Ds. Jac. Vermaas, prediker met een sociaal hart

Ds. Jac. Vermaas (1902-1986) wist dat hij een dominee van de bovenste plank was. Zijn kleine gestalte maakte het namelijk nodig dat in de preekstoel de hoogste vlonder werd gelegd. Stond hij daar, dan was hij een en al vuur. We waren jarenlang huisvrienden en leerden elkaar zo meer dan oppervlakkig kennen. Als hij bewogen raakte op de preekstoel, bekende hij, dan ging hij met opzet luider praten. De gemeente mocht niet ontroerd raken om zijn ontroering. Dan kreeg zijn preektoon soms scherpe klanken. Over de tekst uit Joh. 1:29 – ‘Zie het Lam Gods …’ – had hij al op 16-jarige leeftijd een preek geschreven. De heenwijzing naar het Lam Gods was altijd het centrale element in zijn prediking. Die tekst was bij hem in zijn laatste dagen in het ziekenhuis in Bussum, waar hij op 30 januari 1986 overleed.

Leider
Behalve gemeentedominee – na Ter Aa in Hoogeveen, Huizen, Amersfoort, Bodegraven, Veenendaal en voor de tweede keer Huizen – was hij bestuurslid van drie hervormd-gereformeerde bonden.
Twintig jaar lang, van 1942 tot 1962, was hij voorzitter van de hervormd-gereformeerde Jongelingsbond. Vurig, actueel en inspirerend waren zijn openingswoorden op de toenmalige toogdagen. Jarenlang was hij voorzitter van de Hervormde Bond voor Inwendige Zending (IZB). Het bereiken van verlorenen met het evangelie was hem een hartstocht. Hij wist van de start van de IZB, met onder andere ds. J.C. Terlouw – vader van de ex-minister Jan Terlouw –, met wie hij goed bevriend was.

Hoofdbestuur Gereformeerde Bond
En jarenlang was hij lid van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond. In 1939 trad hij toe tot het bestuur, na een roerige periode; in 1974 nam hij afscheid. In zijn afscheidswoord refereerde hij aan die moeilijke periode, toen er in de hervormd-gereformeerde gelederen zwaar gediscussieerd en gepolemiseerd werd over verbond en verkiezing. Vaak zei Vermaas, met anderen van de oudere generatie, dat Woelderink binnen de hervormd-gereformeerde kring de ogen heeft geopend voor het verbond, hoewel ook hij in de uiteindelijke gang van Woelderink, toen die afstand ging nemen van ‘Dordt’, niet meeging.
Bijna 25 jaar was hij penningmeester van het hoofdbestuur, opvolger van ds. J.C. Goslinga. Hij trad aan in de tijd dat de penningmeester nog met een sigarenkistje met geld erin op de bestuursvergaderingen kwam, waaruit de bestuursleden direct hun reiskosten kregen uitgekeerd. Hij besefte dat het hoofdbestuur het geld uit de gemeenten kreeg om het door te geven. Het was hem om zo te zeggen zaliger te geven dan te ontvangen. Er moest geïnvesteerd worden in steun aan studenten in de theologie – tweehonderd gedurende zijn penningmeesterschap – en in het onderhouden van bijzondere leerstoelen aan de theologische faculteiten. Op zijn initiatief werd dr. C. Graafland in Utrecht in voltijdse dienst benoemd. Zelf hebben we zijn inzet ervaren bij het creëren van de post van algemeen secretaris, eerst parttime, al spoedig fulltime.

Sociaal
Globaal genomen waren de voormannen van de Gereformeerde Bond in de vooroorlogse jaren wat hun politieke visie betreft antirevolutionair. Ik noem prominenten in de ARP als prof.dr. H. Visscher, prof.dr. J. Severijn en lt. gen. L.F. Duymaer van Twist. Ook Vermaas stond in die traditie. Wat hem daarbij vooral kenmerkte, was zijn hartstocht voor recht en gerechtigheid. Dat kwam tot uitdrukking in zijn gemeentepraktijk. Hij had oog voor de kleinen, de marginalen, de achtergestelden, de miskenden. In zijn Hoogeveense tijd (1932-1936) maakte hij de armoede onder de veenarbeiders mee. Het sociale element kreeg toen uitdrukkelijk een plek in zijn prediking, hij hield lezingen over de sociale kwestie voor vakbonden. Dat sociale kenmerkte hem ook in zijn politieke en maatschappelijke visie in het algemeen. Hij zei van zichzelf nogal eens dat hij, als het om de vragen van gerechtigheid ging, ‘rood’ was, zonder daarmee een socialist te zijn in de partijpolitieke zin van het woord. Ook tegen ‘rechtse’ ideologieën toornde hij. Hij behoorde bepaald niet tot degenen die om welke redenen dan ook lijdelijk de bezetting in de Tweede Wereldoorlog aanvaardden.
De bevrijding van het nazi-juk maakte hij als dominee van Huizen mee, waar hij vanaf 1936 tot 1946 heeft gestaan. Spontaan stroomde het volk naar de Oude Kerk, waar ds. Vermaas de kansel beklom en preekte naar aanleiding van Lukas 5:8  onder het thema ‘Heere, ga uit van ons want wij zijn zondige mensen’. In elke dienst in Huizen had hij voor de Koningin gebeden.

Synode
In de tijd dat Vermaas in Veenendaal stond (1956-1962), was hij ook lid van de generale synode en van het breed moderamen. Hij maakte de kwestie-Smits mee. Prof.dr. P. Smits had over de verzoening gezegd: 'Geef mijn portie maar aan Fikkie, het is mijn eer te na dat een ander voor mijn schuld betaalt.’ Vermaas kon in geweten de behandeling van die zaak door het moderamen niet meemaken en bedankte toen als lid. Wel bleef hij met grote betrokkenheid synodelid. ‘Hoogstaand’ noemde hij de besprekingen over de uitverkiezing, ten spijt de diepe verdeeldheid die over dit thema aan het licht trad.
Had hij ooit aanvechting gehad om de Hervormde Kerk te verlaten? ‘Nee, nooit’, zei hij, toen hij vijftig jaar predikant was: 'Wel is het me steeds een grote zorg geweest, dat de zaken, waarom het in ons gereformeerd belijden gaat, écht op tafel komen, ook in het jongerenwerk, ook in het evangelisatiewerk en dat die met name op de tafel van de ambtelijke vergadering komen.’

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen