HOE BELEVEN WIJ DE EREDIENST? [SLOT]

Wat déze gemeente dient.

Belemmeringen
Met betrekking tot de inhoud van de eredienst noem ik als zesde punt, dat we ook kritisch naar onze eigen kerkdienst moeten durven kijken. Het gaat in de kerkdienst om de ontmoeting met de levende God. Als jongeren en ouderen onze diensten zo niet meer ervaren, hoe komt dat dan? We moeten ons ernstig afvragen of er in onze diensten zelf belemmeringen zitten voor die ontmoeting. Een van de hobbels is de taal waarin er tijdens de dienst gelezen, gezongen en gesproken wordt. Bezinning hierop is noodzakelijk. Om te bewaren wat we niet willen kwijtraken! Ik denk dan aan de bijbelvertaling die we gebruiken, alsook aan de berijming van de psalmen. We zeggen dat het lied het antwoord van de gemeente is op het spreken Gods. Maar als dat een antwoord is in een taal die de mijne niet is en die ik niet begrijp? Wanneer we het lied zien als het antwoord van de gemeente op de verkondiging, kan dat antwoord dan alleen een psalm zijn? Ik vind dit een echte vraag. Onze liturgische gewoonten zijn een vraag aan onze theologie, ook op dit punt. We zeggen toch dat gereformeerde prediking trinitarische prediking is? Het gaat om de verkondiging van de Drie-enige en Zijn veelzijdig werk. Past daarbij dan niet ook het trinitarische lied, het lied waarin de gemeente de Vader, de Zoon en de Heilige Geest belijdt, aanbidt, looft en prijst?

Stevige preek
Laten wij predikanten ondertussen kritisch op onze preek zijn. Die kan de ontmoeting met God in de weg staan, omdat deze zonder kracht is en niet vanuit God. Onze preken kunnen zo waar zijn en zo af, dat ze niets meer zeggen. Zou onze preek niet wat meer onaf mogen zijn en veel meer moeten wringen en schuren? Heb ik de gemeente wel voldoende in het vizier? Ga ik in de preek het gesprek echt aan? Zit het rauwe leven er voldoende in? Het mag op dit punt veel meer botsen en vonken. Mijn indruk is dat onze gemeenteleden een stevige preek best slikken, graag zelfs, als deze maar ergens over gaat en werkelijk ergens op slaat. Zelf ervaar ik de voorbereiding van de preek juist op dit punt als een gevecht. Waar raken Woord en werkelijkheid elkaar? Laten we dat gevecht aangaan. We worden ertoe geroepen.

Ook onze ogen
In de gereformeerde liturgie nemen woorden een belangrijke plaats in. God spreekt en wij luisteren. Maar lopen wij op deze manier niet het gevaar dat we de Heere God een gevangene van onze woorden en de prediking maken? Het geloof is uit het gehoor. Betekent dat dat God zich alleen door middel van woorden kan openbaren? We belijden toch dat Hij soeverein is, vrij. Zou Hij zich dan ook nog op andere wijzen kunnen openbaren? Misschien juist in onze tijd? Kunnen we Hem alleen maar horen of kan Hij zich ook laten zien? We hechten aan de sacramenten. Daaruit blijkt dat in elk geval ook onze ogen meedoen bij God. Nemen we dit voldoende serieus? We moeten nog maar eens goed nadenken over allerlei liturgische vormen, handelingen en symbolen. Ze kunnen meer zeggen dan we denken.

Het proces
Na de vragen over de inhoud van de eredienst noem ik nu acht aandachtspunten die betrekking hebben op het proces van de bezinning.
1. Liturgie raakt ons tot in het diepst van onze ziel en heeft alles met ons hart te maken. Daarom zal het gesprek hierover altijd met emotie gepaard gaan. Houd rekening met emoties en emotionele reacties en geef die ruimte. Hoor wat erachter schuilgaat.
2. Liturgie heeft ook alles te maken met thuiskomen en ons thuis voelen. In alle hectiek, verwarring en onzekerheid van het leven verlangt de gemeente naar een plek waar zij tot rust komt, zekerheid, veiligheid en houvast vindt. Dat houvast 'biedt' de kerk in haar eredienst. Dan moet er niet te veel en voortdurend aan die eredienst gesleuteld worden. Continuïteit, herkenbaarheid is van belang. Er staat al zoveel op losse schroeven!

Kerkenraad en gemeente
3. Voorkom dat bezinning op de eredienst onder de druk van besluitvorming staat. Loop vóór en neem ondertussen de gemeente in de bezinning mee. Dit laatste is van groot belang om te voorkomen dat de gemeente zich 'overvallen' voelt. Er kan sprake zijn van ongelijktijdigheid tussen kerkenraad en gemeente. Als kerkenraad denk je al een tijdje over de eredienst na en kom je op een bepaald moment ergens uit, maar daar is de gemeente nog niet. Neem daarom de tijd voor bezinning en gesprek. Zo heeft de kerkenraad van Reeuwijk zich gebogen over het lied in de eredienst. Aan de hand van de brochure Zingen naar de Schriften vond een eerste bezinning plaats. Deze leidde tot de overtuiging dat er in onze diensten meer gezongen zou kunnen worden dan psalmen alleen. Toen werd het spannend, want wat doe je daar dan mee? Dan dringt zich onmiddellijk de vraag op: moet iets wat mag en kan? Het antwoord is mede afhankelijk van de vraag wat goed is voor deze heel concrete gemeente. Wat in de ene gemeente wel kan, kan in een andere gemeente misschien (nog) niet. Terwijl de Reeuwijkse kerkenraad goed keek naar de eigen gemeente, zette hij een voorlopige lijn uit: wat zou wat het zingen van andere liederen betreft in deze gemeente mogelijk zijn en voor haar goed kunnen zijn? De gedachten van de kerkenraad zijn aan het papier toevertrouwd en de gemeente voorgelegd. Hierover is vervolgens het gesprek met de gemeente gevoerd tijdens een gemeenteavond. Ten slotte kon ieder gemeentelid zich hierover persoonlijk uitspreken aan de hand van een vragenlijst. De kerkenraad heeft zich daarna gebogen over de uitkomst van deze gemeenteavond en de reacties daarop en een besluit genomen. Het besluit werd dat de eigen predikant in de diensten waarin hij voorgaat de mogelijkheid heeft één of twee andere liederen dan een psalm in de oude berijming te laten zingen. Aan dit besluit zal vooralsnog alleen in de Ichthuskerk en niet in de Dorpskerk uitvoering worden gegeven. Na twee jaar zal evaluatie plaats vinden.

Goed verhaal
4. Wees niet bang voor het gesprek over de eredienst. Spanningen kunnen juist ontstaan wanneer u het gesprek angstvallig uit de weg gaat. Aan gemeenteleden die willen veranderen, zou ik willen vragen: wat hebt u op het oog? Hebt u het belang van de hele gemeente voor ogen? Ziet u van welke gemeente u deel uitmaakt? Aan gemeenten en gemeenteleden die willen vasthouden aan wat ze hebben, zou ik willen vragen: wat bent u bang kwijt te raken? Wat wilt u graag vasthouden? Realiseer u dat u, als u niets doet, juist kunt kwijtraken wat u wilt bewaren. Weet te onderscheiden tussen de kern en de rand van de eredienst.
5. Vraag u van tevoren af wat u wilt bereiken met de bezinning. Denken we met veranderingen in de eredienst het geestelijk laagtij te kunnen keren? Dat is te oppervlakkig gedacht, want daar komt veel meer bij kijken. Willen we onze jongeren bereiken? Maar weten we wat zij willen? Zitten zij te wachten op een ander lied of zijn wij het gewoon zelf die dat willen? Willen we randkerkelijken bereiken? Het is nog maar de vraag of veranderingen in de eredienst helpen. Is niet elke eredienst voor hen vreemd? Zitten zij zelf te wachten op laagdrempeligheid? Ik geloof dat onze gereformeerde eredienst deze mens raken kan, juist vanwege het accent op het Woord Gods en de verkondiging daarvan. Het gaat om een goed verhaal - de rest komt dan wel! Volgens mij is dat ook de reactie van de meeste jongeren. Hiermee heb ik niet gezegd dat we daarom dus maar niet aan veranderingen moeten beginnen. Het gaat er om dat alles in de eredienst dat goede verhaal ondersteunt.

Zelfverloochening
6. Het is in het gesprek over de kerkdienst heel belangrijk dat ieder zich realiseert dat hij er één is van velen. Navolging van Christus is bereid zijn onszelf te verloochenen, ook met betrekking tot de eredienst. Dat betekent concreet dat onze eigen ideeën, idealen en verlangens ondergeschikt zijn aan het belang van die heel bepaalde gemeente. Wat dient déze gemeente? Het antwoord op deze vraag is lastiger dan we denken.
7. Wat is elkaar vasthouden? Het lukt maar zelden dat we iedereen meekrijgen bij een bepaalde verandering, en wat dan? De neiging bestaat de gemeenteleden die tegen een verandering zijn tegemoet te komen. Maar die andere gemeenteleden dan? Om de lieve vrede maar niets doen, is niet altijd goed voor de gemeente. Ondertussen zullen we Paulus' appèl ter harte nemen dat de sterke rekent met de zwakke. Dat kan best moeilijk zijn. Het lukt misschien als we elkaar eerst echt ontmoet hebben. Maar laat de zwakke niet graag de zwakke willen zijn!
8. Het is van belang dat we bedenken dat een kleine(re) gemeenschap kwetsbaar is. Ik heb gemerkt dat in zo'n geval de relatie (elkaar willen vasthouden) belangrijker is dan de zaak zelf. Tot een inhoudelijk gesprek komt het dan maar moeilijk. Dat vind ik op zich jammer, maar ik kan het begrijpen. Er zit ook iets moois in: elkaar willen vasthouden, hechten aan de eenheid van de gemeente, ook als dat betekent dat we ons eigen verlangen niet gerealiseerd zien.

Geschenk
De eredienst is geen spelletje, maar zuivere ernst. Het gaat om de ontmoeting van God en mensen. Maar laten we niet vergeten: deze ontmoeting is en blijft een verrassing, genade, een geschenk! Daarom is de eredienst voor alles een zaak van geloof en verwachting. Dat betekent voor mij dat er een grens is aan de bezinning en dat we ten aanzien van veranderingen in de eredienst daarom een keer van ophouden moeten weten. Ook dat is geloof.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen