Onrust is ‘in’, rusten ‘uit’…

Twee kinderen uit één gezin kunnen verbazend verschillend zijn. De ene zie je vanaf de geboorte al extravert zijn: rondkijken, sterk reageren op geluiden, veel nieuwe indrukken opzoeken. Terwijl het andere kind als baby al meer introvert is, bedachtzaam, rustig, wat eenzelvig. In de psychologie komt de laatste jaren steeds meer naar voren dat ons temperament en latere persoonlijkheid voor een heel groot deel genetisch is bepaald, en veel minder dan gedacht beïnvloed wordt door opvoedings- en omgevingsfactoren.
Welke zaken zijn zoal genetisch bepaald? Bij de geboorte ligt al grotendeels vast hoe dit kind straks als volwassene zal reageren op bijvoorbeeld deze dimensies:

- De neiging om alles wat mogelijk gevaarlijk is, uit de weg te gaan. Er zijn mensen die gevaren sterk vermijden en je hebt er die ze sterk zoeken, de meeste mensen zitten gelukkig ergens in het midden.
- De neiging om je te laten beïnvloeden door straf en beloning: aan de ene kant tref je mensen die onafhankelijk, kritisch en gedistantieerd overkomen, aan de andere kant mensen die warm en wat afhankelijk overkomen.
- De neiging om nieuwe dingen te zoeken, met aan de ene kant mensen die graag jaren hetzelfde werk doen en naar dezelfde plaats op vakantie gaan, aan de andere kant mensen die zich snel vervelen en altijd weer nieuwe indrukken zoeken.
- De neiging om door te zetten en te volharden, ook als het lang duurt of tegenzit, er zijn mensen die dat sterk kunnen of juist niet.

Bovenstaande gegevens kunnen een opvoeder en een psycholoog bescheiden maken: veel persoonskenmerken liggen vast, er is relatief weinig beïnvloedbaar. Onze Maker heeft ons bij de geboorte al veel eigenschappen toebedeeld, en bovenstaande eigenschappen kunnen (zowel naar de ene als naar de andere kant) gaven zijn die wij mogen benutten in de taken van ons leven.

Als ouder, en ook als hulpverlener, zal ons reageren op maat dienen te zijn. Een mens die sterk extravert is, veel nieuwe uitdagingen en zelfs gevaren zoekt en weinig zaken volhoudt, zal gebaat zijn bij strakke regelmaat en orde en het leren omgaan met heftige gevoelens. Een mens die juist introvert is, gevaren en nieuwe dingen juist sterk vermijdt, zal aanmoediging en een zetje nodig hebben om naar voren te komen en zich te uiten.

De wereld verandert
Hoe een mens reageert op de wereld om hem heen, hangt dus sterk af van de genetische aanleg; de eerste factor.
Een tweede factor vormt het opgroeien van het kind. Een kind dat bovenop een kwetsbare erfelijke bagage opgroeit in een gezin waarin het kind verwaarloosd wordt of getraumatiseerd, zal dubbel moeilijk een sterke persoonlijkheid kunnen ontwikkelen.
Een derde factor is de maatschappij: die is anders dan vroeger en hoewel er nog weinig wetenschappelijk onderzoek naar gedaan is, lijkt het erop dat de snelle ontwikkelingen in de maatschappij een mens kwetsbaar kunnen maken voor psychische problemen. In 2006 is het leven onrustig, zowel binnen als buiten het gezin, de kerk, de school, daar kunnen ook kerkmensen niet omheen. Vroeger werkten vaders vaker dichtbij: in een werkplaats om de hoek, op het boerenbedrijf, waar nu een lange reisafstand naar het werk gangbaar is geworden. Steeds meer moeders hebben een baan, al dan niet betaald, buitenshuis. Het is gangbaar geworden om per mobiel bereikbaar te zijn, om mailtjes snel te beantwoorden, of informatie op het internet op te zoeken.

Bejaarden die vroeger hun vaste loopje hadden naar de dorpswinkeliers, zien nu dat die winkels gesloten zijn, moesten leren pinnen en internet-bankieren. Men zou kunnen zeggen dat de maatschappij vroeger meer een vangnet en een rem kon vormen voor mensen die door genetische en opvoedingsfactoren kwetsbaar waren geworden. Een vangnet omdat er meer vaste familie-, dorps- en kerkstructuren bestonden, waardoor sociale controle en steun meer vanzelf inzetbaar was. Een rem omdat mensen die door genetische factoren meer impulsief, gevaarzoekend en onafhankelijk in het leven staan, eenvoudigweg minder mogelijkheden hadden om uit te breken. In 2006 zijn er legio mogelijkheden om avontuurlijke verre vakanties te boeken, bloedstollende attracties in pretparken uit te proberen en seksuele prikkels voortdurend tegen te komen via reclame, boeken, films en internet.

Hedendaagse filosofen wijzen op een ‘existentiële verveling’ in ons moderne bestaan; we zijn verwende, verkwistende mensen geworden. ‘Verveling’ is dan het product van ‘wachten op iets zonder te weten waarop men wacht en zonder dat men alert, aandachtig, op zijn hoede hoeft te zijn’. Verveling wijst op leegte. In ons moderne leven worden wij beziggehouden door televisie, reclame en entertainment.

De paradox van een vakantie
Het woord vakantie wijst op ‘leegte’, vakant-zijn. Open voor iets nieuws. Met ons gezin waren wij onlangs een week op vakantie in Drenthe, in een vakantiepark. Er waren veel voorzieningen voor kinderen: een subtropisch zwembad, een overdekte speeltuin, een knutselclub, toneelvoorstellingen en een winkel vol met snoep. De vakantie was helemaal niet leeg. Het was druk en vol in het vakantiepark. En opvallend bij de overdekte speeltuin was dat ouders niet keken naar het vermaak van hun kinderen, maar naar hun laptop of mobiel, druk bezig.
Op een dag togen we het park uit, het kale Drentse landschap in. Het was er stil. We kwamen voorbij de lege akkers, waar nog een paar suikerbieten lagen. Voorbij twee hunebedden. De kinderen beklommen de hunebedden, onderzochten de suikerbieten. En kwamen met vragen: hoe wordt suiker gemaakt, hoe zijn de hunebedden gebouwd? Pas die dag werden we verrast door Drenthe.

Druk op de kerk
De wereld verandert, ook vakanties zijn anders dan vroeger, daar kunnen we niet omheen. Het lijkt wel of mensen steeds slimmer en sterker moeten zijn om mee te kunnen komen op school, op het werk, in de samenleving waar gepind moet worden, en als je het niet bent, moet je het wel lijken: verlegen kinderen bestaan in onze maatschappij bijna niet meer.

In het leerplan van de school van onze kinderen staat dat zij in groep 1 een tekening op de computer moeten kunnen maken in ‘paint’ en in groep 3 een spreekbeurt moeten houden over hun lievelingsboek. Het gaat dan om vaardigheden die een aantal jaren geleden nog niet telden.

Het lijkt niet toevallig dat in de kerk ook meer prikkels opduiken: er is een roep om kinderen meer bezig te houden met kinderliederen, kindertoespraken en nevendiensten en volwassenen met extra combo’s, nieuwe liederen en korte vooral praktische preken. Tegelijk is het in onze gemeente helemaal niet moeilijk om anoniem in de kerk te zitten: letterlijk anoniem door een poosje gast te zijn, en geestelijk anoniem door een poosje gezellige activiteiten mee te draaien. Er staat druk op de kerk om een aansprekende verpakking te bieden, een bijdetijdse prediking, een scala aan activiteiten.

Waardig mens in liefde
Een waardig mens is misschien wel iemand die zijn temperament kent: die weet van zijn neiging om nieuwe dingen te willen zoeken of juist te willen vermijden, door te zetten of je ergens van af te keren, introvert te zijn of juist extravert.
Een mens leert zichzelf daarmee te relativeren: ieder heeft zijn hebbelijkheden, ieder is deel in een geheel. We hoeven voor de prikkels uit onze samenleving niet op de loop gaan, het is niet nodig een amish-bestaan te leiden. Evenmin hoeven we ons door prikkels te laten leiden.

Psychologisch is het juist in onze samenleving van belang dat kinderen leren selecteren, kiezen. Leren om bijvoorbeeld zelf de computer en de televisie aan en uit te zetten. Kiezen vraagt verantwoordelijkheid, kennis van prioriteiten. Kiezen vraagt een kunnen handelen vanuit interne motivatie, een standpunt waar je van harte achter staat. Kiezen vraagt discipline, gehoorzaamheid, het kunnen verdragen van frustraties. Juist dit zijn zaken die haaks staan op waarden in onze samenleving. De onverbrekelijke band tussen liefde en gehoorzaamheid, is het wezenlijke van het christelijk geloof. Oefenen wij onszelf en onze kinderen hierin onze Heere Jezus te volgen? Laten wij ons door Hem veranderen, disciplineren? In het geloof mogen wij gehoorzaamheid leren vanuit liefde, vanuit het hart, vanuit de ervaring beluisterd, hooggeacht en geliefd te worden door God en door mensen.

Iets goeds uit Nazareth
Een waardige gemeente zal zijn hebbelijkheden ook onderkennen, en hierin de neiging om mee te buigen in bovengenoemde druk op de kerk of juist die af te weren. Er zal een weg gezocht worden in het spanningsveld tussen introvert en extravert zijn, in voor nieuwe dingen of juist niet. In wat wij doen of niet-doen ligt niet de kracht van het evangelie. De kracht van het evangelie is altijd de verrassing, het onaanzienlijke, het onverwachte, iets goeds uit Nazareth.
Zomaar kan er dan ineens een stilte zijn in een gemeente, een kwetsbaarheid; een ontroering dat we genade ontvangen die we niet verwacht en niet verdiend hebben. En toch zo gewoon in ons leven zich aandient. Zoals een suikerbiet verrast in het Drentse land.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen