Meer conflictstof dan vroeger

Spanningen in een kerkenraad leiden niet altijd tot conflicten. Wel kunnen ze ervoor zorgen dat kerkenraadsleden zich onbehaaglijk en onveilig voelen, waardoor de motivatie voor het ambtswerk afneemt.
Wanneer niemand dit bespreekbaar maakt om het boven tafel te krijgen, kan het jaren door blijven sudderen. De angst voor botsingen kan de motivatie zijn om het niet aan de orde te stellen. Het nastreven van harmonie is natuurlijk bijbels, maar kan ook een oorzaak zijn van spanningen die blijven broeden. Mag je de (schijnbare) harmonie verstoren? Ik denk het wel. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Soms moet het mes er in om werkelijk weer contact met elkaar te krijgen. Een botsing kan de lucht opklaren. Soms dreigt er een meningsverschil in de raad, waarbij er helemaal geen sprake is van een conflict. Wanneer de cultuur zo is dat meningsverschillen er niet mogen zijn, omdat dit stof geeft voor conflicten, ontstaat er iets onnatuurlijks. Verschil van mening zal er altijd zijn en dit hoeft niet noodzakelijk een conflict tot gevolg te hebben. Juist ruimte geven aan meningsverschillen, kan ontspanning geven. Natuurlijk betreft dit niet die zaken die onder ons volkomen zekerheid moeten hebben. Meningsverschillen kunnen bestaan, zonder dat er sprake is van wantrouwen en verwijten, in tegenstelling tot conflicten. Een definitie van een conflict is: ‘Wanneer de emoties oplopen en de onderlinge verhoudingen bepaald worden door wantrouwen en verwijten. Daardoor is een wederzijds gesprek met een eerlijk en open karakter nauwelijks meer te realiseren.’

Uitgelegd
Vroeger hadden gezagsdragers meer gezag. Nu moet gezag uitgelegd worden en moet er een functionele onderbouwing aan gegeven worden. Er bestaan in deze samenleving een hoeveelheid aan opvattingen en waarheden, waardoor de kerk meer concurrenten heeft dan vroeger. Deze kunnen meer conflictstof opleveren. Er is een sterke individualisering in de samenleving gaande, waarbij ieder doet wat goed is in eigen ogen. De samenleving wordt ook steeds gedifferentieerder en complexer, waarbij de problemen ook op ethisch gebied meer zijn dan vroeger. De media verslaan hun tienduizenden en hebben een seculariserende invloed.
Conflicten die vroeger niet speelden, spelen nu wel. Er is dus meer conflictstof aanwezig in deze cultuur en dat gaat de kerk niet voorbij.

Manieren van omgaan met conflicten
Ieder mens heeft een bepaalde manier van omgaan met conflicten. Verschillende stijlen van conflicthantering hebben alles te maken met de persoonlijkheid van mensen en hun manier van communiceren. De belangrijkste stijlen van omgaan met conflicten zijn ‘forceren’, ‘toegeven’, ‘compromis-zoeken’ en het ‘vermijden’ van tegenstellingen. Echter, bij christenen is het omgaan met conflicten veelal ingewikkelder dan in een ‘seculiere’ organisatie. Wanneer het sluiten van compromissen in christelijke kring hetzelfde is als het ‘verloochenen van de waarheid’, komt er een andere conflictdynamiek om de hoek kijken.
Veel spanningen in de kerk zijn terug te voeren op twee belangrijke thema’s, namelijk waarheid en eenheid. Deze thema’s maken het omgaan met conflicten in de kerk moeilijk. Hieronder werk ik verschillende conflicthanteringstijlen uit.

Forceren
Forceren gebeurt meestal door mensen die weinig oog hebben voor relatie en de eigen mening doordrukken als de juiste. Meestal zijn deze personen vrij rationeel-analytisch en kunnen hun handelswijze duidelijk onderbouwen vanuit hun persoonlijke overtuiging. Bij christenen kan forceren betekenen dat een mening doorgedrukt wordt vanuit het waarheidsbegrip, waarbij de liefde tot de naaste en daarbij de onderlinge eenheid een marginale rol speelt. Orthodoxe christenen die overtuigd zijn van ‘de Waarheid’ hebben nogal eens deze stijl. De vraag is echter of dit met de persoonlijkheid te maken heeft of met het ‘gaan voor de Waarheid’.

Toegeven
Toegeven wordt meestal gedaan door personen die niet willen strijden voor het eigen gelijk, maar zich meestal aan een ander aan passen. Deze stijl komt meestal niet voort uit overtuiging maar veelal uit wantrouwen of uit sociale angst. Deze stijl is sterk relatiegericht en steunt vooral op het gevoel.
Toegeven kan voor christenen betekenen dat ze angsthazen zijn die niet pal willen staan voor de waarheid, maar altijd de weg van de minste weerstand volgen. Hierbij kan het ‘aardig gevonden worden’ ook een belangrijke drijfveer zijn. Positief kan zijn dat de ‘eenheid’ in de gemeente belangrijk gevonden wordt en dat daarom eerder wordt toegegeven zodat deze eenheid niet verstoord wordt.

Compromis zoeken
Het compromis zoeken doen meestal onderhandelaars die graag bruggen bouwen. Meestal zijn ze vrij zakelijk van karakter, hebben ze geen sociale angst en werken ze vanuit rationele motieven.
Christenen die compromissen sluiten, kunnen het idee geven water bij de onvervalste wijn te doen van de waarheid. De waarheid wordt dan opgeofferd aan de eenheid. Het kunnen ‘pragmatische’ christenen zijn die rekening houdend met de ‘gebrokenheid’ toch verder willen.

Vermijden
Vermijden doen mensen die denken een conflict op te lossen door de relatie te verbreken, waarbij het conflict naar binnen verplaatst wordt. Wanneer niet gewonnen kan worden, is dit een oplossing. Christenen die conflicten vermijden, zouden dan geen verantwoordelijkheid dragen voor de consequenties van de waarheid. Het kunnen van die lauwe christenen zijn uit Laodicea.

Zelfkennis
Ik denk dat zeventig procent van de kerkelijke conflicten meer te maken heeft met de persoonlijkheid en communicatie van betrokkenen dan met het ‘écht voor de waarheid’ gaan. Zelfkennis is dan ook een belangrijke eigenschap. Beseffen we dat we echt God dienen, wanneer we voor de waarheid of de eenheid opkomen? De spreukendichter verwoordde het zo: ‘Een zacht antwoord keert de grimmigheid af, een krenkend woord doet de toorn oprijzen’ (Spr. 15:1). Het zou winst zijn als we deze wijsheid bezaten. Jezus zegt: ‘Indien uw broeder tegen u zondigt, zo bestraf hem, indien het hem leed is, zo vergeef het hem.’ (Luk. 17:3 en 4). De schrijver van de Hebreeënbrief maant zijn geadresseerden op de volgende manier: ‘En laat ons op elkander acht nemen, tot opscherping der liefde en der goede werken.’ (Hebr. 10:24). Het verassende is dat dit gezet wordt in het kader van: ‘Laat ons onze onderlinge bijeenkomsten niet nalaten, … maar elkaar opscherpen …’ Elkaar opscherpen heeft dus alles met het gezonde gemeenteleven te maken.

Mogen christenen boos zijn?
Mag een christen nu wel of niet boos zijn? Joyce Hugget stelt in haar boek Conflicten; hoe ga je er mee om? dat christenen te veel aan onderdrukte woede hebben en een tekort aan verontwaardiging. Onderstaand citaat maakt haar visie duidelijk:
‘Woede is eropuit kwaad te doen, wrok poogt het kwaad te verbergen, verontwaardiging tracht het kwaad weer recht te zetten.
Woede en wrok proberen mensen te vernietigen, verontwaardiging probeert het kwaad te vernietigen.
Woede en wrok streven naar wraak, verontwaardiging streeft naar rechtvaardigheid.
Woede wordt gestuurd door egoïsme, wrok wordt gestuurd door lafheid, verontwaardiging wordt gestuurd door barmhartigheid.
Woede voert openlijk oorlog, wrok is een guerrillastrijder, verontwaardiging is een eerlijke, onverschrokken en krachtige verdediger van de waarheid.
Woede verdedigt zichzelf, wrok verdedigt de status quo, verontwaardiging verdedigt de ander.’ Tot zover Joyce Huggett.
Veel conflicten worden onder de tafel geduwd en komen niet openlijk aan de orde, terwijl ze wel hun vernietigend werk doen. Paulus zegt: ‘Wordt toornig, maar zondig niet’ (Ef. 4:26). De Bijbel zegt dat we geen wortel van bitterheid moeten laten opschieten in ons leven (Hebr. 12:15). Wanneer deze wortel zich in ons nestelt, voorspelt dit niet veel goeds. Leven van genade kan een reactie geven van verontwaardiging, wanneer Diegene Die je hoog acht door het slijk gehaald wordt. Maar in hoeverre zitten we er zelf tussen? De dichter zegt het zo: ‘Doorgrond Gij mij, en zie of in mij een schadelijke weg is en leid mij op de eeuwige weg.’ (Ps. 139)

De volgende keer gaan we in op spanningen tussen kerkenraad en gemeente.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen