Vernieuwing door ontmoeting

De Wereldraad van Kerken dateert uit 1948, toen ongeveer honderdvijftig hervormde, lutherse, anglicaanse, vrije, oud-katholieke en oosterse kerken zich aaneensloten, een kwarteeuw nadat de eerste wereldomvattende oecumenische conferenties gehouden werden. ‘De Wereldraad van Kerken is een gemeenschap van kerken, die onze Heer Jezus Christus aanvaarden als God en Heiland’ – op basis van deze formule (geen belijdenis) werd kort na de Tweede Wereldoorlog het contact gezocht. Inmiddels is de Wereldraad een ‘bedrijf ’ geworden, dat in de stad van Calvijn, Genève, kantoor houdt. Driehonderdrieenveertig kerken (een half miljard) leden zijn aangesloten.

Onvrede en vernieuwing
Dr. L.J. Koffeman typeert in zijn recente boekje De oecumenische beweging deze stroming als een belangrijk gezicht van het twintigste-eeuwse christendom, en brengt de oecumene in verband met de Wereldraad van Kerken. Die oecumenische beweging noemt hij ‘een beweging van onvrede en vernieuwing binnen het wereldwijde christendom’: onvrede met bestaande scheidingen en tegenstellingen, en vernieuwing die daaruit voortkomt. Kerk en theologie zouden uitgedaagd zijn om de beperktheid van de eigen traditie te overstijgen en te zoeken wat verschillende tradities redelijkerwijs kan verbinden.
Hoe nobel het doel ook mag zijn om eigen besluiten te toetsen aan het inzicht dat andere kerken ontvangen hebben, de vrees is niet ongegrond dat wat wezenlijk is in de eigen traditie gerelativeerd gaat worden. Secretaris-generaal Sam Kobia van de Wereldraad nam dit vorig jaar zelf in zijn vaderland Kenia waar, toen hij zei dat kerken met een gerichtheid op geloofsbeleving steeds meer gelovigen uit traditionele kerken aantrekken: ‘Anglicanen, rooms-katholieken, presbyterianen vonden onderdak zonder zich druk te maken over leerstellige verschillen.’ Het lijkt haast op de manier waarop in Nederland wel over tolerantie gesproken wordt, als zou je pas tolerant zijn als je de eigen overtuiging niet meer van wezenlijk belang acht. In deze geest sprak vorige week vrijdag ook de aartsbisschop van de Anglicaanse Kerk, Rowan Williams, toen hij op de Assemblee opmerkte dat het christendom niet de godsdienst is die ‘het exclusieve gelijk heeft’. Hij beschouwt andere religies niet als dwalingen en meent daarom dat christenen de ander ook niet hoeven te overtuigen.

Leuenberg
In dit verband moeten we ook denken aan de Konkordie van Leuenberg, waarvan de formulering in 1973 immers gezien werd als een belangrijk oecumenisch resultaat. Hierin werd vastgelegd dat in het licht van het evangelie lutherse en gereformeerde verschillen niet meer als kerkscheidend gezien mogen worden. Tegelijk hoeven de verschillen niet overbrugd te worden. Men spreekt van ‘eenheid in verzoenende verscheidenheid’.
Het is bekend dat in onze recente kerkgeschiedenis deze konkordie een belangrijker rol toebedeeld kreeg dan ooit voorzien was. En wrang is het te moeten vaststellen dat een grotere eenheid in ons kerkelijke landschap er beslist niet door bereikt is – integendeel.

Verschuiving
Zo’n twintig jaar na zijn oprichting is er bij de Wereldraad sprake van een grote verschuiving, als gevolg van de opkomende theologie van de revolutie. Prof. H. Berkhof verklaarde dit vanwege toenemende spanning tussen de westerse kerken en die uit de Derde Wereld. Op de assemblee in Uppsala in de jaren zestig kwam de politieke en economische situatie in Israël, Zuid-Afrika, Rhodesië aan de orde, werd gesproken over een theologie van de hoop en gesuggereerd mee te doen aan revolutionaire bewegingen en acties. Het behoeft geen uitleg meer dat de Wereldraad in hervormd-gereformeerde kring geen goede naam heeft opgebouwd.
Zijn maatschappij-kritische imago is in de jaren zestig en zeventig versterkt door een grote mate van loyaliteit ten aanzien van communistische regimes, wat onder meer tot uiting kwam door het lidmaatschap van een Rus in het Centraal Comité. De val van het communisme en de daarmee gepaard gaande andere wereldorde bleek daarom niet zonder gevolgen voor de positie van de Wereldraad van Kerken.

Vernieuw de wereld
Voor het eerst heeft de assemblee nu plaats in Zuid-Amerika, Porto Allegre in Brazilië, waarmee onderstreept wil zijn dat de kerken van het zuidelijke halfrond een grotere stem krijgen, vooral omdat getalsmatig het zwaartepunt van het christendom van noord naar zuid verschoof.
God, in uw genade, vernieuw, de wereld is het thema waaronder men samenkomt. Genade als sleutelwoord, waarbij benoemd is dat in de Latijns-Amerikaanse theologie gracia een grote rol speelt. Het woord heeft naast het Nederlandse genade ook betekenissen die verwijzen naar schoonheid en dankbaarheid.
Deze assemblee zal ook vanwege de besluitvorming, die gisteren en vandaag plaatshad, anders dan de andere zijn, omdat men zoekt naar consensus. Overeenstemming over een thema wordt belangrijker geacht dan een meerderheid van stemmen, wat kan betekenen dat de orthodoxe kerken zich minder snel overruled voelen door het stemgedrag van de westerse kerken inzake ethische onderwerpen als (homo)seksualiteit of de positie van de vrouw.

Israël
Eenzijdige politieke uitspraken – zolang woordvoerders van de Wereldraad van Kerken zich hiermee profileren, kunnen we slechts met dankbaarheid kennis nemen van de opgelopen financiële tekorten en de noodzakelijke afslanking. En daar komt nog bij dat de (terechte) ijver voor sociale gerechtigheid niet plaatsheeft vanuit de meest wezenlijke nood in de wereld, onze verhouding tot God. Vanuit het zoeken van Gods Koninkrijk – dat meer is dan een rijk van sociaal en economisch goede verhoudingen – komt er het juiste zicht op onbijbelse structuren op zoveel plaatsen in de wereld.
Zo zou een bijbels zicht op de plaats van het Joodse volk in Gods heilsplan en Zijn regering van de wereld voorkomen dat Israël onheus bejegend blijft worden. Op de vorige assemblee in Harare (1999) werd inzake de status van Jeruzalem nauwelijks over de Joden gesproken: Jeruzalem was de stad waar het christendom is gesticht en waarin voor christenen en moslims veel heilige plaatsen zijn. En nog niet lang geleden keurde de voorzitter van de Wereldraad, patriarch Aram I, het gebruik van geweld door Palestijnen tegenover Israël goed. Je zou zeggen: waar vanuit deze basis oecumene bedreven wordt, is er weinig heil te verwachten.
Bij terechte distantie van het Wereldraadbeleid mag het echter nooit blijven. Want eenheid en vernieuwing zijn centrale bijbelse noties. Inzake de eenheid hebben christenen in Nederland weinig positiefs te berichten, hoewel we weten dat Christus als Hogepriester gebeden heeft voor de eenheid in Zijn naam. Dr. Koffeman gaat in De oecumenische beweging ook kort in op het Contactorgaan voor de Gereformeerde Gezindte, waarin de Voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland de jongste waarnemer zijn. Die aangrijpende versplintering is het COGG niet euvel te duiden, maar staat wel op rekening van alle gereformeerde belijders in Nederland, die de ander niet konden vasthouden. Het maakt de terechte kritiek op de Wereldraad ook tot een oordeel over onze kerkelijke verbrokkeling.

Kruisdragend
Laten we daarom met alle leden van Gods wereldwijde kerk mogen staan naar vernieuwing. Daarbij doel ik niet op vernieuwing in de ontmoeting met elkaar, staande voor de uitdagingen in onze mondiale cultuur. Vernieuwing van de samenleving die hieruit voortkomt, is niet per definitie de vernieuwing, die God van ons vraagt. Laat er, ook naar aanleiding van deze Wereldraad-assemblee waar leden van de Protestantse Kerk vertegenwoordigd zijn, het gebed zijn om vernieuwd te worden naar het beeld van Gods Zoon. Dan zal de kerk haar weg gaan in de gestalte van het kruis, een weg waarin ze hier lijdt en verdraagt, maar tegelijk vrucht draagt. Dat kruis van Christus mag in deze wereld niet verijdeld worden – daarom weet de kerk zich in de wereld gezonden en daarom wordt in haar midden de doop bediend. Dat kruis schept ook gemeenschap, een wereldwijde kring om de Messias van Israël.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen