Komen voor Gods aangezicht

Nadruk op het Woord
Hoe ga je om met het verschil in beleving en met alle verlangens met betrekking tot de eredienst? Voordat ik hierover een paar dingen zeg, sta ik even stil bij de gereformeerde eredienst, de dienst zoals we die van huis uit gewend waren. Waarom deden (doen) we zoals we deden (doen) en wat is de waarde ervan? Een viertal opmerkingen:
1. Voor mij ligt de betekenis van de gereformeerde eredienst in de nadruk op het Woord en de verkondiging ervan. ‘Evenals achter het dogma schuilt er ook achter de liturgie een beslissing’, zegt Noordmans. 'Ook achter de gereformeerde liturgie. Wij kunnen daar niet zomaar op terugkomen,' aldus Noordmans.
Welke keuze is dat? Die voor de soberheid. De gereformeerde eredienst is weinig spectaculair. Maar dat is een principiële keuze: Gods spreken gaat voor en daarbij past ons horen. Op dit horen valt de nadruk. Noordmans onderstreept dit tegenover Rome en haar nadruk op het sacrament en dus op het hier en nu ‘pakken’, zien en ervaren. De Reformatie benadrukt dat het geloof uit het gehoor is en het gehoor door het Woord van God. Geloven we dat nog? Durven we vandaag geloven dat de Geest ook nu bij voorkeur zó werkt? Noordmans zelf is bang dat in allerlei liturgische vernieuwingen de prediking zelf in het gedrang komt. Dat lijkt mij ook vandaag het geval.

Genade
2. De soberheid van de gereformeerde eredienst heeft met nog iets te maken, begrijp ik van Noordmans. Hij beklemtoont dat wij ons moeten realiseren dat het allerminst vanzelfsprekend is dat de Heilige in ons midden is. Zijn aanwezigheid maken wij niet, wat we ook doen in de liturgie. De ontmoeting, Gods komen tot ons, is en blijft genade, een geschenk. Het is van groot belang dat wij dit niet vergeten in alle bezinning op de eredienst en eventuele veranderingen daarin.
3. De soberheid van de gereformeerde eredienst heeft ook te maken met het voorlopige karakter van Gods tegenwoordigheid. Ook dat geeft Noordmans ons mee. De aanwezigheid van de Heere God is ‘ten dele’. Zij is een zaak van geloof en niet van aanschouwen. God is in de hemel, en Christus ook. Hier wordt het sterke verlangen naar de onmiddellijke beleving onder kritiek gesteld. We willen God hier en nu ervaren. Maar wat dan als Hij daar is in de hemel? Dan is ook onze beleving slechts ‘ten dele’. Straks zullen we wat beleven! Nu leven wij in geloof.
4. Onze kerkdiensten vallen ook daarin op dat wij veel of uitsluitend psalmen zingen. Deze gewoonte heeft goede papieren. We weten ons hiermee verbonden met het volk Israël. Deze traditie past ook goed bij het sola scriptura van de Reformatie: de Schrift is bron en norm voor het hele leven, ook voor de eredienst; we zingen de Schrift zelf. Een sterk argument voor het zingen van de psalmen is ook dat deze de hoogten en diepten van het ware geloof onder woorden brengen. Hiermee is niet gezegd dat uitsluitend de psalmen dit doen.

Het geheim van de eredienst
Alles overziende en terugkijkend op mijn ervaringen in Reeuwijk (en sinds kort in Delft), zou ik het volgende onder uw aandacht willen brengen, in de hoop dat het u helpt bij een bezinning aangaande de eredienst in uw eigen gemeente. Waar moeten we op letten? Wat moeten we ons bedenken? Welke vragen moeten we stellen? Ik maak onderscheid tussen de inhoud en het proces van de bezinning.
Op het punt van de inhoud is de allereerste vraag wat mij betreft: zijn wij doordrongen van het eigenlijke geheim van de eredienst? Naar de kerk komen is komen voor Zijn aangezicht. Beseffen we het? Laat de vraag eens op u afkomen: wie is Hij voor Wiens aangezicht wij staan en wie zijn wij voor Hem?
Het is zou mooi zijn wanneer we deze beleving van de eredienst er weer ‘in’ krijgen. Maar hoe!? U zou kunnen beginnen met u te bezinnen op de onderdelen van onze eredienst. Wat doen wij eigenlijk? En waarom doen wij het zo? Zou het anders kunnen en misschien wel moeten? Geef deze bezinning een plaats in uw kerkenraadsvergaderingen en neem de gemeente in deze bezinning mee. In Reeuwijk heeft de eredienst een vaste plek op de agenda van de kerkenraad. De ene vergadering spreekt de kerkenraad over de prediking, de andere vergadering komt een bepaald onderdeel van de eredienst ter sprake. Een van de kerkenraadsleden leidt dit kort in en vervolgens vindt gesprek hierover plaats. De gemeente wordt in deze bezinning meegenomen door er in de kerkbode verslag van te doen. Het is te overwegen van de eredienst een jaarthema te maken.

Onopgeefbaar
Een tweede vraag is: wat maakt onze eredienst tot een gereformeerde eredienst? Wat is voor deze eredienst wezenlijk en daarom onopgeefbaar? Laten we bij alle aandacht voor de persoonlijke beleving niet kwijtraken dat het geloof uit het gehoor is. Het komt op uit en is gericht op het Woord dat zijn midden heeft in Jezus Christus. Te midden van de middelpuntzoekende krachten die ik in het vorige artikel noemde een uitroepteken dus achter de middelpuntvliedende kracht van het Woord!
Als we het met elkaar eens kunnen worden over wat wezenlijk is en daarom onopgeefbaar voor een gereformeerde eredienst, laten we elkaar dan in de derde plaats de ruimte gaan geven in datgene wat niet wezenlijk is. Het wordt tijd dat we hardop zeggen dat we op zondag niet overal precies hetzelfde hoeven doen om toch gereformeerd te kunnen zijn. Wat mij betreft betekent dit ook dat we elkaar echt de ruimte gaan geven om meer te kunnen zingen dan de berijmde psalmen alleen.

Verschillen
Het gaat in de eredienst om ontmoeting. We ontmoeten de levende God. We ontmoeten ook elkaar: heel verschillende mensen met heel verschillende ideeën en idealen, ook wat de eredienst betreft.
Het is in de vierde plaats van belang dat we ons afvragen hoe wij met zulke verschillen omgaan. Zoeken we het compromis of geven we ruimte aan verschillen? Moet de eredienst precies dezelfde zijn als in andere (wijk)gemeenten of vinden we dat er verschil mag zijn?
Het heeft ons in Reeuwijk geholpen dat op een bepaald moment uitgesproken werd dat er binnen de gemeente ‘gewoon’ verschillen zijn. Die verschillen zijn ook benoemd. Vervolgens hebben we elkaar, zowel in de kerkenraad als in de gemeente, gevraagd: hoe gaan wij met deze verschillen om? Vinden wij dat we ze de ruimte moeten geven? Is het voor de gemeente goed dat we ze de ruimte geven? Een lastige vraag waarop heel verschillend gereageerd wordt. Maar ik ben ervan overtuigd dat het voor een gemeente soms beter is de verschillen de ruimte te geven dan eindeloos het compromis te zoeken.
De vraag is wat de opbouw van de gemeente dient, en dat is niet per se het compromis. Ondertussen realiseer ik me dat het voor een gemeente met wijkgemeenten eenvoudiger is aan de verschillen ruimte te geven dan voor een gemeente zonder wijkgemeenten. In Reeuwijk heeft dit gesprek hierin geresulteerd dat er wat betreft de eredienst verschil bestaat tussen de kerkdiensten in de Ichthuskerk en de Dorpskerk.

Niet altijd fijn
Laten we in de vijfde plaats kritisch blijven ten aanzien van allerlei ontwikkelingen en veranderingen betreffende de eredienst. Ik leg hier even de vinger bij twee dingen. Allereerst bij het verlangen naar een kerkdienst die aanspreekt. Wanneer is dat het geval? Als we een goed gevoel er aan overhouden? Als ik er iets mee kan? Mijns inziens lopen we hier het enorme gevaar dat ik en mijn beleving de dienst (ook de eredienst) gaan uitmaken. Onze beleving wordt maat en norm. We raken dan het tegenover van God en Zijn woord zomaar kwijt. En met het tegenover van God en Zijn woord nog veel meer. De scherpe kantjes gaan er af. Wanneer God spreekt, is het niet altijd even fijn en voelt het lang niet altijd goed. Mag het!?|
Ik heb ook moeite met de grote nadruk op de beleving hier en nu, op dit moment, in deze dienst. Er moet nú iets gebeuren. Maar het gaat in het christelijk geloof toch niet alleen maar over God hier en nu? Het geloof richt zich ook op God vroeger en God straks. Is het erg wanneer we soms even niets van God ervaren? Nee. Want dan houden we nog de ervaring van toen over: Zijn daden worden ons verkondigd. En we houden ook de ervaring van straks over: er staat ons nog iets te wachten! We gáán nog wat beleven! We moeten niet vergeten dat geloven ook en vooral wachten en verwachten is. ‘Harren’, zeggen onze oosterburen. Ons daarin wat meer oefenen kon wel eens meer beleving opleveren dan we denken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen