als voorgangers zich een dergelijke vraag ook dikwijls stellen: Komt de bijbelse boodschap over, bij jongeren, bij kinderen, bij (ik gebruik de uitdrukking nog maar eens een keer) sluimerende afhakers? Kom ik in de leefwereld van de kerkgangers? Wéét ik van hun leefwereld? Kunnen ze er wat mee op de maandag tot en met zaterdag, in hun werksituatie, de jongeren op school, de moeder in het gezin? Mijn schoonvader placht wel eens te zeggen: Ook een moeder van tien kinderen, die morgen achter de wastobbe staat, moet wat aan de preek kunnen hebben. Blijven veel preken niet dikwijls steken in de vragen van de toe-eigening van het heil? Is er niet veel meer dan de toe-eigening? Is er ook niet de verwondering over wie God wil zijn voor zondaren en dat mensen hun hoop op God mogen stellen door op Jezus Christus als de Heiland te zien? Is er ook niet de levensheiliging in de concrete situatie van elke dag? Daarbij gaat het om zonde en genade, om wie Jezus Christus is en wil zijn, om de heiliging van het leven, opdat mensen hun hoop op God zouden stellen en Gods daden niet zouden vergeten, maar Zijn geboden bewaren (Ps. 78:7). ‘Niets is er wat een kerkdienst zó bederft als voorspelbaarheid’, lees ik in het boek Doelgerichte gemeente. Rick betrekt dat, en dat is zéker waar, op alle elementen van de kerkdienst. Het geldt bijzonder de preek.
Overigens zou ik het, als ik zijn boeken goed lees, geen twee weken bij de preken van Rick Warren uithouden. Rick schrijft dat hij niets aan de bijbelse boodschap wil afdoen, maar ik mis, voor zover ik zijn boeken goed gelezen heb, zeer wezenlijke elementen.

Huiskringen
Er zou meer te zeggen zijn over de Saddlebackgemeente. Zoals de grote nadruk op huiskringen, die zeer gemeenschapsvormend zijn. Vinden bij ons ook randkerkelijken de weg naar die kringen en zijn ze daar welkom? Of: de nadruk niet op (kerk)gebouwen, maar op menskracht. Het is goed om te bedenken, in een tijd dat kerkgebouwen gesloten worden, dat gebouwen niet het een en al zijn, hoe verdrietig kerksluiting ook is. Of: de inschakeling van zoveel mogelijk mensen in de gemeente, naar de gaven die God ieder heeft gegeven. Een facet van het ambt der gelovigen!
In ieder geval is het goed om, voordat we kritisch naar de ander, in dit geval de Saddlebackgemeente van Rick Warren, kijken, eerst kritisch naar onszelf te kijken. En met die kritische blik onze bijbelse winst te doen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen