Opvoeden doe je zo!

We kennen de opvoedingsprogramma’s Schatjes van de Evangelische Omroep en EHBO (Eerste Hulp bij Opvoeden) onder leiding van supernanny Jo Frost op RTL7. Wie zelf kinderen aan het opvoeden is of opgevoed heeft, weet hoe lastig dat kan zijn. Er gaat nogal eens het een en ander mis. Soms raken kinderen blijvend beschadigd door een haperende opvoeding. Gelukkig komt het soms uiteindelijk toch nog goed. In het blad Wapenveld (jaargang 56 – nummer 2 – april 2006) staat een gesprek te lezen van Wim H. Dekker en Kees Guijt met dr. Bas Levering, universitair docent en onderzoeker aan de Universiteit van Utrecht. In Wapenveld wordt ieder jaar een jaarserie geplaatst. Dit keer is het thema: Dieper dan ik mezelf ooit ken.
Ik citeer uit de colofon: De grondslagen van de persoonlijke identiteit worden verkend: opvoeding ... Door het werk van Levering loopt het thema van de morele opvoeding als een rode draad, aldus de interviewers. Of uit de mond van Levering zelf: ‘Ik loop al zo’n vijfendertig jaar mee in de pedagogiek en heb me altijd beziggehouden met de morele opvoeding. In mijn ogen is dat het hart van de opvoeding.’ Simpel gezegd: opvoeden is kinderen regels bij brengen. Normen en waarden noemen we dat de laatste jaren. Waarom doen we dat, volgens Levering?
Maar dat zijn niet de belangrijkste functies van regels in de opvoeding, benadrukt Levering. We brengen kinderen regels bij, opdat ze met andere mensen rekening kunnen houden. Want regels zijn er om naar de ander om te zien. Levering noemt het voorbeeld van het geven van een hand. Levering: 'Als we kinderen leren een hand te geven, dan doen we dat omdat we het kind willen leren dat hij naar iemand omziet. Kinderen moeten leren dat een ander mens een mens is en geen ding. Regels hebben een hoger doel. Ze dienen om het de ander naar de zin te maken.’ Dat laatste is ook de reden waarom kinderen al op jonge leeftijd mee moeten helpen in de huishouding, vindt Levering. ‘Kinderen moeten vanaf een jonge leeftijd deelnemen aan de gezinstaken. Ze moeten meedraaien. Dan maak je heel concreet dat ze er ook voor de ander zijn.’
Maar hoe doe je dat dan, kinderen regels bij brengen? In slaafse gehoorzaamheid ziet Levering niets. Kinderen leren pas regels als ze die regels ook kunnen overtreden. Ouders moeten kinderen ook een zekere ruimte geven om de regels te overtreden.
Slaafse gehoorzaamheid eisen van kinderen is nog om een andere reden niet goed. Regels zijn vaak ambigu, ze kennen uitzonderingen. ‘In Amsterdam betekent een rood verkeerslicht dat er nog drie auto’s door mogen rijden’, zegt Levering, ‘daarom moeten opvoeders de regels voorleven, niet strikt toepassen.’ En ze moeten hun kinderen leren hoe ze met bepaalde regels moeten omgaan. ‘Dat is de taak die wij in de opvoeding hebben. Praat met je kinderen over regels, zegt Levering '' en doe dat vanuit het besef dat regels maar regels zijn. In het Nederlands heb je de uitspraak: regels zijn regels. Dat is verkeerd. Regels zijn maar regels: we moeten altijd over de regels kunnen discussiëren. Bij jonge kinderen doe je dat natuurlijk niet, met hen ga je niet lang in gesprek. Maar je moet discussiëren over de regels en daarbij in het oog houden dat de regels er toe dienen om rekening te houden met de ander.’ Levering vindt het belangrijk dat ouders met hun kinderen over regels en normen praten, maar hij waarschuwt voor te hoge verwachtingen van zulke gesprekken. Ook grote denkers dachten dat als je kinderen maar vertelt hoe ze moeten handelen en waarom ze zo moeten handelen, ze dat dan ook doen.
‘Het is de gedachte: we overtuigen de kinderen gewoon van wat wel goed is en wat niet goed is en dan houden ze zich daaraan. Dat is een denkfout die de hele

Het blad Wapenveld bezint zich vanuit christelijk perspectief op vragen van geloof en cultuur. Er is dit jaar een actie waarbij men zich kan abonneren voor de introductieprijs van € 18,00 per jaar. Een los nummer kan besteld worden door € 5,50 over te maken op gironummer 266906 t.n.v. adm. Wapenveld te Westbroek. Wapenveld heeft ook een eigen website: www.wapenveld online.nl

geschiedenis opgespeeld heeft. De fout gaat terug op Plato en loopt via Kant naar psychologen als Piaget en Kohlberg. Terwijl mensen niet altijd datgene doen, waarvan ze weten dat het goed is. Dat is nu juist het grote probleem. De geest is gewillig, maar het vlees is zwak. Dat is trouwens een bijbelse antropologie.’
Via de regels komt gesprek op de kwestie van de identiteit. Identiteit is, aldus Levering, een heel breed begrip. Het komt er samengevat op neer dat een kind van zijn ouders de kans krijgt een zelfstandig persoon te worden. Je moet je kind zijn geheimen, zijn eigen privacy, gunnen en tegelijk steeds contact houden.
Voor mij is het cruciaal in de opvoeding voor de persoonsvorming dat kinderen als die persoon worden aangesproken. De pedagoog Langeveld heeft ooit een artikel over uniciteit geschreven onder de titel: ‘Zoals Marleentje is er maar eentje’. En zo is het ook. Wij geven het kind een naam, doen daarin mee aan de naamgeving bij de schepping en we spreken kinderen aan. ‘In het persoonlijk appèl ontstaat het persoon-zijn’. Dat aanspreken van een kind als persoon betekent dat opvoeders het persoon-zijn van hun kinderen respecteren. Ze geven het kind de ruimte om er eigen gedachten en verlangens op na te houden. Ze accepteren dat kinderen anders denken over een bepaalde kwestie. Die houding geeft kinderen de ruimte om zelf te denken en zelf hun eigen identiteit vorm te geven. ‘Opvoeden is proberen het kind te verleiden om de volgende stap te maken in de ontwikkeling. Je probeert een kind los te maken, niet bij je te houden’.

Ten slotte komt ook het gezin aan de orde. De identiteitsontwikkeling heeft het gezin nodig. ‘Het is de plek waar kinderen zichzelf in het geding brengen.’
Kinderen hebben het gezin nodig, maar het gebeurt meer dan eens dat het in een gezin niet goed gaat. Er zijn er die het gevoel hebben niet aanvaard te worden. Hoe kunnen zulke kinderen een gezond emotioneel leven opbouwen? Levering: ‘Als een kind niet door zijn ouders erkend wordt, als de ouders niet van het kind houden, omdat hij het is of omdat zij het is, dan kun je het vergeten. Er zijn kinderen die het daardoor niet redden. Ik heb me met dit thema lang beziggehouden, veel biografieën gelezen en daaruit blijkt dat het kinderen echt kan breken. Ik heb een biografie gelezen van de Zweed Jan Myrdal, wiens beide ouders de Nobelprijs hebben gewonnen, maar niet in hem geïnteresseerd waren. Op zijn vijftigste was hij daar nog niet over heen.
Het geloof in God kan de pijn van falende ouders verzachten, meent Levering. ‘Vroeger hadden kinderen in religieuze gezinnen een oplossing voor het probleem van falende ouders. Ze hoorden namelijk elke zondag dat er Eén was die altijd van hen hield. Niet-gelovige kinderen moeten het zonder die oplossing stellen.’ Maar, hoe moeten kinderen met hun leed omgaan, als zij niet meer leven in het besef dat God hen wel aanvaardt, hoe ze ook door hun ouders behandeld worden? Levering weet het niet: ‘Daar heb ik als atheïst niet echt een antwoord op. Gelukkig zijn er heel veel ouders die wel van hun kind houden. Meestal is aan de voorwaarde van zorgzame ouders voldaan. Maar het komt ook voor dat aan die voorwaarde niet voldaan is. Ik las onlangs het boek ‘Aarts vader’, dat geschreven is door Aart Staartjes, dat boek is een voorbeeld van de onontkoombare behoefte aan erkenning. Maar die erkenning kreeg Aart niet. De vader van Aart Staartjes zei altijd: Kies nou eens een echt vak, toen Staartjes naar de toneelschool ging. Ik vind het boek van Staartjes niet zo goed geschreven, hoewel het mooi eindigt. Aan het eind van diens leven gaat Staartjes zijn vader verzorgen. Hij geeft hem als het ware wat hijzelf nooit gekregen heeft. Het thema van de erkenning is een van de belangrijkste in de opvoeding. Veel kinderen zijn hun hele leven gebroken, als ze de erkenning en waardering van hun ouders missen.
Gelukkig als je als kind de kans krijgt je zelfstandig te ontwikkelen tot een eigen, volwassen identiteit. Dat voorkomt in het leven heel veel psychische en geestelijke problemen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen