Grote moeite met de inhoud

Als ik bedenk dat Rick Warren zich met zijn Doelgerichte-Gemeente-programma vooral wil richten op niet-kerkelijken, kan ik met zijn methoden een heel eind meegaan. Temeer als hij zegt dat wij de Saddlebackmethoden niet moeten kopiëren, maar moeten toepassen naar de mogelijkheden die de eigen gemeente heeft. Te veel zijn we vaak geneigd vast te houden aan traditionele vormen, terwijl het, zéker in onze geseculariseerde tijd, vooral gaat om de Traditie met een hoofdletter: wat het wezenlijke van het evangelie is.
Als ik echter kijk naar de inhoud van de boodschap in de boeken van Rick Warren, moet ik zeggen dat ik daarmee grote moeite heb. Ze is van een dermate grove oppervlakkigheid dat ik zijn boeken voor gebruik in de gemeenten zeer beslist niet kan aanbevelen. Ik begrijp best dat het een geweldige opgave is om mensen die totaal niet van het evangelie weten, met die boodschap te bereiken. Maar de meest wezenlijke noties mogen, hoe dan ook, niet ontbreken maar dienen helder te zijn.

Godsbeeld, mensbeeld
Rick Warren heeft wel een heel menselijke opvatting over God. Zo lees ik in het boek Doelgerichte Gemeente dat God geniet van de verscheidenheid waarmee mensen Hem aanbidden. Dat zit Hem niet dwars en Hij is er ook niet door beledigd. De lidmaatschapsovereenkomst van de Saddlebackgemeente, die door ieder die lid van de gemeente wordt, ondertekend wordt, meldt dat men een leven zal leiden waar God blij mee is.
Elders in het boek lees ik dat God grote verwachtingen heeft van iedere christen. Is dat niet een al te menselijk spreken over God? Is het waar dat God glimlacht om de geboorte van elk mens en de komst van elke mensenkind Hem heel veel genoegen doet? (Doelgericht leven). Waar is de notie dat elk mens als zondaar ter wereld komt en Gods genade van het begin af nodig heeft? Is het, ook voor een christen die gerechtvaardigd is door het geloof in Christus, mogelijk om een leven te leiden waar God blij mee is? Alsof God afwacht van wat wij mensen na ontvangen genade ervan maken. Dat legt wel een heel groot gewicht op de mogelijkheid van ons mensen. Ook al zegt het boek dat de Heilige Geest ons daarbij moet helpen en dat het de bediening van Jezus was om het beste in mensen naar boven te halen. Dat is in ieder geval niet het simul iustus et peccator, dat de gerechtvaardigde zondaar tegelijk gerechtvaardigd en tegelijk zondaar is, zoals onder andere Maarten Luther heeft onderstreept.
Het zondaar-zijn komt bij Rick Warren trouwens nauwelijks uit de verf. Niet dat het geheel afwezig is, maar we zijn, als we Jezus als Verlosser aannemen, al gauw rechtvaardig. En daarna beginnen we aan de heiliging, waarin van zondaar zijn vrijwel geen sprake is.

Werk van Christus
Nauw met het vorige samenhangend, is dat het Middelaarswerk van Christus maar heel summier ter sprake komt. Waarbij het ook nog de vraag is of dat op de juiste wijze gebeurt. Zo bijvoorbeeld als ik in het boek Antwoorden op levensvragen lees dat Jezus stierf aan het kruis om ons te redden ‘van de afschuwelijke gevolgen van de zonden’. Redt Hij niet in de eerste plaats van de zonden zelf?
Waar vind ik in de boeken van Rick Warren de notie van het plaatsvervangend werk van Christus, dat God ‘Dien, Die geen zonde gekend heeft of gedaan, zonde voor ons heeft gemaakt, opdat wij zouden worden rechtvaardigheid Gods in Hem’ (2 Kor. 5:21) en dat 'de straf die ons de vrede aanbrengt, op Hem was, en de Heere onzer aller ongerechtigheid op Hem heeft doen aanlopen? (Jes. 53). Het antwoord op de zeer fundamentele vraag Hoe kan ik innerlijke vrede krijgen?  (hoofdstuk 5 van Antwoorden op levensvragen) is dan ook niet: ‘Wij dan gerechtvaardigd zijnde uit het geloof hebben vrede bij God, door onze Heere Jezus Christus’ (Rom.5:1), maar ‘Ontspan uzelf, wees uzelf, God heeft u gemaakt en houdt van u zoals bent’, waarbij Mozes als voorbeeld wordt aangehaald en gezegd wordt: ‘Mozes’ sleutel tot innerlijke vrede was dat hij wist dat elk leven zijn moeilijkheden kent en dat hij wist hoe hij daar op een goede manier op moest reageren’. In het boek Doelgerichte Gemeente lees ik in het hoofdstuk Het fundament van een gezonde gemeente’ niet als antwoord dat dit is Jezus Christus en Dien gekruisigd (1 Kor. 3:11), maar dat we een goed program moeten hebben om een gezonde, sterke en groeiende gemeente op te bouwen.
Het boek eindigt met het hoofdstuk ‘hoe overwin ik eenzaamheid? en geeft daar als antwoord op: ‘Jezus zegt tegen u: ‘Ik begrijp hoe je je voelt, Ik geef om je en wil je helpen’. Laat Hem u helpen om uw eenzaamheid te overwinnen door u in gebed tot Hem te wenden en uzelf in liefde uit te strekken naar eenzame mensen om u heen. Op zichzelf mooie woorden, al zou er ook het nodige van gezegd kunnen worden. Maar het is niet wat het wezenlijke van het Middelaarswerk van Christus is. En dat dient toch, zéker in een programma voor onkerkelijken, naar voren gebracht te worden, hoe moeilijk het soms ook is om die boodschap te verwoorden. Waarbij we de ergernis voor de een en de dwaasheid voor de ander (1 Kor. 1:23) niet hebben weg te nemen.

De Heilige Geest
Het spreekt vanzelf dat op deze wijze ook het werk van de Heilige Geest niet op de juiste wijze aan de orde komt. Van de Heilige Geest wordt in een van de Saddlebackprogramma’s, Levensinzicht 1, gezegd: ‘God leeft op dit moment in mij en door mij heen’. Dat komt vooral tot uiting in het zich inzetten voor een doelgerichte gemeente. ‘God verwacht van ons’, zegt Rick Warren, ‘toewijding en dat we vrucht dragen’. Die vrucht blijkt echter meer werk van ons mensen te zijn dan dat ze opkomt vanuit het geloof in Christus. Voor een gemeente betekent het dat er groei plaatsvindt, doordat ongelovigen tot bekering komen en zo gaan leven als Jezus deed en wil. Ik heb steeds het gevoel van ‘wij moeten, moeten, moeten’, bij Rick Warren. De heiliging van ons leven is zo gezien werk van ons, waar we zelf, weliswaar met hulp van God, de schouders onder zetten.
Ook het toeleiden van zondaren tot Christus, en de overtuiging van zonde en schuld en de belijdenis daarvan, komen niet aan de orde. Wij zijn het zelf die Jezus aannemen. Daarna gaan we aan het werk om te proberen op Jezus te lijken en een leven te leiden waar God en Jezus blij mee zijn.

Bijbel
In Doelgerichte Gemeente lees ik dat een gemeente alleen gezond kan zijn wanneer de boodschap bijbels is. En in Doelgericht Leven: ‘U moet zich tot Gods Woord wenden en niet tot de wijsheid van de wereld’. Alle veertig hoofdstukken van dat boek eindigen ook met een ‘bijbelvers om te onthouden’. Hoe komt het dan dat we toch zulke heel andere noties tegenkomen dan die van het reformatorisch belijden? We belijden toch hetzelfde Woord van God? Als ik het goed zie, komt dat omdat Rick Warren niet zozeer uitgaat van de Bijbel, maar bijbelteksten erbij haalt om zijn gedachten te onderstrepen. In het tweede artikel gaf ik daar al enkele voorbeelden van. Die bijbelteksten worden nu eens in deze, dan weer in een andere vertaling aangehaald, net zoals dat Rick het beste te pas komt. Of hij citeert een bijbeltekst in een parafrasevertaling die vaak ver verwijderd is van de eigenlijke bijbeltekst. Als het erover gaat dat een gemeente alle krachten moet bundelen en zich moet concentreren op een duidelijk doel, wordt bijvoorbeeld Paulus aangehaald: ‘Ik vergeet wat achter me ligt en strek me uit naar wat voor mij ligt, ik snel recht op mijn doel af ’ (Filipp. 3:14), terwijl het daar om heel andere dingen gaat. Of Paulus’ woorden ‘Wij zijn gezanten van Christus’ (2 Kor. 5:20) worden uitgelegd als dat iedere christen moet meedoen in de gemeentegroei voor Christus.

Aantrekkelijke diensten
Ik zou nog meer kunnen zeggen. Bijvoorbeeld dat Rick Warren zegt dat we de diensten voor niet-kerkelijken vooral aantrekkelijk en relevant moeten maken. ‘We spelen een opgewekt, snel nummer dat maakt dat mensen willen gaan klappen of op zijn minst glimlachen, we willen de gespannen spieren van de gespannen bezoeker soepeler maken.’ Gaan aantrekkelijke diensten echter niet gauw samen met ondiepte en oppervlakkigheid? Kom je er niet gemakkelijk toe de ergernis en dwaasheid van het evangelie weg te nemen? Ik signaleer dat ook, als in een van de boeken van Rick Warren gezegd wordt dat de gezangen die gezongen worden grondig moeten worden gereviseerd, omdat zinnen als ‘Gij Lam, van God, voor ons geslacht’, ‘Het heilig zwaard des Geestes’ en ‘Het heil des Heren’ niet-kerkelijken helemaal niets zeggen en ze geen idee hebben waar je over zingt. Ik begrijp best de spanning die er is om niet-kerkelijken te bereiken, maar in dat opzicht was bijvoorbeeld het Leger des Heils met zijn liederen om onkerkelijken te bereiken directer en eenduidiger. Waarbij het Leger het risico op de koop toe nam door mensen afgewezen te worden.

Eigen stijl
We zullen zéker, voor zover dat kan en mag, naar onkerkelijken mogen toebuigen. We zullen echter ook moeten bedenken dat er altijd de tegenkrachten zijn, die we niet zullen kunnen wegnemen.
Kan het ook niet zijn dat de gemeente in onze tijd meer en meer een kleine kudde gaat worden, waar Jezus in Johannes 1:32 van spreekt? Voorshands hebben we daar niet van uit te gaan, maar het evangelie uit te dragen zoveel dat kan. Maar mogen de zondagse samenkomsten ook geen eigen stijl hebben die anders is dan de stijl van de wereld? Zouden de heidenen in Paulus’ dagen ook niet geconfronteerd zijn geweest met de stijl in de samenkomsten van de eerste christenen die totaal anders was dan hun eigen cultuur? Nochtans vond het evangelie ingang, met name door het spontane getuigenis van individuele gelovigen in woord en diaconale handelen.

Groei
Is de methode van het Doelgericht Gemeente zijn zoals Rick Warren het bedoelt, de wijze waarop in het Nieuwe Testament groei plaatsvindt? Was daar in de eerste christentijd wel een speciale methode voor? Vond gemeentegroei niet vooral plaats door de bijzondere werking van de Heilige Geest, waardoor mensen werden veranderd en vernieuwd en zij als vrucht daarvan hun licht lieten schijnen voor de mensen, zodat mensen hun goede werken zagen en de Vader in de hemelen verheerlijkten? (Matth. 5:16). Ik lees in de Handelingen verschillende malen ‘Het Woord wies’. De nadruk op het Woord is niet voor niets.
Ik lees in de Bijbel vooral van andere groei: in de genade en kennis van onze Heere en Zaligmaker Jezus Christus (2 Petr. 3:18). En van groei door de redelijke, onvervalste melk. Een gemeente waar die groei is, zal ook vrucht hebben in haar uitstraling naar buiten. Dat neemt niet weg dat we ons gedurig hebben te bezinnen of we gemeente zijn op de juiste wijze en of de uitstraling van het evangelie werkelijk bij ons gevonden wordt, in de zondagse samenkomsten, in het gemeentelijk leven en in het leven van ieder gemeentelid persoonlijk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen