BOEKBESPREKING

Drs. Klaas Kornaat en Harm Jan Luth:
De Grote Kerk te Vlaardingen. Geschiedenis van een monument.
Uitg. Stichting Historische Publicaties, Vlaardingen; 256 blz.; € 37,50.
De titel zegt het al: het gaat in dit boek om een monument, de Grote Kerk in Vlaardingen. De geschiedenis ervan wordt beschreven over een periode van ongeveer 1300 jaar, te beginnen met ‘zeer schaarse gegevens’ met betrekking tot een oorspronkelijke ‘houten zaalkerk’ aan het eind van de zevende eeuw, begin van de achtste eeuw, ten tijde van Willibrord. Meer bekendheid kreeg men over de directe omgeving van de kerk door opgravingen van het Vlaardings Archeologisch Kantoor in 2001 en 2002, toen een vroege begraafplaats werd blootgelegd. Het moet voor de onderzoekers een grote ontdekking zijn geweest, toen kuilbegravingen en 35 graven met een kist werden ontdekt, waaronder een ‘boomkistgraf ’ (een uitgeholde eikenboomstam) uit de tijd tussen 1002 en 1048.

Alle wederwaardigheden, voorzover bekend uit de geschiedenis, worden gememoreerd. Het eerste hoofdstuk draagt de titel Van hout tot tufsteen: de vroegste kerk in Vlaardingen. Curieus zijn de gebeurtenissen in de zestiende eeuw. In 1574 was de kerk groot genoeg om er ook scheepsgoed in op te slaan en netten te drogen te leggen ‘zonder dat dit de uitvoering van de mis in de weg stond’. De invloed van de protestanten groeide. In 1573 kwam er de eerste predikant, Cornelis Corstensz. Op 2 juni 1574 staken de Geuzen de stad in brand, omdat ze geen kans zagen die tegen de Spaanse troepen te verdedigen (strategie van ‘de verschroeide aarde’). Het herstel van de kerk liet toen nog lang op zich wachten. Daarbij worden de teksten over het gebouw afgewisseld met bijdragen of fragmenten over de Vlaardingse plaatselijke kerkgeschiedenis, met name over de gemeente die in de Grote Kerk samenkwam. Jeroen ter Bruggen schrijft over de kerk als ‘speelbal van de politieke strijd’ en over ‘symbolen van wereldlijke macht en kerkelijke gebruiken’. Klaas Kornaat geeft in drie hoofdstukken aandacht aan de kerk in de samenleving.
In het eerste hoofdstuk, Van dominee tot kerkenknecht, krijgen de ontwikkelingen in de negentiende eeuw aandacht. In dat hoofdstuk gaat het ook om de gevolgen van de Afscheiding in Vlaardingen en de kerkelijke geschillen rondom de vrijzinnige predikant W.L. Riehm, die van 1851 tot 1890 in Vlaardingen stond en daar in 1870 de afdeling van de Nederlandsche Protestantenbond oprichtte.
In een tweede hoofdstuk schrijft Kornaat over De Grote Kerk als middelpunt van veranderend Vlaardingen’. in de eerste helft van de twintigste eeuw tot en met de Tweede Wereldoorlog. Dat hoofdstuk begint met de constatering dat rondom 1900 het aantal kerkgangers groter was dan het aantal beschikbare zitplaatsen, zodat een tweede kerk werd gebouwd.
In het derde hoofdstuk gaat het over De kerk als Vlaardings monument  in de periode na de Tweede Wereldoorlog. In die periode ontwikkelden zich twee gemeenten van verschillende modaliteit rondom de Grote Kerk: ‘twee werelden die moeilijk tot elkaar komen’.
Kornaat zegt: ‘Het probleem was, dat de Bonders konden bogen op een constante opkomst van hun zeer trouwe aanhang, terwijl de meer progressieve stroming niet kon bewijzen dat hun aanpak meer zou opleveren dan halfvolle kerken’. De ‘progressieven’ kregen als predikant Bouterse, Hoogendam, Jumelet, Van Zetten, Verhoef, Van Kampen (met een K!), Leune en De Bildt, de ‘bonders’ hadden Biesbroek, Vermaat, Wieman, Van Campen (met een C.!), Van Laar, De Groot en (nu) Tramper.
Vandaag legt ‘de algemene teruggang in kerkbezoek’ een zware druk op de begroting van het monumentale kerkgebouw. De rol van de kerk als ‘meest uitgesproken monument’ in Vlaardingen blijkt uit de sinds 1987 jaarlijks plaatsvindende toekenning van de Geuzenpenning, uitgereikt door de Stichting Geuzenverzet 1940-1945 aan mensen of instellingen ‘die de vrijheidsgedachte, waar vele Geuzen hun leven voor over hadden, nastreven en inhoud geven’.

Kortom, een lezenswaardig boek, fraai uitgevoerd, een monument waardig.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen