Globaal bekeken

Tussen 1840 en 1940 emigreerden zo’n kwart miljoen Nederlanders naar Amerika. Hans Krabbendam schreef er een boek over: Vrijheid in het verschiet (uitg. Verloren, Hilversum).

• Da Costa moedigde de emigranten aan in een dichtbundel Wachter! Wat is er van de nacht? weg te gaan uit ‘het oude en afgestoten en overvolle Euroop!’

Daar heen! Van waar het eerst die versche klank van 'vrij' Euroop doordaverde.
Daar heen! Wie lucht en leven behoeft; wie boven stof en maatschappij wil zweven, …

Hetzij om overvloed en schat.
Rukt uit de pinnen
Der Europesche tent,
wie God en vrijheid minnen!
De vrijheid van de Kerk,
de vrijheid van den Staat,
Der pen, der pers, des wils,
 naar ieders lust of baat.

• De dichter O.J. Eekman uit Zaltbommel maakte de overdreven verwachtingen van de landverhuizers belachelijk:
Daarhenen! Daarhenen! komt broeders gehandeld!
Wat helpt het u hier of ge al slaaft en al zwoegt?
Hier gaat men u alles ontnemen belasten,
Hier gunt men u schaarslijk een droog stukje brood,
Daar wacht u de rijkdom, daar kunt ge u vergasten,
Neemt u een nieuw moederland op in haar schoot!

Kon niets u dan meer aan uw moederland binden,
En hadt gij geen liefde voor Nederlands grond?
Hebt ge alles dan hier niet én vrienden én magen,
Bescheen niet de Zon hier voor ’t eerste uw gelaat?
Kon niets uwen wankelen moed dan meer schragen?
Och! Waarom toch pleegt ge uw moeder verraad? 

• Soms bleef de taal emigrantentaal:
Wij lijke Dutch op Zions hill
And show it! Wij speaken moeders taal nog still
– And know it! We houden it hier in de West In waarde;
Want Hollands language is de beste op aarde!

Agnes Amelink beschreef de emigrantengolf na de Tweede Wereldoorlog (50.000 in 1952!) in Gereformeerden overzee (Uitg. Bert Bakker, Amsterdam). Bij de aanbieding van haar boek vertelde zij:

(…) als één ding duidelijk is, dan is het dat het leven voor de meeste emigranten de eerste jaren verschrikkelijk zwaar geweest is. Eén fragment uit de geschiedenis van ds. Pieffers om dat te illustreren:
Dat het niet altijd zo gemoedelijk toe gaat, blijkt als op een gegeven moment de pastorie een flinke opknapbeurt nodig heeft. Een timmerman/gemeentelid die de bouwopdracht aan zijn neus voorbij ziet gaan, komt met een zware balk naar de pastorie om de dominee de hersens in te slaan. Het is opa Pieffers die net op tijd weet in te grijpen.(…) Het voorval illustreert hoe zwaar de immigranten het hebben. In hun pogingen om een bestaan op te bouwen, kan het mislopen van een opdracht het verschil maken tussen voorspoed en faillissement. Velen hebben schulden gemaakt om de overtocht te kunnen maken. Ook in het materiële letten de kerkmensen sterk op elkaar. Voor de kerk moet veel geld worden opgebracht. Wie zich een nieuwe jurk permitteert, heeft misschien de kerk wel te kort gedaan – dat is de sfeer.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen