Bij ruimte horen grenzen

Ds. Susanne Freytag laat zich in een vraaggesprek in Woord en Dienst niet verleiden tot nietszeggende uitspraken over links of rechts – en ziet evenmin iets in de suggestie dat de kerk zou ‘verrechtsen’, omdat de directeur van de HGJB verantwoordelijkheid is gaan dragen voor het gehele jeugdwerk. ‘Er zijn verschillende bewegingen aan de gang van kerkleden die zich inzetten voor de kerk als geheel.’ Dat is een sympathieke constatering, die ook anderen mag aansporen. Tegelijk willen we van een leidinggevende graag meer horen dan trefwoorden als beweging, verscheidenheid en breedte.

Ongegrond optimisme
Prof.dr. F.A. van Lieburg ging twee weken geleden in zijn oratie bij de aanvaarding van zijn ambt als bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit in op het imago van de Protestantse Kerk. Hij was daar niet positief over, omdat de kerk op de religieuze markt niet duidelijk maakt waarvoor ze staat, en noemde het begrip protestants ‘flets’ en ‘vaag’. De in dit verband nogal eens geciteerde synodenota Leren leven van de verwondering gaf Van Lieburg als profiel ‘christelijke openheid’ mee. Hij bepleitte meer verworteling in de eigen geschiedenis: ‘Juist een nieuwe kerk kan niet zonder de erfenis van het voorgeslacht.’

Zegt ds. H. van den Belt uit Nijkerk, lid van de Raad van Advies voor het Gereformeerd Belijden, in de twaalfde stelling bij zijn gisteren verdedigde proefschrift niet min of meer hetzelfde? ‘Het getuigt van ongegrond optimisme als de aanduiding van de Schrift als ‘enige bron en norm van de kerkelijke verkondiging en dienst’ in de kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland met groot enthousiasme wordt omhelsd door haar orthodox gereformeerde leden.’ Natuurlijk is de Schrift de enige werkelijke autoriteit voor ons leven en voor ons kerk-zijn, maar daarin kunnen we niet zonder de leesregel van de belijdenis. Het voorgeslacht, waarnaar Van Lieburg verwijst, heeft op kruispunten in de geschiedenis van Gods kerk in ons land immers beleden al de boeken van de Schrift als heilig en canoniek te aanvaarden, ons geloof ernaar te richten en erop te gronden. Dat de bijbelboeken zelf het bewijs van dit karakter dragen, belijdt niet alleen de confessie, maar heeft ds. Van den Belt in zijn proefschrift ook wetenschappelijk onderzocht.

Ruimte van het verbond
Waarom heeft de kerk een belijdenis nodig, niet alleen als formele grondslag, maar vooral als een levend document? Omdat ze zonder voortdurende terugkeer naar deze bron, die spreekt over het werk van God de Vader, de Zoon en de Geest, niet verder komt dan een identiteit die vooral ruimte bepleit, die verscheidenheid omarmt, die de breedte van de kerk koestert. Maar bij die ruimte – de ruimte van het verbond! – horen ook grenzen. Hebben de afgelopen maanden ons dat niet geleerd? Op allerlei incidenten in de kerk hoeft niet direct gereageerd te worden, omdat wat vandaag voor enige beroering zorgt, morgen vergeten kan zijn. Wie een reeks van deze ‘incidenten’ op een rij zet, constateert echter grove en aangrijpende afwijkingen van het belijden, die om een reactie van de kerk vragen – een reactie die duidelijk maakt dat ze haar identiteit als vergadering van allen die hun zaligheid van Christus verwachten, bewaart.

Bijbel en koran
We noemen enkele feiten. In juni nam ds. M. van der Velden vanwege zijn vertrek naar Oude- en Nieuwe Wetering na 25 jaar afscheid als predikant voor het Pastoraal Buurten Werk in Leiden, waarbij hij naar aanleiding van Jeremia 29 een afscheidsbrief aan de stad Leiden en de protestantse gemeente in oprichting schreef. Ds. Van der Linden schrijft, zo citeren we zijn brief uit het Leids kerkblad: ‘In het leven gaat het om het vertrouwen in God-Allah. Een God die zich gemanifesteerd heeft in vele teksten en verhalen die gebundeld zijn in bijvoorbeeld de Bijbel en de koran.’
Hoe kan het, hoe durft een dienaar van het Woord het om de gemeente te spreken over vréde in een brief waarin Bijbel en koran op één lijn gezet worden? Hoe kan daarbij verwezen worden naar Jeremia, nota bene het hoofdstuk waarin de profeet namens God spreekt over gedachten vol genade, als het volk zich met zijn ganse hart tot Hem keert? Sjaloom over de straten en grachten van de oude stad die Leiden is – dat wil ds. Van der Velden, maar we vragen hem of zijn verwijzing naar de koran niet betekent wat Jeremia in de hoofdstukken 6 en 8 over de afval van Gods volk schrijft: ‘En zij genezen de breuk van de dochter van Mijn volk op het lichtst, zeggende: Vrede, vrede! doch daar is geen vrede.’ Laat in (de classis) Leiden in gehoorzaamheid aan de Heilige Schrift het geloofsgesprek gevoerd mogen worden, waarbij geen ruimte overblijft voor de loochening van Christus’ unieke offer. Want de ruimte van het verbond heeft alles te maken met de gehoorzaamheid in het verbond. Mag ik hier tegelijk wijzen op een recent kerkelijk onderzoek onder honderden bij een kerk ingeschreven tieners in Leiden en Voorschoten? De uitkomst toont – al weten we dat er in Leiden ook jongeren zijn die met God willen leven! – dat hun geloof vooral vaag is, dat de God van de Bijbel op weinig steun kan rekenen. Handlezen, astrologie en tarot (wijsheid die uit afbeeldingen wordt afgelezen) zijn wél populair. Kunnen we deze jongeren kwalijk nemen, als ze aangeven ‘gewoon te willen genieten’ en God en Jezus nog nauwelijks als voorbeeld te zien? Want wat niet geleerd wordt, wordt niet geloofd! En daarom hebben we het Woord van God blijvend nodig.

Provocerend
Actueel is het onderzoek van de IKON naar de godsbeelden onder pastores, waaruit blijkt dat een op de zes niet weet of er een God (of een hogere macht) bestaat (veertien procent) of zelfs het bestaan van God ontkent (twee procent). Volgende week hopen we op de inhoud van dit onderzoek terug te komen. Het gaat hier met name om predikanten uit de Protestantse Kerk, de Doopsgezinde Sociëteit en de Remonstrantse Broederschap. Ook is de gedachte substantieel aanwezig dat al het spreken over God een kwestie van menselijke verbeelding is. Wat gaan de synode, de kerk als geheel, degenen die verantwoordelijk zijn voor de toelating tot het ambt van predikant, hiermee doen?
Behalve op uitspraken van de predikant uit Leiden en het IKON-onderzoek vestigen we aandacht op woorden van ds. K. Hendrikse uit Middelburg, die het belijden van de kerk eveneens publiekelijk weersprak. In dagblad Trouw verwoordt hij zijn visie op provocerende wijze: ‘Voor je het weet gaat het toch weer over een God die hemel en aarde gemaakt heeft.’ Het lust ons niet om veel te citeren uit het vraaggesprek met de Zeeuwse predikant, die meldt in de kerkdienst het woord niet tot God te richten. Met een atheïstische insteek wil hij de kerk voor een nieuwe generatie aantrekkelijker maken.

Opzicht
Opzicht en tucht – in de kerk van Christus zijn ze gegeven om de dwalenden terug te roepen en zo te behouden. De kerk weert immers al wat haar belijden weerspreekt? Dit kerkorde-artikel biedt mogelijkheden voor de ambtelijke vergaderingen! Enkele gebeurtenissen van de afgelopen maanden hebben ons geleerd dat de Protestantse Kerk hier daarom werk van dient te maken, uit zorg voor gemeenteleden die het evangelie van kruis en opstanding onthouden wordt, uit zorg voor haar voorgangers die ooit beloofden te gaan in de weg van het belijden, maar vooral ook uit liefde voor Christus, de Heere der kerk. Zal Zijn bruid zich immers niet onbesmet hebben te bewaren van de wereld en in het kleed van de heiliging dienen toe te leven naar de dag van Zijn toekomst?
In een publiek debat met de voorzitter van de Gereformeerde Bond noemde ds. J.G. Offringa, voorzitter van de beweging Op Goed Gerucht het hooghartig als vanuit de Gereformeerde Bond de kerk op haar belijdenis gewezen werd, waarop ds. Kamphuis het katholieke belijden van de kerk der eeuwen toch onderstreepte, waarin de kernnoties van de Schrift zijn verwoord. ‘Een levende, gelovige omgang met de Schriften hebben we nodig.’ In een bescheiden houding mogen we in een debat als dit, maar vooral in de ambtelijke vergaderingen van deze besliste overtuiging spreken. Wie de belijdenis van de kerk ter zijde stelt, geeft dit katholieke karakter prijs.

Houvast
Is dat het claimen van een eigen waarheid? Nee, ook wij moeten ingewonnen worden voor de waarheid van het Woord, die de Heere niet zal inwisselen voor de kracht van dwaling en leugen. Houvast ligt in de belofte dat God zijn waarheid niet zal krenken, hoe die ook bedreigd en aangetast wordt. Waar Zijn evangelie in de kerk uitgehold wordt, is de kerk bezig zichzelf uit te hollen. Laat daarom in de kerk het geding om de waarheid gevoerd worden, luisterend naar de stem van de levende God. En laten allen die het belijden van de kerk ter harte gaat, ondertussen levende getuigen zijn.

P.J. Vergunst

De door de Gereformeerde Bond in 1999 uitgegeven brochure Hervormd Gereformeerd – waarheid, leven, ruimte, grenzen, die verwant is aan de in bijgaand artikel beschreven thematiek, is nog te bestellen door het overmaken van € 1,95 (incl. porto) op postbanknummer 2937021 t.n.v. Bureau Gereformeerde Bond te Apeldoorn, o.v.v. Grenzen. Wie per girotel betaalt, moet ook zijn adres vermelden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen