Het Chassidisme

Martin Buber, een groot kenner van de Joodse geschiedenis, heeft in een boek talrijke chassidische vertellingen verzameld en er zo bredere bekendheid aan gegeven. Ook het boek Uitverkoren van Chaim Potok heeft de gemeenschap van chassidische Joden dichterbij ons gebracht. Potok beschrijft de tegenstelling in New York tussen een jodendom dat openstaat voor de denkbeelden van de moderne, westerse beschaving en een orthodox milieu met een spiritueel leider.
Chassidische mannen dragen in het openbaar altijd zwarte kleding en een hoed of bontmuts. Behalve een baard dragen sommigen aan de zijkant van hun hoofd lange pijpenkrullen. Ze dragen deze bijzondere kleding, omdat het de kleding was in de tijd toen het chassidisme ontstond.

Oost-Europa
Voor het ontstaan van het chassidisme moeten we naar het Oost-Europa van enkele eeuwen geleden. De Joden die daar wonen, zijn afkomstig uit Duitsland. Aan het eind van de late Middeleeuwen trekken zij erheen. In de tijd van de kruistochten moorden de kruisvaarders de Joodse bevolking van enkele Duitse steden uit. Vele Joden besluiten een nieuw leven op te bouwen in Polen, waar ze welkom zijn. Hun taal, Duits met Hebreeuwse aanvullingen, nemen ze mee. Wij kennen die taal als het Jiddisch.
Rond 1600 en in het begin van de zeventiende eeuw is de Joodse bevolkingsgroep sterk aanwezig. De Joden verrichten tegen minimale verdiensten hand- en spandiensten voor de Poolse adel. In de opstand van de kozakken tegen de Poolse koning wordt een kwart tot de helft van de Joden gedood, omdat de bevolking hen als handlangers van de Poolse heersers ziet. In die tijd laait onder de Joden de messiasverwachting hoog op. Deze hoop neemt nog toe, als men hoort dat een Jood uit Smyrna met de naam Sjabbatai Tswi zichzelf tot messias uitroept. In Europa gelooft men dat hij de Messias is. Groot is de verbijstering, als blijkt dat Sjabbbatai Tswi een valse Messias is. Een Turkse sultan neemt hem na een gevecht om het Heilige Land gevangen. Sjabbatai Tswi moet kiezen tussen een overgang tot de islam en de dood. Zijn keus is de islam. Na de ineenstorting van de messiaanse beweging van Sjabbatai Zwi ontstaat een niet te peilen wanhoop in de joodse gemeenschap.

Israël ben Eliëzer
Aan het eind van de zeventiende eeuw wordt in een klein plaatsje dat nu in Roemenië ligt, de stichter van de Chassidische beweging geboren. Zijn naam is Israël ben Eliëzer en zal bekend worden als de Baalsjemtov (De Meester van de Goede Naam). Volgelingen hebben veel verhalen over hem verteld, die we in boeken van Martin Buber kunnen lezen. Zijn moeder sterft bij de geboorte en zijn vader overlijdt, als hij nog een kind is. Op school vindt Israël ben Eliëzer zijn draai niet en brengt veel tijd door in de bossen. Later ontmoet hij rebbe Meir. Samen bestuderen ze de Torah en mystieke geschriften. Israël ben Eliëzer is een ingewijde in de joodse mystiek (de Kabbala) en heeft zijn kennis op een bovennatuurlijke wijze verkregen.
Om de Baajemtov verzamelt zich een beweging van en voor het gewone volk. Zij voelen zich tekort gedaan door de rabbijnen. De rabbijnen hebben niet door dat de eenvoudige Joden meer verlegen zijn om een persoonlijke beleving van Gods tegenwoordigheid dan een dor leven met alleen maar regels en wetten. Na de bittere teleurstelling van de valse messias Sjabbatai Tswi opent Israël ben Eliëzer in de mystiek van het chassidisme voor elke Jood de mogelijkheid om met de tegenwoordigheid van God inhoud aan het leven te geven. Hij geeft geen duidelijke leer. Zijn visie is eerder een levenswijze met meer een beroep op de gevoelens en emoties dan op het verstand.

Wezenlijke kenmerken
Waarin onderscheidt het chassidisme zich van andere vormen van het Jodendom? Via de mystiek is het mogelijk de toegang tot God te zoeken. God is overal aanwezig en in de dagelijkse dingen te vinden. Chassidische gelovigen speuren naar vonken van goddelijkheid, die door de hele schepping zijn verstrooid. Centraal staat het streven naar innerlijke eenwording met God.
Twee bijzondere trekken van het chassidisme zijn deemoed en vreugde. De ware mysticus is deemoedig. ‘Een boom die veel vruchten draagt’, zei een rabbi, ‘heeft diep neergebogen takken. De tak die dor en dood is, staat star overeind’. Deemoed voert tot liefde voor God en de mensen.
De vreugde biedt de benarde mens een heilzaam tegengif tegen droefheid en vertwijfeling. Een vrome die niet blij is, is geen chassied. Je weet dan dat hij niet in verbinding staat met de Bron van het leven. Neerslachtigheid is zonde. Depressiviteit en somberheid zijn een gevaar voor het contact zoeken met God.
Belangrijk en onmisbaar voor de instandhouding van een chassidische groepering is de rebbe of tsaddiek (rechtvaardige). Hij is de geestelijke leider. Hij vormt de verbinding tussen God en de chassidiem.

Conclusie
Merkwaardig is dat in Oost-Europa het chassidisme tot ontwikkeling komt op een tijdstip dat in West-Europa de conventikels (gezelschappen) als een piëtistische reactie opkomen. Eenvoudige Joden begrepen toen de ingewikkelde uitleg van de talmoedstudie (de talmoed is naast de oudtestamentische boeken het belangrijkste religieuze verzamelwerk van het jodendom) van de joodse leraren niet meer.
Opvallend is het accent op het bewustzijn van Gods nabijheid en de rol die de tsaddiek vervult. Hij is eigenlijk een bemiddelaar tussen God en de mens. Duidelijk is dat het chassidisme als een mystieke beweging streeft naar innerlijke eenwording met God en naar een mystieke benadering van de natuur. Het gevaar van deze mystiek is dat de grens tussen God de Schepper en Zijn schepsel verdwijnt.
Karakteristiek zijn deemoed en vreugde. De zonden van een ander zijn de deemoedige niet vreemd. Hij kan vergevingsgezind zijn. In veel chassidische vertellingen over een tsaddiek kwam ik deemoed tegen. Neerslachtigheid een zonde noemen, vind ik een standpunt dat ik niet deel en zelfs afwijs. We kunnen mensen die al in een crisis zitten, ermee beschadigen. Het levend geloof kent hoogte- en dieptepunten. Maar overeind blijft de bijbelse oproep tot blijdschap: ‘Verblijdt u te allen tijd’ (1 Thess. 5:16).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen