De generaal in het bestuur

Een persoonlijke herinnering vooraf.
Op 31 augustus 1953 had ik de eer kennis te maken met Duymaer. Het bondsbestuur ontving aankomende theologische studenten die om een studiebeurs hadden gevraagd. Wij zaten bedeesd in een zijkamer te wachten. Op een gegeven moment kwam bestuurslid ds. W.L. Tukker uit de vergaderzaal naar ons toe. Hij zei dat we op eventuele vragen van de 87-jarige Duymaer keurig met ‘excellentie’ moesten antwoorden. Hetgeen we deden. Toen hij mijn naam hoorde, vertelde hij een naamgenoot van mij te kennen, die jaren geleden bij hem in het leger dienst had gedaan. Toen ik antwoordde dat het mijn grootvader was, begon hij bulderend te lachen. De beurs werd toegekend!

Politiek
Lodewijk Franciscus Duymaer van Twist kwam op 9 november 1865 in Den Haag als zoon van een apotheker ter wereld. Na de hbs begon hij op 17-jarige leeftijd zijn militaire loopbaan als aspirant-onderofficier bij de infanterie. Hij doorliep verschillende rangen en werd in 1930 luitenant-generaal titulair buiten dienst. Hij was namelijk al een tijd op non-actief, omdat hij jaren tevoren een overstap had gemaakt naar de politiek. In 1897 had men geprobeerd hem vanuit het district Gouda voor de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) lid van de Tweede Kamer te laten worden. Duymaer heeft een tijd in Gouda (tot 1905) gewoond en nam er een duidelijke plaats in binnen de hervormd-gereformeerde kring, onder andere als ouderling van de hervormde gemeente.
Als jonge luitenant van ongeveer 25 jaar had hij zich op een vergadering van de liberale kiesvereniging in Gouda hardop uitgesproken tegen het liberale kamerlid Smeenge. Dit optreden werd hem door zijn militaire superieuren niet in dank afgenomen. Duymaers kandidatuur lukte niet in Gouda, maar in 1901 namens Steenwijk (op advies van Abraham Kuyper) wel. Hij is 45 jaar lang volksvertegenwoordiger gebleven, tot 1946. In de Tweede Kamer nam hij een geheel eigen plaats in, niet het minst door zijn bijzondere interrupties.

ARP-voorman
Duymaer had een goede persoonlijke en politieke band met Kuyper en werd op diens voordracht penningmeester van de ARP. Voor een aantal zaken zette hij zich bijzonder in. Zo kwam Duymaer op voor de handhaving van de zondagsheiliging. De bekende ds. G.H. Kersten (SGP) was daarin overigens nog strenger dan Duymaer. De laatste vond dat het elektrisch licht mocht worden gerepareerd, als de lamp stukging tijdens een avondkerkdienst. De eerste vond van niet, immers: ‘Een dominee kan ook in het donker preken.’ Op zijn vele bezigheden – zoals het bestuurslidmaatschap van de Bond tegen het vloeken, idem van de GZB van 1902 tot 1904, zijn betrokkenheid bij de vissers en de schippers, alsook zijn verzet (1919) tegen het actief kiesrecht voor vrouwen – gaan we niet verder in. Vermeldenswaardig is het feit dat de uitroep Leve de Koningin! op Prinsjesdag na het uitspreken van de Troonrede, van Duymaer afkomstig is. In de woelige tijd na de Eerste Wereldoorlog kwam de troon in een crisissituatie.
Duymaer was een van de voormannen die in 1918 het gevaar van een ‘proletarische revolutie’ wisten te keren. In de Tweede Kamer hief Duymaer (in de volksmond ook wel ‘Duimpie’ genoemd) toen voor het eerst en in de volgende jaren deze historisch geworden leuze aan. Na hem is die ‘taak’ als een steunbetuiging aan de Nederlandse monarchie tot op heden overgenomen door de voorzitter van de beide Kamers.

Trouw
Wat betreft zijn geestelijke positie binnen de gereformeerde richting in de Hervormde Kerk vermelden we het feit dat in 1922 een voorkeursactie werd gevoerd door een aantal hervormd-gereformeerde predikanten om prof.dr. Hugo Visscher in de Tweede Kamer gekozen te krijgen, terwijl op de lijst van aanbevelingen reeds dr. E.J. Beumer als eerste, Duymaer als tweede en Visscher als derde vermeld stonden. Deze actie wekte commotie, omdat het leek alsof Visscher de enige rechtzinnige kandidaat was. Zó had men het ook weer niet bedoeld, schreef ds. H.A. de Geus.
De indruk bestaat dat Duymaer en Visscher twee verschillende vleugels binnen de Gereformeerde Bond vertegenwoordigden. Deze mening wordt in de jaren dertig versterkt, als Visscher de ARP verlaat en een eigen politieke weg gaat, terwijl Duymaer de ARP trouw blijft. Toch was het eerder Duymaer geweest op wiens aandrang (1928) het bestuur van de GB twee bestuursleden had benoemd in de jubileumcommissie ter gelegenheid van Visschers jubileum in 1929.
Het woord ‘trouw’ typeerde hem. Hij was trouw aan het vorstenhuis (1918), trouw aan zijn partij tegenover Hugo Visscher (1935), trouw aan zijn vaderland (1940-1945), trouw aan zijn kerk (tegenover Kuyper 1886). We voegen eraan toe: trouw aan de GB. Wat het vaderland betreft waarschuwde hij al in 1933 tegen de jodenhaat, die om zich heen greep, terwijl anderen – ook rechtzinnige protestanten – geneigd waren deze te  vergoelijken.
Aan de GB is hij van het begin af gehecht gebleven. Bij de oprichtingsvergadering op 18 april 1906 sprak Duymaer het slotwoord. Vele jaren functioneerde hij als mederedacteur (vooral inzake politieke aangelegenheden) van De Waarheidsvriend. Na een lange tijd als actief bestuurslid woonde hij als erelid nog talrijke bestuursvergaderingen van de Bond bij.

Groen van Prinsterer
Na een lang en welbesteed leven overleed Duymaer op 7 augustus 1961. Bij zijn eerder gestorven vrouw, Neeltje Dortland, werd hij op de begraafplaats Ter Navolging ter aarde besteld. Op dezelfde dodenakker rustte Groen van Prinsterer (1801-1876). Toen Lodewijk als kind naast zijn vader in de Waalse Kerk een dienst bijwoonde, had hij zijn zoon op deze bekende en geëerde man gewezen: ‘Kijk, daar zit mijnheer Groen van Prinsterer!’
Duymaers verbondenheid met de hervormd-gereformeerden bleek ook daaruit dat de begrafenis plaatsvond onder leiding van de bekende Haagse ds. H. Talsma. Deze memoreerde dat Duymaer aan het eind van zijn leven was gekomen tot een hartgrondig ‘ja’ op de belijdenis dat een mens alleen uit genade wordt vrijgesproken van zijn schuld voor God.
Het is de beste herinnering die we van iemand kunnen bewaren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen