Ontkerkelijking zet door

Een elfjarig meisje meldde haar juf dat ze geen jampotje mee naar school kon nemen, omdat ze thuis nooit jam aten. ‘Dan vraag je er toch eentje aan de buurvrouw’, antwoordde de leerkracht. ‘Nee, dat kan niet, want die zijn niet christelijk’, zei het kind. Moet je hier nu om glimlachen, of niet? Ik hoorde dit gesprekje juist op de dag dat het Sociaal en Cultureel Planbureau zijn onderzoek over de ontkerkelijking van Nederland naar buiten bracht – en dacht weer aan het meisje van elf. Waarom leert ze niet als christen omgaan met niet-kerkelijke medemensen? Bevordert het isolement de secularisatie van de samenleving?

Verantwoordelijk
Het meest in het oog springende gegeven uit het rapport Godsdienstige veranderingen in Nederland. Verschuivingen in de binding met de kerken en de christelijke traditie lijkt het feit dat in 2020 tweeënzeventig procent van de Nederlandse bevolking niet kerkelijk is, een cijfer dat nu al geldt voor de jongeren.
Miljoenen burgers van ons land die leven alsof het met de laatste dag op aarde voorbij is, die niet rekenen met de eeuwigheid, laat staan met het Koninkrijk van Christus dat op aarde al aangevangen is. Het levert in kerkelijke kring nogal eens reacties op als: ‘We wisten het, maar we wisten niet dat het zó erg was.’ Rapporten worden niet opgesteld om even het nieuws te bepalen en vergeten te worden. Wie verantwoordelijkheid draagt – en die draagt élke christen – kan er zijn beleid op aanpassen, kan zijn levenshouding opnieuw tegen het licht houden. Daarom lezen we eerst verder in dit SCP-rapport, waarvoor in 2004 onderzoek is gedaan, zeven jaar na de vorige levensbeschouwelijke meting.

In Europa
Het SCP heeft zich goed gekweten van zijn taak het sociale en culturele welzijn in samenhang te beschrijven en ontwikkelingen voor de toekomst te schetsen. In de analyse van de huidige positie van religie in de Nederlandse samenleving zijn ook andere Europese landen meegenomen, een nieuw gezichtspunt. Dat leert ons dat waar ons land in 1991 als een van de meest geseculariseerde landen gold, we nu een middenpositie innemen, overigens slechts omdat de situatie in heel West- Europa niet blij maakt.
Over dit deel van ons continent zijn nu harde cijfers beschikbaar, namelijk dat de bevolking van West-Europa zich op lange termijn van kerk en godsdienst afkeert. Voor het lutherse Scandinavië en het rooms-katholieke Italië/Spanje zijn de feiten anders. Omdat in ons land nog twaalf procent wekelijks naar de kerk gaat, behoort het tot de middengroep, maar als we bedenken dat dit in 1970 nog 41 procent en in 1998 veertien procent was, zegt dit vooral iets over de neergang die ook Frankrijk, België en Duitsland treft. Als velen zich in Nederland wel als ‘een religieus mens’ beschouwen, speelt hierin mee dat aandacht voor paraculturele zaken als waarzeggers en amuletten zijn toegenomen – en ook daarin ligt geen winst. Opvallend was dat het NOS-Journaal op de dag van de presentatie geen reactie vroeg aan kardinaal Simonis of een vertegenwoordiger van de protestantse kerken, maar concludeerde dat mensen de kerk verlieten, om het geluk in zichzelf te zoeken, omdat ze slechts behoefte hebben aan religieus optimisme. Het ging in het journaal om shamanisme – oeroude zoektocht naar de waarheid die bestaat uit het overbruggen van de denkbeeldige kloof tussen de materiële wereld en wereld van inspiratie – en palaya, een nieuwetijds-winkel.

8400 religies
Ondanks Nederlands geloof in wonderen, in bovennatuurlijke verschijnselen, zien we een snelle erosie van het kerkelijk christendom. Het SCP-rapport merkt hierbij op dat het ‘uiterst onwaarschijnlijk is dat er geheel geen kerkleden overblijven’, met andere woorden: de stilstand moet er wel een kéér aankomen.
Daarbij moeten we rekenen met zeven procent moslims, waarbij opgemerkt wordt dat het aantal sterk zal afhangen van de komst van allochtonen. Wat de positie van de kerk betreft leert dit rapport dat het Nederlandse publiek meer vertrouwen heeft in onderwijs en rechtspraak dan in de kerken. In ons land gaat een sterke godsdienstige overtuiging samen met traditionele morele opvattingen over huwelijk, gezin, seksualiteit en medische ethiek. Het ontbreken van die overtuiging heeft een liberalere visie op deze thema’s tot gevolg. Het rapport wil niet eenzijdig een ‘ondergangsscenario’ 

Het rapport Godsdienstige veranderingen in Nederland is te downloaden van de website www.scp.nl

hanteren, omdat in Europese landen als Ierland en Polen nog altijd een meerderheid van de mensen de kerk bezoekt. Ook op wereldschaal blijft het aantal atheïsten op ongeveer dertien procent staan. ‘De rest van de aardbewoners is verenigd in naar schatting 8400 religies, waarvan het christendom sinds jaar en dag de grootste is.’

Geen recept
Aangrijpende cijfers – maar wat betekenen die voor het beleid in kerkenraden en evangelisatiecommissies, voor het leven van elke dag op het dorp en in de stad? Nergens lezen we in het Woord van God dat we ontmoedigd moeten raken, omdat we een verloren (geestelijke) strijd voeren. Al is de zuigkracht van de wereld sterk. Al is er geen recept om de secularisatie tegen te houden. IZB-directeur ds. D.Ph.C. Looijen zei in een reactie in de media ‘best te begrijpen waarom mensen niet geloven. Dat zit zo diep in onze cultuur geworteld. Vroeger dacht ik wel manieren te hebben om de secularisatie tegen te houden.’
Dat is in de huidige omstandigheden een belangrijk signaal, opdat onze kerkelijke energie niet aangewend wordt in het zoeken ernaar. Velen meer zullen we jongeren en ouderen moeten wapenen in het leven als minderheid in een heidense omgeving. Hoe heftig dat kan zijn, zullen we met elkaar meer moeten leren. SGP-jongeren die bezwaar maken tegen de spot van Madonna met Christus’ offer, worden publiek bejegend door satan@hel.com en Wouter Bos en Lousewies van der Laan merken als leiders van PvdA en D66 op dat vrijheid van meningsuiting nooit godslastering kan inhouden.

Aansporing
De niet-kerkelijkheid van Nederlanders, de teloorgang van de doorwerking van het evangelie in de samenleving – het zal op veel terreinen gevolgen hebben. Zo wees onderzoek van Centraal Beheer Achmea onlangs uit dat bijna de helft van de Nederlanders wil dat zijn eigen uitvaart een feest wordt, met name niet-kerkelijken tussen 25 en 49 jaar. Wat moet je als de dood niet als betaling op de zonde gezien wordt? Christenen stelt dit voor de vraag of ze naar een dergelijke uitvaart van een relatie zullen gaan.
Het SCP-rapport mag aansporen in de catechese (!), in het kringwerk of in de eredienst aandacht te besteden aan het leven als christenen nu. Radicaliteit, toewijding, gehoorzaamheid, keuzes maken: de gemeente mag geleerd worden als een zoutend zout – bederfwerend, smaakmakend maar soms ook bijtend – te leven. Zo gaat de kerk haar weg, niet in de glorie van aantallen of aanzien, maar in de gestalte van het kruis. En in die weg staan niet degenen centraal die nog tot de kerk behoren, maar gaat het om Hem, die de kerk draagt. Met Psalm 9 zeggen we: 'Zingt, zingt de Heer, die eeuwig leeft, Die Sion tot Zijn woning heeft; En laat voor aller volken oren, Met psalmgezang Zijn daden horen.'
De kerk leeft van de daden van God. Die mogen doorverteld, verkondigd, bezongen worden. Dat is nooit resultaat gericht. In het laatste nummer van Profetisch Perspectief schrijft oud-RPF-leider Meindert Leerling: ‘Het ging om de hoofdzaak van de missie en dat is om als getuige van de Koning der koningen te proclameren dat het anders moet en anders zal worden.’ En hij voegt toe dat bij dit getuigen ook waarschuwen hoort.

Bij begrafenis
Religie is geïndividualiseerd. Nederland kent spirituele zoekers. Waar zullen deze mensen de kerk – beter: de boodschap van het evangelie – ontmoeten dan bijvoorbeeld rond rituelen als doop en begrafenis, waarvoor blijkens het rapport nog wel interesse is? Het vraagt van voorgangers bewogenheid en fijngevoeligheid om op kruispunten van het leven de ernst en de rijkdom van het evangelie vrijmoedig te verwoorden. Daarnaast is een trouw pastoraat geboden, een intensieve praktijk van huisbezoek. Want mensen die kerklid gebleven zijn, zorgen samen voor de trend van minder frequent kerkbezoek. Dat gaat de orthodoxe kerken niet voorbij. Sluipende kerkverlating van drukbezette mensen van middelbare leeftijd, van jongeren die de waarde van de gemeenschap niet ontdekten – het mag de ambtsdragers aansporen tot trouw in het kleine.
De zonde van het volk is de zonde van de kerk. De afval in Nederland brengt daarom persoonlijk en samen tot verootmoediging voor God, die in de geschiedenis van ons land zoveel tekenen van Zijn trouw toonde. Wat blijft er anders over dan gebed. ‘Och, dat Gij de hemelen scheurde, dat Gij neerkwam.’ (Jes. 64) In die weg is er nochtans perspectief.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen