Zielszorg in een tijd van crisis

Deze mensen weten niet meer hoe zij het hebben. Zij zien niet meer hoe het verder moet. Zij dreigen er onder door te gaan. Ieder houvast ontbreekt. Het is een ernstige situatie. Het is geen eenvoudige taak om hen op te vangen en te begeleiden. Daarom is het nodig aan dit crisispastoraat apart aandacht te besteden.

Crisis
Allereerst moeten we nagaan wat we onder crisis hebben te verstaan. Wat is de betekenis van dit woord? Het woord is uit het Grieks afkomstig. Het wordt gebruikt om er een keerpunt mee aan te duiden. In de regel is dat negatief bedoeld.
Er is iets verkeerd gegaan. Er is iets ergs gebeurd. Daardoor is een moeilijke toestand ontstaan. Het gewone leven is er door verstoord geraakt. De mens die dit overkomt, is er ontdaan van. Hij kan er niet evenwichtig op reageren. Hij weet er niet mee om te gaan. Hij is psychisch uit balans geraakt. Kortom, hij is in een crisissituatie beland en weet niet hoe hij daar uit moet komen.
Dat kan iedereen overkomen. Ook een stabiele, nuchtere persoonlijkheid kan er door getroffen worden. Door aangrijpende gebeurtenissen en verontrustende ontwikkelingen kan ook iemand met een sterk karakter onderuit gaan en in een toestand van radeloosheid terechtkomen. Iemand die in een dergelijke crisis verkeert, is er ernstig aan toe. Pastorale zorg is hard nodig.

Hoe kan een crisis ontstaan?
Een crisis kan ontstaan door gebeurtenissen en omstandigheden die het gewone leven ontregelen. Bijvoorbeeld doordat iemand een ernstig ongeval overkomt of aan een chronische kwaal gaat lijden. In beide gevallen is er te vrezen dat men met zware handicaps te maken zal krijgen. Of men wordt ziek en medisch onderzoek wijst uit dat er sprake is van een levensbedreigende kwaal. Dat komt hard aan.
Een crisissituatie kan ook ontstaan, als men ontslag krijgt en zijn baan kwijt raakt. Hoe moet het nu verder, met jezelf en met je gezin? Niet zelden is er ook sprake van een crisis, als men een geliefde door de dood verliest. Vooral het sterven van een kind is heel aangrijpend. Ik vernam van mensen die er na vele jaren nog zeer onder lijden. Zij vinden het verlies van een kind moeilijker te dragen dan dat van hun man of vrouw.
Spanningen in het huwelijk en echtscheiding kunnen tot een crisissituatie leiden. Heel het leven wordt daardoor overhoop gegooid. Hetzelfde gebeurt als men slachtoffer is van seksueel misbruik. Weer anderen geraken in een crisis door burn-out. Door stress en overbelasting zijn zij psychisch uitgeput. Ook zij behoren tot de categorie mensen die het niet meer zien zitten. Genoemde gebeurtenissen en omstandigheden kunnen er de oorzaak van zijn dat mensen in een crisissituatie verzeild raken.

Pastorale opvang
Het behoeft geen betoog dat gemeenteleden die in een crisis verkeren, pastoraal opgevangen moeten worden. Wie daartoe geroepen wordt, zal er zich van bewust zijn dat hij in navolging van de Goede Herder deze mensen in hun verbijstering en radeloosheid met bewogenheid tegemoet moet treden. Maar dan wel zo dat men tegelijkertijd verstandig en nuchter weet op te treden. Men moet zich niet laten meeslepen door de emoties van de ander.
Want dan raakt men licht zelf ook op drift, en men komt dan met de ander niet waar men wezen moet. Geef iemand die in een crisis verkeert alle gelegenheid om zich uit te spreken: Over wat er is gebeurd, hoe het hem heeft geraakt; over de ontwikkelingen die tot de crisissituatie geleid hebben; over de depressie waarin hij terechtgekomen is; over de vragen waar hij niet uit kan komen; over de chaos van gedachten en gevoelens die hem overspoeld hebben.
Probeer al vragend en luisterend er achter te komen waar de eigenlijke knelpunten zitten. Tracht de dingen op een rijtje te zetten. Dat kan de persoon-in-crisis helpen om te midden van de chaos en zijn leven weer een weg te ontdekken. Inzicht in de situatie, verheldering van de vragen, onderscheiding van de emoties kunnen helpen weer wat vat op het leven te krijgen. Afhankelijk van de bevindingen in deze opvangfase, moet besproken moet besproken worden welke professionele hulp kan worden ingeschakeld. Want de pastor moet zich niet buiten zijn eigen terrein begeven en niet het gebied van de arts, de psychiater of maatschappelijk werkende betreden. Soms kost het moeite om iemand zo ver te krijgen dat hij dergelijke hulp wil aanvaarden. Wil dan met wijsheid en takt de ander overreden. Want professionele hulp kan hem het besef bijbrengen dat er doelgericht wat gedaan wordt om uit de in zijn ogen hopeloze situatie te komen.

Crisispastoraat
Het bovenstaande neemt niet weg dat we als ambtsdragers onze eigen opdracht hebben te vervullen, namelijk het gemeentelid dat in een crisis verkeert, pastoraal bij te staan. Een crisis en de psychische ontwrichting die er het gevolg van is, heeft in het leven van een christen repercussie op diens geloof. We weten er allemaal van dat onze gemoedsgesteldheid het geestelijk leven beïnvloedt.
Mensen die door schokkende ervaringen en ondermijnende omstandigheden uit het lood geslagen zijn, worstelen in de regel met de vraag naar de zin van wat hun overkomen is. Waarom heeft God dat laten gebeuren? Waarom heeft Hij het niet voorkomen? Waarom geeft Hij geen antwoord op hun gebeden? Men wordt aangevochten met de vraag of God er wel is. Of dat Hij Zijn hand van hen afgetrokken heeft. ‘Wat heb ik gedaan? Waaraan heb ik dit verdiend? Ben ik een verworpene?’ Gevoelens van vertwijfeling kunnen iemand overspoelen. Soms is men opstandig. Men is kwaad op God en uit dat agressief.
Het is belangrijk als men deze reactie ook uit. Want dan wordt ze bespreekbaar. En het lucht op. Als we het er uit kunnen krijgen, voorkomen we dat mensen in deze crisistoestand zich in zichzelf terugtrekken en dreigen te stikken in hun opgekropte vragen en emoties. Het is moeilijk voor de pastor, als de ander niet bereikbaar is. Daar zullen ook gezinsleden, familie en vrienden onder lijden. Dan is het zaak met hen te bidden dat God opening schenkt, zodat er communicatie mogelijk is. Dat is immers voorwaarde voor een pastoraal gesprek, waarin getracht kan worden de ander zicht te geven op de genade, de liefde en de trouw van God.

Geestelijke steun
Het mag duidelijk zijn dat een pastor niet de omstandigheden veranderen kan die tot de crisis hebben geleid. Ook kan hij geen oplossing bieden voor de problemen die de betreffende persoon boven het hoofd zijn gegroeid. Maar wel kan de ouderling of de predikant er tastend achter komen op welke wijze hij geestelijke steun kan bieden. Hij kan dat doen door op de bovengenoemde vragen in te gaan, wel beseffend dat dit gemeentelid-in-nood existentiële vragen zijn. Het zijn vragen die hij eerder zo niet heeft gesteld. Maar nu men alle houvast kwijt is, wordt men door die vragen bestormd.
Men is in een zware geloofscrisis terechtgekomen. Het oude vertrouwen is weg. Men heeft het gevoel dat het geloof weggespoeld is. Het lijkt alsof de relatie met God verbroken is. Men vraagt zich vertwijfeld af of die er wel ooit echt is geweest. Want hoe had het anders zo ver kunnen komen? Hoe de pastor hier op in gaat, is afhankelijk van de gemoedstoestand die hij aantreft. In ieder geval moet hij er zich voor hoeden op de zo emotioneel geladen vragen geijkte antwoorden te geven en te vlot met bekende bijbelteksten aan te komen. Want hoe waar die op zich zijn, die komen in een dergelijke situatie niet over.
Een pastor die zelf zo’n crisistoestand heeft doorgemaakt, weet dat wel, en zal anders te werk gaan. Wie die ervaring niet heeft, zal zijn best doen zich enigszins in te leven in de gemoedsgesteldheid van de ander.
Het is aan te bevelen om er in eerste instantie alleen maar te zijn, te luisteren, meeleven te tonen en voorbede te doen. Dat lijkt weinig, maar dergelijke bezoeken worden toch als helpend ervaren en wekken vertrouwen. Zo kunnen gesprekken ontstaan, waarin de diepere vragen aan bod komen. Dan kan ook ter sprake komen waar deze mens-in-crisissituatie voorheen kracht uit putte, wat hem vertrouwen gaf, waarin hij bemoediging vond: een bijbeltekst, een psalm, een geestelijk lied. Daar kan de pastor op inhaken en zo met Gods hulp uitzicht openen, troost bieden, houvast aanreiken, nieuw vertrouwen wekken.
Iemand kan zich ook schuldig gaan voelen, omdat hij in geloof en Godsvertrouwen tekortgeschoten is. Of omdat hij, de wanhoop nabij, in opstandige taal tegen God tekeer gegaan is. In dat geval is het goed te wijzen op bijbelse figuren als Job, Jeremia en Asaf, de dichter van Psalm 73, die in een situatie van vertwijfeling God verwijten lieten horen. Maar zij werden door de Heere niet losgelaten. Integendeel! Hij hield hen vast. Hij haalde hen er door. Hij hielp hen er uit. Deze voorbeelden kunnen er toe leiden dat de crisissfeer doorbroken wordt. Dan gaan zich tekenen van beginnend en hernieuwd geloofsvertrouwen vertonen. Dan komt het einde van de donkere tunnel in zicht en men gaat het licht tegemoet!

Dichter bij God
Geduldig pastoraat, in herhaald gesprek en volhardend gebed, mogen zo instrument zijn in dienst van de Goede Herder, Die Zich ontfermt over een mens in nood. Zij die zo de crisis te boven komen, zijn de Heere zeer dankbaar. Terugziende zeggen zij dat zij een beroerde tijd gehad hebben, vaak de moeilijkste periode in hun leven, maar dat zij er veel door geleerd hebben: ootmoed, overgave, Godsvertrouwen. Soms zijn zij erdoor tot waarachtig geloof gekomen. Soms is hun geloof er krachtiger uit te voorschijn gekomen. Zij beseffen beter waar het in het leven op aankomt. Zij leven dichter bij God. En de ambtsdrager, wiens crisispastoraat gezegend is geworden, dankt God!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen