Onze tijd en die van Miskotte

De laatste weken is er in De Waarheidsvriend nogal wat aandacht geschonken aan K.H. Miskotte en zijn theologie. Na vele jaren waarin we – belangrijke uitzonderingen daargelaten – Miskotte links lieten liggen, probeerde de redactie een bescheiden inhaalslag te maken. Diverse scribenten zochten naar ‘het tegoed van Miskotte’, vooral naar aanleiding van de verschijning onlangs van een gelijknamige opstellenbundel. In deze korte, afrondende bijdrage willen we op één aspect ingaan dat na het vele waardevolle dat werd aangedragen misschien nog enige nadere overweging verdient. Dat betreft de vraag, of onze tijd feitelijk toch niet weer heel anders is dan die waarin Miskotte leefde en werkte. Met name op één punt zou ik dat willen toespitsen: Miskottes voortdurend in de weer zijn met het nihilisme. Juist dat aspect van zijn werk wordt door velen (terecht) als profetisch gezien. Miskotte zag de ‘vierde mens’ aankomen, de mens die niets meer had met God of enige vorm van geloof. Die mens zag hij niet alleen buiten de kerk, maar ook daarbinnen. Sterker nog: Miskotte ervoer zichzélf bij tijden als zo’n mens. Daarom was hij ook voortdurend met deze dingen in de weer. ‘Misschien hebben wij nog nooit zo sterk als tegenwoordig geweten dat ook de kerk, althans in vele van haar leden, met stomheid geslagen is’, zo citeerde drs. W. Dekker onlangs in dit blad uit Miskottes boek De weg van het gebed. En hij meent dat we dit klimaat in de kerk vandaag niet te snel van ons af moeten willen schudden. De Utrechtse studenten theologie Bassa, De Pater en Vermeulen vallen hem daarin bij in hun interessante verslag van de Miskotte-kring die zij dit seizoen met andere studenten hielden. Wat Miskotte voorspelde met betrekking tot het nihilisme, is volgens hen ‘uitgekomen en komt nog dagelijks uit’. Zij weten zich in dit verband geraakt door Miskottes analyses, omdat deze ‘zo raak zijn voor wat betreft onze tijd’. Juist dat laatste vraag ik me nu echter af. Is in onze postmoderne tijd de pendel niet weer aan het terugslaan van het nihilisme naar allerlei nieuwe vormen van religiositeit? (Ook dát proces had Miskotte trouwens al aangekondigd!). Jarenlang leefde de kerk onder de slagschaduw van discussies over nihilisme en Godsverduistering. Die discussies werden ons min of meer opgedrongen door de Verlichting: het geloof in God verdraagt zich niet met de rede, zo werd ons toegeroepen. En we namen dat erg serieus.
Momenteel is er echter in onze cultuur (behalve in de universiteitssteden, die samen een soort biblebelt van het Verlichtingsdenken vormen) een omslag gaande, waarbij de pretenties van de rede in brede lagen van de samenleving lang niet meer zo hoog worden aangeslagen. Het postmodernisme deed zijn intrede. Daarover hoeven we bepaald niet te juichen. In vele opzichten brengt het ons van de regen in de drup. Maar in minstens één opzicht kan het ons mijns inziens toch echt wel helpen. We hoeven als kerk namelijk niet langer te denken dat we eigenlijk niet zouden ‘mogen’ geloven wat we geloven. De tobberigheid waarmee we vele jaren bezig waren met de vragen rondom Godsverduistering en Godsbestaan, hoeft niet het laatste woord te hebben. In onze tijd geldt dat geloven weer mág – zij het dan dat zulk geloven door velen bij voorkeur niet-christelijk ingevuld wordt (denk maar aan de opkomst van de ‘ietsisten’).

Het lijkt mij dat de recente PKN-nota Leren leven van de verwondering iets van deze omslag van een modern naar een postmodern levensklimaat weerspiegelt. Vandaar dat in deze nota weer veel onbekommerder dan in eerdere nota’s het christelijk geloof wordt uitgedragen. W. Dekker vraagt zich af of hij soms iets gemist heeft, gezien de zoveel somberder tonen die de kerk in 1988 in haar rapport over de Godsverduistering aansloeg. Welnu, dat zou dan deze omslag moeten zijn. Mijns inziens mogen we deze op dit punt positief waarderen, en hoeven we werkelijk niet (al dan niet onder invloed van Miskotte) terug te verlangen naar de vele moeizame discussies over Godsverduistering destijds. De kerk lijkt de schaamte voorbij en wil weer vrijmoedig getuigen van het evangelie. Laten we haar daarin vooral stimuleren! Juist wanneer we met Miskotte het belang hebben ingezien van een terugkeer tot het Bijbels abc’ mogen we toch ook vrijmoedig getuigenis afleggen van het evangelie dat ons in die Bijbel is geschonken?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen