GLOBAAL BEKEKEN

Bij uitgeverij Profiel in Bedum verscheen een lijvig boek over boerderijen in de gemeente Ten Boer en Overschild in de jaren 1595-2005. Daarin staat een hoofdstuk van J.F. Oldenhuis onder de titel ‘Merkwaardig Heidenschap’. Om welke reden een kerkscheuring kon ontstaan:

• ‘De Heidenschap is een gehucht onder het dorp Garmerwolde ten zuiden van het Damsterdiep. Dat dit gehucht ooit een volwaardig dorp was valt nu niet meer op. Het graven van het Slochterdiep in 1659 en de aanleg van het Eemskanaal in 1876 hebben dit gebied namelijk sterk vertekend (…)
Het lijkt er veel op dat de bevolking van de Heidenschap zich vanaf het midden van de zeventiende eeuw begon af te zetten tegen Garmerwolde. Omstreeks 1660 ontstond er namelijk een conflict over de Grasdijk, die zoals vermeld de grens vormde tussen de kerspels Garmerwolde en de Heidenschap. Voor de boeren in de Heidenschap functioneerde de Grasdijk als toegangsweg naar hun bedrijven en als pad naar hun landerijen. De landgebruikers aan de noordzijde van de Grasdijk hadden parallel hieraan een eigen pad en ze maakten geen of zelden gebruik van de dijk. In 1659, nadat het Slochterdiep gereed was gekomen, veranderde deze situatie echter: er ontstond bij de boeren aan de noordzijde van de Grasdijk ook de behoefte om deze dijk als weg te gaan gebruiken. Aanvankelijk gedoogden de Heidenschappers dit kennelijk, maar na verloop van tijd ontstond er over het gebruik van de Grasdijk grote onenigheid. (…)

Het vuur van dit conflict sloeg over naar de kerkelijke gemeente van Garmerwolde. In 1663 schreef de dominee in het kerkboek dat ‘door archlistigheit des Satans een scheur in de gemeente is geraakt wegens een questie nopens de Grasdijck…’. Bijna alle lidmaten uit de Heidenschap meden het avondmaal, evenals de heer Heinsius en zijn meiers’.

• In hetzelfde boek staat een hoofdstuk over kloosterboerderijen. Het boerenbestaan is altijd afhankelijk geweest van natuuromstandigheden. Ook hier geldt dat er niets nieuws is onder de zon. Hier volgt een fragment over de kloosterkerk in Wittewierum, ingewijd in 1259:

‘In de kroniek wordt beschreven dat vanuit het aartsbisdom Keulen, waar het bisdom Münster deel van uitmaakte, werd opgeroepen tot de kruistocht naar het Heilige Land in 1217 en hoe veel Ommelanders aan die oproep gehoor gaven; van hun belevenissen wordt verslag gedaan. Ook aan de laatste kruistocht van 1269 hebben veel Ommelanders deelgenomen.

Dikwijls wordt melding gemaakt van stormvloeden en de daaruit voortvloeiende overstromingen, zoals de beruchte Marcellusvloed van 17 januari 1219 en de stormramp van 1249. Abt Emo schrijft wel: ‘Niets is beter, niets levert meer op, niets is de vrije mens meer waardig dan de landbouw’. Echter in de periode van 1219 tot omstreeks 1272 ging er in het boerenbedrijf heel veel mis als gevolg van overstromingen en storm. Zo bleef in 1220 en 1221 het zoute water te lang staan in de laaggelegen gebieden van de Wolden. Misoogsten waren het gevolg. In 1226 deed zich mond- en klauwzeer voor en in 1250 veepest. In 1272 was er als gevolg van vier elkaar opvolgende natte zomers gebrek aan voedsel, met name in de Woldstreken. Rond Woltersum stond het land onder water, zodat de haver niet kon worden geoogst. Geld om voedsel te kopen was er niet, vanwege de hoge kosten van de laatste kruistocht. Dijkdoorbraken, overmaat van neerslag, veeziekten en het land afstropende soldatenbenden maakten daarom het door abt Emo hooggeprezen boerenbestaan uitermate onzeker.’

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen