BOEKBESPREKINGEN

Dr. G.C. den Hertog en dr. S. Schoon (red.):
Messianisme en eindtijdverwachting bij joden en christenen.
Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 240 blz.; € 19,50.
Toen Simon Schoon in de jaren zeventig als predikant verbonden was aan de christelijke kibboets Nes Ammim in Israël, kwam er op een dag weer eens een messias langs, dit keer vergezeld van twee vrouwelijke ‘engelen’. Deze zgn. messias sprak alleen in bijbelteksten en kondigde aan voor onbepaalde tijd te zullen blijven. Een vooruitzicht waar men in huize Schoon niet onverdeeld gelukkig mee was. Maar hoe kom je af van iemand die zich door God gezonden weet? Op een dag ging de telefoon. Een bericht voor de messias. Een bevriende dorpsgenoot sprak het verlossende woord: ‘Thus speaks the Lord. Ga uit dit huis en verlaat dit dorp zo spoedig mogelijk.’ Aan die boodschap gaf de messias gehoor.
Deze anekdote illustreert hoe complex het verschijnsel messiasverwachting is. In de loop der eeuwen is het messianisme binnen het jodendom en het christendom een bron van ellende en een bron van vreugde gebleken. Variërend van de oprichting van het koninkrijk Sion in Münster (zestiende eeuw) tot de opvattingen van de theoloog F.W. Marquardt, die de vernietigende kracht van een bepaald type messianisme probeert tegen te gaan.
Samen met G.C. den Hertog heeft S. Schoon de redactie gevoerd van een bundel van twaalf lezingen die in twee verschillende kringen zijn gehouden. Een deel werd uitgesproken tijdens voorbereidingsbijeenkomsten voor een reis naar Israël, georganiseerd door de christelijk gereformeerde deputaten Kerk & Israël in 1999. Deze bijdragen gingen over eindtijdverwachtingen. In 2004 werd er door de Theologische Universiteit Kampen (Koornmarkt) een symposium gehouden over allerlei aspecten van messiasverwachtingen. Ook die lezingen vinden in deze bundel een plaats.
Door deze verschillen in context en invalshoek heeft deze bundel iets onevenwichtigs. Weliswaar wordt in het – veel te uitgebreide – woord vooraf geprobeerd een accolade te slaan rond de verschillende bijdragen, de verscheidenheid in thematiek is toch groter dan de eenheid. Daar komen nog grote verschillen in de aard van de lezingen/workshops bij.
Er staan in deze bundel fijnzinnige detailstudies, bijvoorbeeld over de mensenzoon in Daniël 7 (Wesselius) en Targoem in 2 Samuël 23 (Van Staalduine-Sulman) alsook een vergelijking tussen de relatie messianisme en ethiek bij Miskotte, Ter Schegget (en Verdonk) door Den Hertog. Daarnaast worden door verschillende scribenten vooral grote lijnen getrokken. Het verhaal van Schoon is daar een goed voorbeeld van (over messiaanse koorts bij joden en christenen) en ook de deskundige historische bijdragen van Van Loopik, Otten, Raedts en Kirn.
Verder valt op dat sommige auteurs hun bijdrage hebben bijgewerkt met de nieuwste literatuur (soms tot en met 2005), anderen duidelijk niet. Sommige sprekers hebben hun spreektaal intact gelaten, anderen leveren een wetenschappelijk artikel aan.
Rond de millenniumwisseling is ook in Nederland veel literatuur verschenen over thema’s als toekomstverwachting, apocalyptiek en messiasverwachting. Dit boek vertoont vooral in de historische delen nogal wat overlap met wat elders verscheen. De nadruk op messianisme en eindtijdverwachting bij Joden geeft de meeste toegevoegde waarde in deze bundel.
Verder was een grondig artikel over de hedendaagse invloed van de eindtijdscenario’s van evangelische christenen zeer welkom geweest. Samenvattend is dit een lezenswaardige bundel maar met een broze samenhang in thematiek. De voornaamste betekenis van deze bundel schuilt misschien wel hierin dat in dit boek twee verschillende ‘kringen’ van theologiebeoefening worden samengebracht. Wellicht biedt dat een impuls voor een verdergaande gezamenlijke bezinning op de verhouding joden en christenen, Kerk en Israël.

G. van Meijeren, Dirksland

Rudolf Kooiman (red.):
Hunkeren naar het paradijs. Het denken van Anne Wopke Vlieger.
Uitg. Skandalon, Vught; 150 blz.; € 20,50.
Ds. A.W.Vlieger was hervormd predikant in Jorwerd, Denekamp, Hoorn, Zwaag, Oldenzaal, Wognum en Diepenheim, geen gereformeerde gemeenten dus. Hij rekende zich tot de vrijzinnige stroming. Vrijzinnigheid is echter een breed begrip. Hij kan bijvoorbeeld niet tot de richting van ds. Nico ter Linden gerekend worden, die van Pasen zei: ‘Wel waar, maar niet echt gebeurd’. In een preek over Genesis 3, opgenomen in deze bundel, noemt hij Ter Linden en zegt hij: ‘Ik denk dat de opstanding echt gebeurd is, als historische waarheid en als werkelijkheid’. Over het paradijsverhaal spreekt hij overigens niet in deze zin. Dat is het verhaal van de mens: ‘Want het is niet Adams schuld. Het is onze schuld. En Adams schuld is onze schuld.’
Anne Wopke Vlieger overleed op 31 juli 2005 op 58-jarige leeftijd. Hij genoot meer dan plaatselijke bekendheid. Zelf leerde ik hem kennen in de Raad van Deputaten SoW, waar hij een kritische positie innam. Hij was in 1994 ook mede-ondertekenaar van het Hervormd Pleidooi van dr. W. Aalders en anderen. Ongeveer honderdvijftig intekenaars, uit de kring van zijn gemeenteleden, vrienden, familie maar ook van landelijke relaties, maakten mede dit boek mogelijk ter nagedachtenis aan een man, die ‘uiteindelijk hunkerde naar het paradijs’. Behalve enkele van zijn preken en gedichten bevat het boek honderd artikelen van zijn hand, uit plaatselijke kerkbodes, maar ook uit het blad Kerk en wereld. Vaak trefzeker uit de actualiteit van het alledaagse leven gegrepen, ook uit de periode toen kanker zijn leven sloopte. Hij protesteerde innerlijk, toen in de ziekenzaal een dominee ‘in een zwart kostuum’ een gebed voor de hele zaal deed. ‘Wanneer ik bid met een patiënt, gebeurt dat zachtjes, voor ons beiden alleen. De dominee zat er niet mee, ongegeneerd vulde hij de ruimte.’ ‘Hij overviel ons letterlijk met zijn gebed’, zegt hij. En toch: ‘Het merkwaardige feit deed zich voor, dat zijn gebed mij niet irriteerde, zoals ik verwacht had, maar goed deed’.
Nee, het boek ter gedachtenis aan ‘Aone’ (naar zijn Friese geboortegrond) Vlieger is geen gereformeerd boek. Al wist Vlieger van zonde, straf en oordeel, en al was Christus voor hem ook meer dan een voorbeeld, hij komt als hij over verzoening spreekt, toch telkens bij algemene verzoening uit. Ik kondig het boek hier aan, hoewel ik het op allerlei punten fundamenteel kritisch las, ter herinnering aan een uniek, eigen-aardig, zo niet eigen-zinnig mens. Als het erop aankomt, liet hij zich toch niet helemaal in een hokje passen, ook niet het vrijzinnige hokje.

J. van der Graaf, Huizen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen