BOEKBESPREKING

Dezer dagen verscheen er een niet alledaagse biografie over Vrienden van Calvijn van de hand van ds. M.A. van den Berg te Zoetermeer. De portretten in deze uitgave zijn eerder gepubliceerd in het Gereformeerd Weekblad. Niet alledaags noemde ik deze biografie, omdat zij de reformator in een tot nog toe ongebruikelijk perspectief plaatst, waarin we hem van weer heel andere kanten leren kennen dan die we van hem in theologisch opzicht gewend zijn. Alleen al daarom ben ik enthousiast over deze studie. Voer voor theologen, psychologen en sociologen, maar zo eenvoudig en onderhoudend geschreven dat dit boek voor iedereen leesbaar is. In de eerste plaats wordt het misverstand uit de weg geruimd dat Calvijn een minder sociaal toegankelijk mens zou zijn geweest dan Luther, die zich alleen al door zijn tafelgesprekken onsterfelijk heeft gemaakt. Calvijn komt nu eenmaal gedistantieerd en minder toegankelijk op ons over. Dit beeld moet na lezing van dit boek duidelijk worden bijgeschaafd. De ietwat stijle en deftige en vooral diep-ernstige Calvijn kon blijkbaar niet zonder de liefde en het meeleven van zijn vele vrienden, voor wie hij tegelijk ook een betrouwbare en onvergetelijke vriend is geweest. Zijn uitgebreide correspondentie geeft er blijk van dat hij een uitgebreid netwerk van vrienden had. Gewichtige zaken van de Reformatie konden zo maar afgewisseld worden door zaken van huishoudelijke aard of zorgen omtrent de gezondheid. Maar ten diepste blijkt de wederzijdse vriendschap te zijn bepaald door de beleving en de beoefening van de gemeenschap der heiligen.
De vriendenkring van Calvijn blijkt niet alleen groot maar ook uitermate gevarieerd te zijn. Hij had niet alleen vrienden in het reformatorische verzet, maar ook vrienden onder de adel en aan het hof. Calvijn sprak en correspondeerde met hen. Hij had er gevaarlijke reizen voor over om hen te bezoeken en zo nodig te helpen. Anderzijds inspireerden, motiveerden en corrigeerden deze vrienden hem weer. Het is niet teveel gewaagd om te stellen dat hij anders nooit de man zou zijn geworden die hij geworden is. Deze laatste stelling maakt dit boek voor kenners vooral interessant. Dan gaat het om de vraag in hoeverre Calvijn theologisch gevormd is door de invloed van vrienden met heel verschillende achtergronden of soms ook door zijn reactie op deze invloeden van mensen met wie hij vriendschappelijk omging. Vooral ook weer dit laatste maakt dit boek ongelofelijk interessant.
Niet minder dan drieëntwintig bekende en onbekende vrienden van Calvijn passeren de revue. Slechts met enkelen kwam het tot een breuk en het is zeer belangwekkend en boeiend om dan te peilen waar de schuldvraag in dezen lag.
Hij vond het een voorrecht om als man van betrekkelijk eenvoudige afkomst te mogen verkeren in de hogere kringen van beschaving en geleerdheid. Hij kwam in aanraking met de verfijnde cultuur van adellijke families, waarin liefde voor wetenschap in humanistische zin een groot goed was. Daar liggen de wortels voor de wijze waarop Calvijn in zijn latere leven min of meer vertrouwelijk omging met de groten der aarde. En hij deed dit met het oog op de uitbreiding van het koninkrijk van Jezus Christus, zoals de auteur niet moede wordt ons herhaaldelijk te betuigen. Bijzonder interessant is zijn omgang met Renée de France, hertogin van het Italiaanse Ferrara, een toegewijde vriendin van de Reformatie, dochter van koning Louis XII, die, als ze man was geweest, koning van Frankrijk zou zijn geworden. En hoe anders zou dan de geschiedenis zijn verlopen, zelfs tot op dit moment.

Een exegetische vriend, namelijk Grynaeus te Bazel, blijkt voor Calvijn van grote invloed te zijn geweest op zijn visie betreffende uitleg van de Heilige Schrift. Zonder deze humanist was Calvijns commentaar op de Romeinenbrief niet mogelijk geweest. Ondertussen wordt ons duidelijk gemaakt dat Calvijns persoonlijkheid en karakter hem in persoonlijke verhoudingen ook wel eens te veel parten speelden. Niets menselijk was ook hem vreemd.

Bijzonder boeiend is zijn omgang en affiniteit met zijn voorganger Farel te Genève. De vurigheid van Farel heeft mogelijk niet altijd een gunstige invloed gehad op Calvijn als kerkelijk leider. Er werden brokken gemaakt die niet nodig zouden zijn geweest. Opnieuw wordt duidelijk dat niets menselijks ook de reformator van Genève vreemd is geweest. Ongekende driftbuien blijken hier opnieuw voer voor psychologen te zijn. De wederzijdse beïnvloeding van Bucer, Bullinger en Calvijn moet u gelezen hebben, om een indruk te krijgen van het theologisch spanningsveld van die dagen, waarbij zowel positieve als negatieve elementen en factoren aanwijsbaar zijn, die de reformatorische theologie hebben gemaakt tot wat ze is geworden in al haar geschakeerdheid en legitieme genuanceerdheid. Te denken valt dan met name aan Bullinger en Calvijn.

En in hoeverre heeft persoonlijke geraaktheid Calvijns predestinatieleer mede bepaald en vorm gegeven? In positieve of in negatieve zin, zoals in de dramatische breuk met het zeer bevriende Nederlandse echtpaar De Falais, dat partij koos voor hun huisarts Bolsec in de discussie over de dubbele predestinatie. Dit is trouwens het mooie van deze studie: men raakt er van binnen uit bij betrokken. Men ziet Calvijn zich bewegen en leven binnen de verhouding met zijn vrienden en collega’s. Het geheel geeft een heel dynamisch beeld te zien, dat vele malen minder zwart-wit blijkt te zijn dan doorgaans van Calvijn wordt aangenomen. Als vriend van de Reformatie moet u dit boek gelezen hebben.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen