Pasen, tijd voor dieper inzicht

Onlangs werd in de Noorderkerk in Amsterdam een forumavond georganiseerd door vier Amsterdamse (christelijke) studentenverenigingen. Het ging over de ‘rol van religie in Nederland’. De vraag was uitdagend zo gesteld: God exit Nederland? De (bekende) filosoof Herman Philipse was ook van de partij. Hij is onder andere auteur van het atheïstisch manifest. Dat geeft direct zijn eigen positie weer. En ook tijdens deze avond wond hij er geen doekjes om: ‘er is niet één (rationele) reden om in God te geloven!’ Philipse is die tenminste tot nu toe nog niet tegengekomen. Hij is niet de enige die zich op het ‘gezonde verstand’ beroept om eigen ongeloof te kunnen verklaren. Wie van tijd tot tijd in gesprek raakt met ongelovige medelanders, krijgt vroeg of laat de uitspraak te horen: ‘Ik kan daar met mijn nuchtere verstand niet bij. Ik ben te rationeel ingesteld om dat (nog) te kunnen geloven.’
Deze ‘tegenwerpingen’ worden vooral gemaakt als de opstanding ter sprake komt. Door daar aan vast te houden, prijs je jezelf natuurlijk wel helemaal uit de markt. Jezus die als slachtoffer sterft op Golgotha, daar kunnen wij nog wel een zwak voor hebben, maar een Christus die opstaat uit de dood. Dat is een te sterk verhaal. Aldus velen, vandaag de dag. Nu zijn we niet de eersten die deze tegenwerpingen te horen krijgen. Op de Areopagus (debatplaats bij uitstek!) in Athene wordt Paulus uitgedaagd zijn geloof toe te lichten. Ze zijn benieuwd. Hij verkondigt hun immers Jezus en de opstanding. Dat is totaal nieuw voor hen. Aan het einde van zijn rede brengt Paulus expliciet de opstanding van Christus ter sprake. Sommigen beginnen vervolgens te spotten! Opstanding: wat een onzin!

Verstand uitgeschakeld?
Ratio en Opstanding. Het een sluit het ander uit? Op Pasen moeten wij in de kerk ons verstand uitschakelen? Hopelijk wordt ons hart geraakt?! Dat is tenminste nog iets?! Ons verstand komt er immers niet aan te pas? ! Wie echter nauwkeurig Lukas 24 (het hoofdstuk over de opstanding) leest, komt zowel het hart als het verstand tegen. Na de ontmoeting met de Opgestane Christus zeggen de Emmaüsgangers: was ons hart niet brandende in ons, toen Hij tot ons sprak op de weg, en toen Hij ons de Schriften opende? Een brandend hart. Dat veroorzaakt Christus op Pasen. Maar Hij doet meer. Even later de ontmoeting met de discipelkring in zijn geheel. Ook daar gaan de Schriften open. Ook daar brandende harten? Opvallend, nu schrijft Lukas:'toen opende Hij hun verstand, opdat zij de Schriften verstonden'. Op Pasen komt dus ook ons verstand aan bod!

Geopend
Pasen is dus toch logisch verklaarbaar? Als je maar diep genoeg nadenkt, dan moet je deze conclusie wel trekken? Lees de teksten er maar op na: het staat er toch, dus?! Opvallend: Hij die het graf opent, moet ook het verstand van de discipelen openen. De overwinning op de dood en het geloof in die overwinning worden beide door Hem geforceerd!
De conclusie uit hun eigen denken was voor de discipelen na Golgotha duidelijk: alles is voorbij. Over en uit. En zelfs op Pasen, als Jezus inmiddels verschenen is aan verschillende discipelen, dan nog blijft hun verstand steken. Ze denken dat Hij een geest is.
Niet de opgestane Heiland. Hun eigen denken helpt hen niet verder. Integendeel, het staat hen in de weg. En dan verwijst de Opgestane Heiland naar de Schriften (vs. 44). Het moest toch alles vervuld worden, wat van Mij geschreven is in de Wet van Mozes, en de Profeten en Psalmen. Duidelijk? Toen opende Hij hun verstand, opdat zij de Schriften verstonden. Toen! Op dat moment. Verstand hadden ze ook voor Pasen. Alleen, het werkte niet. Het functioneerde niet goed. De Opgestane Heiland moet er aan te pas komen om hun verstand te openen!

Niet eerder?
Intrigerend is de vraag die dr. J. van Bruggen in zijn commentaar op het evangelie van Lukas stelt: ‘Waarom opende Jezus hun geest niet bij de lijdensaankondiging?’ Dan had Christus toch ook op meer begrip van Zijn leerlingen kunnen rekenen? Van Bruggen komt met een dubbele verklaring:
1. Zo laat Christus Zijn discipelen bemerken dat zij niet vanuit zichzelf dit lijden ‘begrijpen’.
2. Het verstand van de discipelen moet op dit punt gesloten blijven tot na de opstanding, ‘opdat de Meester ook zou lijden onder het onbegrip en de verlating van zijn eigen leerlingen’. Na Pasen is het tijd voor dieper inzicht, voor de opening van het verstand. En niet alleen voor de discipelen. Ook voor u, ook voor jou! Voor wie niet?

Eerherstel voor het verstand
Geloven: is dat de blik op oneindig en verstand op nul? Wie (positief ) kritische vragen van bijvoorbeeld jongeren afdoet met de opmerking: ‘ja maar, je moet geloven’, maakt ten onrechte een tegenstelling tussen hart en verstand, tussen geloof en weten. Lukas gebruikt in vs. 45 het Griekse woordje nous. In zijn evangelie gebruikt hij dat slechts één keer. Paulus maar liefst achttien keer. In het geheel van het Nieuwe Testament is het een belangrijk begrip. Als je goed naar de verschillende teksten luistert, dan is de nous (het verstand) eigenlijk een soort ‘orgaan’, ‘waardoor de mens weet heeft van God en zijn wil’ (Zie Pop, Bijbelse woorden en hun geheim). Nu wordt het buitengewoon spannend. Op de Areopagus spotten sommigen, zo zagen we al, als Paulus de opstanding ter sprake brengt. Er zijn nog andere ‘sommigen’. Zij zeggen: ‘Wij zullen u weer hiervan horen.’ Interesse? Zij gebruiken hun verstand beter?

Eerlijk is eerlijk
In Efeze 4 tekent Paulus het ‘heidenleven’. Hij typeert de wandel van de heidenen als een wandelen in de ‘ijdelheid van het gemoed’ (nous, verstand, staat er in het Grieks). In het volgende vers (vs. 18) wordt dat nader ingevuld: ‘verduisterd in het verstand, vervreemd zijnde van het leven Gods, door de onwetendheid, die in hen is, door de verharding van hun hart’. Hoe verandert dat? Meer informatie? Paulus wijst op Christus! Als Hij in je leven komt, als je naar Hem luistert, dan wordt je verstand verlicht! Je wordt vernieuwd in de geest van je gemoed (nous!), vs. 23. Voordat ik daar nog wat meer over zeg, blijf ik nog even ‘hangen’ bij dat zeventiende vers, die tekening van het heidenleven. Aangrijpend. De mens is geschapen met een nous (verstand). We gebruiken het, vanuit onszelf, contraproductief! In plaats om God ermee te kennen, gebruiken we het als een instrument om God te ontkennen. Precies het tegenovergestelde. Is dit, juist vandaag de dag, niet ontzettend herkenbaar? Met een beroep op ons verstand, wordt met het bestaan van God afgerekend! Ondertussen zijn er heel wat mensen in Nederland ‘zoekend’ en tonen zij ‘interesse’ voor het christelijk geloof. Laten wij zorgvuldig met hen omgaan. Niet alle ‘zoekers’ zullen ‘vinders’ worden, maar laat dat niet komen door onze ‘antwoorden’ die wij geven op hun ‘vragen’. Juist nu worden wij geroepen om apologetisch bezig te zijn. De redenen aan te geven waarom wij wel geloven, terwijl (vele) anderen juist nu afhaken. Op dit terrein ligt voor ons een geweldige opdracht. En, als we heel eerlijk zijn: we herkennen toch heel veel vragen van anderen in ons eigen hart?

Christus
Gelukkig hangt het niet van onze antwoorden af. Christus Zelf opent immers het verstand van Zijn discipelen. Op de Areopagus klinkt de spot en ook de aarzeling (later komen we er wellicht nog op terug, zeggen ‘sommigen’). Er zijn er ook die tot geloof komen! ‘Doch sommige mannen hingen hem (Paulus) aan, en geloofden, onder andere Dionysius en ook een vrouw, Damaris, en anderen met hen.’ (Hand.17:34). Paulus praat hun het (opstandings)geloof aan?
Een hoofdstuk eerder in het boek Handelingen (hfdst. 16) preekt Paulus het evangelie. En terwijl Paulus preekt, opent de Heere het hart van Lydia. Zo gaat het nog. Daar zit de Heilige Geest achter! Hij vernieuwt ons denken! Dat is maar niet dat je het allemaal iets scherper ziet. Nee, nu zie je het pas! Eerst zag je het niet. Ongetwijfeld kenden de discipelen de teksten die Christus in Lukas 24 aanhaalt uit de Wet van Mozes, de Psalmen en de Profeten. Maar nu zien ze Christus in het Oude Testament. De Schriften vallen open!

De verstandige mens
De verstandige mens. De titel boven dit artikel. De mens die op zijn ratio vertrouwt en daardoor ‘vaststelt’ of God wel of niet bestaat? Of opstanding wel of niet kan? Het is de mens die zich overgegeven heeft aan Christus! Zegt deze ‘nieuwe’ mens vervolgens de wetenschap vaarwel? Juist niet! Het wordt alleen maar mooier, spannender, dieper! De verstandige mens! Nodig, juist ook in de kerk. Dat we ons verstand (nous!) gebruiken. Om het Woord dieper te verstaan, zo diep dat we oog in oog staan met de levende Christus. Dat we ons verstand maar niet gebruiken ter wille van onderlinge discussies en disputen, maar ten diepste met het oog op de aanbidding van de Heere God. Dan kan het niet anders, dan gaan we ook ‘verstandig’ om met onze gelovige/ongelovige naaste.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen