BROCHURE WILLEM DE ZWIJGERSTICHTING

Het beeld van de kerk als moeder roept tal van associaties op: zorg, warmte, bescherming, voeding. De eerlijkheid gebiedt om te zeggen dat het beeld botst met de ervaringen die menigeen met de kerk heeft opgedaan. Het aantal mensen die zich door de kerk of haar stiefmoederlijk bedeeld voelen, is legio. Of men bewaart trieste herinneringen aan een autoritaire kerk óf men heeft vaak het gevoel dat de kerk geen oog heeft voor wat mensen werkelijk hoog zit. Ik laat in het midden of die gevoelens terecht zijn. Ze laten zich in elk geval niet onderdrukken.
Het is daarom altijd weer nodig zo'n beeld af te tasten op de eigenlijke betekenis. Spreken over de kerk als moeder behelst immers een vraag en een opdracht.
Het is met name de bekende theoloog dr. Oepke Noordmans die in verschillende publicaties zich hierover uitlaat. Dr. J.D.Th. Wassenaar - thuis in Noordmans als weinig anderen - schreef er voor de Willem de Zwijgerstichting een mooi boekje over.
Wassenaar wijst erop dat Noordmans met dit spraakgebruik in een lange traditie staat die teruggaat tot op de apostel Paulus en die we ook vinden bij kerkvaders als Cyprianus en Augustinus, bij Rome en bij Calvijn.

Volkskerk
In het overzicht van Wassenaar maakt hij duidelijk dat Noordmans het beeld in verschillende verbanden gebruikt. Vooreerst kan hij er de huiskerk en het geestelijk klimaat in de gezinnen mee aanduiden. Maar met name als het gaat om de betekenis van de kerk voor heel het volk, wordt het beeld door Noordmans gebruikt. Hij was intensief betrokken bij de worsteling in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw rondom de reorganisatie van de Hervormde Kerk, verscheurd door partijwezen en richtingstegenstellingen. Voor Noordmans is de kerk geen vereniging waar je lid van wordt en waar je ook weer voor kunt bedanken. Van een kerk wordt men lid door geboorte. Dat verenigingsdenken zag hij als de grote fout van de Doleantie en het streven van Kuyper en de zijnen. Dat wees hij in niet mis te verstane bewoordingen af. Een moederlijke kerk kan volgens hem per definitie geen gezuiverde kerk zijn, die de grenzen eng trekt en op een gesloten vesting lijkt. Het bekende beeld van de Heiland van Mattheüs 11:28, dat Thorwaldsen in 1825 vervaardigde voor een kerk in Kopenhagen, stond Noordmans daarbij voor ogen. Duidelijk is dat zijn pleidooi voor een moederlijke volkskerk door pastorale zorg en missionaire bewogenheid is ingegeven. Ik wijs in dit verband ook op de indringende wijze waarop hij in enkele meditaties spreekt over Jezus en de schare. Overigens heeft dat bij hem nooit geleid tot een overspannen visie op het apostolaat die de kerk binnenstebuiten keert. Integendeel, na 1945 zal hij juist Kraemer verwijten dat bij de laatste de kerk in haar uitgaan tot de wereld te activistisch en te militant is. Evenmin is zijn pleidooi voor een volkskerk een vrijbrief voor een karakterloze en beginselloze kerk. De volkskerk van Noordmans is geen neutraal lichaam, waarin mensen met hun overtuigingen te koop lopen, maar een belijdende kerk, die in haar belijden dienstbaar is. 'Wie uit de nood der tijden om kerk roept, wil weer een echte kerk. Een moeder. Men herinnert zich wat de kerk wezen wil en vaak geweest is. Ze is draagster van waarheid en heeft een dogma. Zelfs de gedachte aan kerkelijke tucht die lange tijd volslagen contrabande leek, komt weer naar voren', schrijft hij in 1932. Pastorale schroom, besef van Gods geduld moet ons bewaren voor stoere en heldhaftige parolen. Dit behoedzame spreken over de aardse kerk, haar belijdenis en tucht heeft alles te maken met Noordmans ' nadruk op het werk van de Heilige Geest.

Actualiteit
Waarin ligt die actualiteit van deze gedachten? We leven toch in een totaal andere kerkelijke context dan de jaren dertig van de vorige eeuw? Is de volkskerk niet passé? En lijkt een plurale kerk niet sterk op een keuzekerk voor 'elck wat wils' waar hij juist van gruwde? Allemaal waar, maar we kunnen daar niet in berusten. Krachtens haar kerkorde wil de Protestantse Kerk in Nederland een belijdende kerk zijn die haar missionaire roeping ernstig neemt. Daar mogen we haar aan houden.
Van Noordmans kun je in elk geval leren met liefde over de kerk met al haar lek en gebrek te spreken, zonder dat het een blinde, kritiekloze liefde is. Het is in onze tijd bon ton in bepaalde kringen de religiositeit te verheerlijken en de kerk af te serveren. Daar moeten we maar niet aan meedoen. Het zal ook niet helpen om daar krampachtig tegen in te gaan of door allerlei 'lokkertjes' de kerk weer op de kaart te zetten. Ik geloof daar niet erg in. Een kerk is dan echt bij de tijd als ze het waagt met het getuigenis van de Eeuwige en als ze echt ingaat op de noden van onze samenleving. Op weg naar Gods komende Rijk mag ze haar moederlijke dienst verrichten en mensen nodigen tot het leven voor Gods aangezicht rondom Woord en sacrament. Voor de bezinning op deze roep in geloofsgesprek en gemeenteopbouw blijft Noordmans een goede gids.

N.a.v. Dr. J.D.Th. Wassenaar:
Dr. O. Noordmans over de kerk als moeder.
Uitg. Willem de Zwijgerstichting (adres: Postbus 40082, 7504 RB Enschede. Zie ook w.w.w.wiIlemdezwijgerstichting.nl .

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen