Hoogbegaafdheid en de kerk

Iemand is hoogbegaafd, als:
- zijn IQ hoger is dan 130.
- hij een hoge motivatie heeft (= graag en ‘gedreven’ iets willen doen, onderzoeken of bestuderen) en
- hij creatief kan denken (origineel, apart en anders).
Bij hoogbegaafdheid bestaan er meer verbindingen tussen de verschillende hersencellen. Daardoor zijn denkwijze en denkpatronen anders.
Hoogbegaafdheid is erfelijk.
Hoogbegaafdheid komt evenveel voor bij mannen als bij vrouwen.
Hoogbegaafden zijn religieus gevoeliger.
Twee tot drie % van de mensen is hoogbegaafd.

Geen problemen dus!
Een hoogbegaafde (zowel man als vrouw!) hoeft geen last te hebben van zijn hoogbegaafdheid als hijzelf en zijn omgeving (school, werk, familie, vrienden, kerk) zijn anders-zijn respecteren.

Helaas, wel problemen!
Zo’n 50% van de hoogbegaafden heeft echter wel problemen, omdat:
- zij heel andere onderwerpen interessant vinden dan de mensen om hen heen;
- de mensen om hen heen hun gedachtegang en gedachtesprongen vaak niet snappen of niet kunnen volgen;
- zij werk (moeten) doen dat zij al kennen, waarin zij dus geen uitdaging meer zien;
- zij graag, en vaker dan anderen, behoefte hebben aan momenten waarop zij alleen willen zijn;
- zij graag dooronderhandelen en meer/alle kanten van een zaak willen onderzoeken;
- zij de – door het onbegrip van de mensen om hen heen ontstane – gevoelens van boosheid, verdriet en eenzaamheid niet uiten. Als zij dat wel doen, dan vinden – zij daar meestal geen gehoor voor.
De gevolgen van het gebrek aan erkenning door de omgeving en van herkenning bij/door andere hoogbegaafden in de omgeving zijn dat:
- zij er in eerste instantie vanuit gaan dat zij zelf raar zijn;
- zij er in eerste instantie vanuit gaan dat zij zelf alles fout doen (faalangst / perfectionisme). In plaats van her- en erkennen dat zij de dingen niet fout doen, maar ‘alleen maar’ anders;
- zij vaak een negatief zelfbeeld (weinig eigenwaarde en zelfvertrouwen) hebben;
- door de voortdurende ervaring met het ontbreken van erkenning en begrip bij anderen, dat zij geen aandacht (meer) voor henzelf durven vragen.
Een hoogbegaafde kan ook problemen ondervinden in de kerk. Een deel van de hoogbegaafden:
- wordt van catechisatie gestuurd (of blijven zelf – onder druk – weg), omdat zij vervelende vragen stellen, die anderen aan het twijfelen (zouden kunnen) brengen. De dominee of ouderling zou echter ook antwoord kunnen geven en, samen, onderzoeken waar de vraag vandaan komt.
- wordt door de dominee met de nek aangekeken, omdat zij de dominee vragen waarom hij in deze preek dit zei, maar een vorige keer iets anders. Dit wordt opgevat als persoonlijke kritiek, terwijl hij/zij juist oprecht op zoek is naar (de oorzaak van) het verschil: Waarom in deze situatie zus en in een andere situatie zo? Wat kan ik daarmee doen? Wat betekent dat voor mijn doordeweekse activiteiten?
- wordt door de ouderling min of meer in de ban gedaan, omdat zij ook belangstelling hebben voor andere kerkgenootschappen of geloofsbelevingen. Zij zien hun kerk niet als de enige ware, maar als één van de christelijke kerken die Gods Woord verkondigen;
- wordt door hun eigen bijbelkringleden op de vingers getikt, omdat zij te veel informatie uit één hoofdstuk halen, terwijl het niet de bedoeling is om zó diep te gaan;
- brandt op in de gemeente, omdat ze al hun energie steken in kerkelijke activiteiten, maar zelf niet gevoed worden en met hun vragen blijven zitten;
- gaat niet meer naar de kerk, omdat ze niet kunnen voldoen aan wat er van hen verwacht wordt: enthousiast ‘normaal’ met elkaar bezig zijn. Zij begrijpen niet wat ‘normaal’ is; (Wetende dat ‘normaal’ het gemiddelde van alle afwijkingen is.)
- wordt (ondanks hun actieve inzet) niet voor deelname aan de kerkenraad gevraagd, omdat zij anders denken, hun opvallende vragen stellen en hun intense manier van geloven door anderen wordt ervaren als ‘ongelovig’ en gevaarlijk voor de gemeente. - wordt door de kerkenraad gevraagd hun mening voor zich te houden, omdat ze de minste moeten zijn en niet moeten overdrijven.
Verder kan het zijn dat een dominee, ambtsdrager, jeugdleider of pastoraal werker deze dingen uit eigen ervaring herkent. Het verwijt is dan snel, waarom hij: altijd zo gedreven is; het zichzelf altijd zo moeilijk maakt; zich niet gewoon tot één richting kan beperken; het allemaal zo snel doet. Een vaak voorkomende reactie hierop is dat de hoogbegaafde ambtsbekleder zich direct verontschuldigt en klein maakt.

Oorzaak problemen
De oorzaken van de problemen die hoogbegaafden in de kerk tegen kunnen komen, vloeien voort uit hun andere manier van denken en voelen. Hoogbegaafden
- gaan eerst op zoek naar het overzicht om vandaar uit te kijken naar het detail (topdown; i.t.t. de ‘gemiddelde’ mens die bottom-up gaat);
- moeten informatie horen en ZIEN;
- denken associatief, dus zien verschillende kanten van één onderwerp en combineren en integreren erg gemakkelijk wat ze hebben gelezen, gezien (tv/internet), gehoord;
- willen weten waarom of waarin iets verschilt;
- nemen taal heel letterlijk (terwijl de gemiddelde mens makkelijk iets anders zegt, dan hij bedoelt);
- kunnen niet automatiseren (zoals catechismusvragen en antwoorden uit het hoofd leren) maar weten wel hoe het bedoeld wordt;
- willen het gelezene en gehoorde meteen op allerlei terreinen in hun leven toepassen en uitproberen.
Dit heeft gevolgen voor hun manieren van kijken naar en denken over God, maar ook voor hun kijken naar en denken over de kerk. Verder heeft het gevolgen voor hun bidden, bijbellezen, luisteren naar preken, groei van het geloof, lezen van boeken, doen van bijbelstudies.

Aandacht voor problemen
Tot nu toe ligt er een taboe op dit onderwerp. Hoogbegaafd-zijn wordt gezien als een luxe probleem, dus mag je niet klagen. ‘Doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg!’ Hoogbegaafden zullen hierdoor ook niet snel aandacht vragen, omdat ze zich vooral hebben leren aanpassen aan wat ‘normaal’ is. Men wil niet opvallen, men wil veelal het liefst ‘gewoon’ zijn. Men weet – vanuit het eigen analytisch vermogen – dat dominee en kerkenraad al genoeg andere problemen aan hun hoofd hebben. Desalniettemin wil ik deze groep onder de aandacht brengen, omdat door het onbegrip van de omgeving en het overmatige aanpassen een groot percentage hoogbegaafden erg ongelukkig is.

Oplossing problemen
De oplossing is in de Bijbel te vinden, waar God in 1 Korinthe 12 zegt: ‘Want het lichaam bestaat toch ook niet uit één lid, maar uit vele leden. (…) Nu heeft God echter de leden, elk in het bijzonder, hun plaats in het lichaam aangewezen, zoals Hij heeft gewild. (…) opdat er geen verdeeldheid in het lichaam zou zijn, maar de leden gelijkelijk voor elkander zouden zorgen.’
De erkenning dat hoogbegaafden anders denken, andere en meer vragen hebben, et cetera. is de belangrijkste aanzet tot het oplossen van dit probleem. Sluit ze niet gelijk buiten en negeer hen niet. Maar zorg gelijkelijk voor elkaar: heb belangstelling voor de ander en laat de ander daarin in zijn waarde. Dat zal helpen om zo ieder zijn eigen plek in het lichaam te laten, die God gegeven heeft. Want de hand kan de voet niet negeren. We hebben elkaar nodig.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen