Hbo-predikant komt er nog niet

Het was opvallend en ongebruikelijk dat zelfs het moderamen het rapport niet meer verdedigde, maar vanwege de breedvoerige discussie in de media en diverse open brieven voor de bespreking al een gewijzigd besluitvoorstel aan de synodeleden aanbood. Eerst wees scriba dr. B. Plaisier op een verzachtende omstandigheid: de studiecommissie die het rapport schreef, had niet als taak een ambtstheologie te beschrijven, maar moest beleid ontwikkelen, opdat de kerk over tien, vijftien jaar niet overvallen zou worden door een praktijk van kleinere gemeenten en krimpende financiën. Hij riep op bij de bespreking voortdurend een relatie te leggen met de ‘dramatische, urgente situatie’ in veel gemeenten. Heel concreet kwamen die gemeenten echter niet in het vizier.

Aanleiding tot de commotie
Voorzitter mr. W. de Jong van de studiecommissie verwoordde dat het de bedoeling was zoveel mogelijk gemeenten in staat te stellen actief te blijven rondom Woord en sacrament. ‘Het was nimmer de bedoeling de academisch opgeleide predikant te vervangen door de hbo-theoloog.’
De Leidse hoogleraar prof. G.G. de Kruijf, commissielid, gaf aan dat sinds de Reformatie de bediening van Woord en sacramenten bijeenhoren. ‘Waar de prediking verbonden is aan het ambt, worden er in de kerk enorm veel preekconsenten verleend aan hen die geen sacramenten mogen bedienen.’ Hij lichtte toe dat het rapport ‘daarom koers zette richting de hbo-theologen, waarbij de academisch gevormde predikant uitgangspunt blijft’. De Kruijf stak wél de hand in eigen boezem en gaf eerlijk toe waarin het manco van het rapport Pastor in beweging zat: ‘Het profiel van de wetenschappelijk opgeleide predikant is inderdaad te weinig beschreven, waarmee aanleiding gegeven is tot alle commotie. Ook het gebruik van de term pastor is daarvoor verantwoordelijk. Explicieter had tevens gezegd moeten worden dat als goedkopere hbo-theologen voor kleine gemeenten een uitkomst zijn, andere gemeenten hen niet moeten beroepen vanwege een bezuinigingsmotief.’

Grondiger rapport
Ds. A.P. van der Maas (classis Goes) sprak namens de Commissie van Rapport (een commissie van synodeleden, die vooraf gezamenlijk commentaar op rapporten geven). Hij zei dat tot hun eigen verwondering het moderamen het voorstel van de commissie overnam om dit rapport zó niet te aanvaarden, maar te besluiten in november 2007 een grondiger rapport op tafel te leggen. Ds. Van der Maas zei dat meer inzicht nodig is in de consequenties voor de kwaliteit en invulling van het predikantschap, in de coördinerende rol die de classis in het beroepingswerk moet krijgen en in het aantal kerkelijk werkers en hun mogelijkheden in de kerk. Hij hoopte dat de synode het rapport niet alleen zou afwijzen, maar in het gesprek ook de kaders voor verder beleid zou vaststellen. Omdat het moderamen voordat de synodeleden hun mening konden geven een gewijzigd besluitvoorstel aanreikte, ontstond er verwarring en irritatie.
De lutherse ds. I. Fritz zei tegen het moderamen: ‘U neemt de synode niet serieus, omdat u reageert op geluiden in de pers.’

Geschaad vertrouwen
Verschillende synodeleden dienden een tegenvoorstel in, veelal door diverse anderen uit de breedte van de kerk ondertekend. Steeds was de inzet het rapport zo niet te aanvaarden.
Diaken L. van den Berge-van der Laan (classis Tiel) zei dat de sinds de Reformatie geldende traditie van de academisch opgeleide predikant doorbroken wordt. ‘Die mogen we niet verkwanselen.’ Ze bepleitte een nieuw rapport dat aansluit bij de in 2005 aanvaarde nota Om de heiligen toe te rusten, waarin het profiel van het ambt van predikant en het beroepsprofiel van de kerkelijk werker is vastgesteld.
Mevr. ds. M.J. Elbers (classis Amsterdam) noemde het staan in een pluriforme kerk ‘een groot goed, waarbij onze oriëntatie aan bijbelse teksten ons bindt. Daarom moet de predikant zo goed mogelijk toegerust worden om de bijbelse verhalen te lezen en te verkondigen.’
Ds. H. de Jong (classis Zwolle) zei dat veel commotie voorkomen was als prof. De Kruijfs woorden ín het rapport waren opgenomen. Hij wees op het hiaat dat de opstellers van het rapport geen contact met de theologische faculteiten gezocht hebben.
Oud. H. van der Meer (lutherse synode) zei dat inzake het beroepingswerk geen classicaal maar landelijk beleid nodig is.
Ds. P. Verhoeff (classis Alkmaar) twijfelde aan de noodzaak om hbo’ers predikant te maken. ‘Alternatief is clustering van gemeenten en het zoeken van teamwork door beroepskrachten.’
Oud.-kerkrentmeester M. van der Klooster (classis Dordrecht) zei dat de classis niet toegerust is voor meer en nieuwe taken.
Ds. A.H. van Veluw (classis Delft) vond dat het vertrouwen in de studiecommissie geschaad is en stelde voor er ook mensen uit de universitaire opleidingen in te benoemen.

Lutheraan aan zijn zijde
Tot het middernachtelijk uur voerden diverse sprekers het woord. We melden hier de woorden van degenen die als eersten spraken.
Ds. A.H. van Veluw zei een motie van wantrouwen tegen het moderamen overwogen te hebben. ‘Is de opleiding van de predikanten wel in goede handen? Het aantal uren per vak is gekort, het Latijn is afgeschaft.’
Ds. J.D. Kraan (classis Buitenpost) vond dat niet aan de positie van de predikant getornd moest worden, omdat steeds meer gemeenteleden opgeleid zijn. Hij stelde officieel voor radicaal te stoppen met het geven van preekconsent aan kerkelijk werkers.
Oud. M. Koman (classis Heusden-Almkerk) wees op de roeping van predikanten. ‘Hoe zal men spreken zonder gezonden te zijn?’
Diaken mevr. A. van Ommen-van Oortmerssen (classis Winterswijk) gaf een waarschuwing af over het beperkte aantal vrijwilligers in de kerk.
Oud. H. van der Meer (lutherse synode) merkte op dat het rapport geschetst is als ‘leren leven van de verbijstering’. Nodig is een grondiger doordenking van de taak van de kerkelijk werker in plaats van het droppen van de term pastor voor één beroepsgroep.
‘De Raad van Advies voor het Gereformeerd Belijden (die opmerkte dat de ambtsvisie niet voldoende doordacht is, red.) vindt deze lutheraan aan zijn zijde.’
Oud. L.A. van Bulten (classis Enschede) kwam het vreemd voor een kerkelijk werker te bevestigen als ouderling of diaken. Hij pleitte voor een vierde ambt.
Prof. M. Barnard (synode-adviseur) noemde het onbegrijpelijk dat de studiecommissie niet met vertegenwoordigers van de Protestantse Theologische Universiteit (PTU) sprak. ‘En waar de minister een driejarige master bekostigt, is het onverstandig te opteren voor een vierjarige hbo-opleiding met aanvullende studie. Als ‘nieuw elan’ de basis van het ambt wordt, staat het reformatorische karakter van de kerk op het spel.’

Twee beroepsgroepen
Hoe nu verder? Die vraag kwam na een nacht slapen aan de orde. De synode ging niet akkoord met het voorstel van preses ds. J.-G. Heetderks dat er een nader rapport komt.
Ds. P. Verhoeff vroeg of de ingediende tegenvoorstellen aan de commissie dan wel richting geven.
Ds. P.L. de Jong (classis Rotterdam) vroeg of het studiecommissie en moderamen duidelijk is dat de discussie een ándere kant op moet.
Ds. A.P. van der Maas vond dat de discussie niet vervolgd mag worden op basis van Pastor in beweging. ‘Ik wil graag horen dat de inhoud en strekking ervan van tafel zijn.’
Ds. Heetderks gaf zich nog niet gewonnen: ‘Er zijn ook synodeleden die wel met dit rapport instemmen.’ Hij wilde met de ervaringen van een lange dag vergaderen eerste met de studiecommissie overleggen. Deze te vage formulering maakte slechts dat de synode concretere toezeggingen wilde:
Ds. Van Veluw: ‘De synode gaf in elk geval aan dat er twee beroepsgroepen moeten komen: predikanten en kerkelijk werkers.’
Ds. Van der Maas: ‘De bespreking was divers, maar in ieder geval vond ieder dat een predikant een universitaire opleiding afgerond moet hebben.’
Ds. Fritz: ‘Het moderamen mag deze bespreking niet als brainstormen beschouwen. Wij wilden naar besluiten.’
Uiteindelijk ging het moderamen akkoord met het door ds. Van der Maas gedane voorstel dat de Commissie van Rapport betrokken wordt bij het komende beraad met de studiecommissie die Pastor in beweging schreef. Is zo zonder al te groot gezichtsverlies voor de commissie (haar rapport is formeel niet verworpen) en voor het moderamen (zijn voorstellen zijn evenmin verworpen) de koers die het rapport uitzette inzake de vorming van één beroepsgroep van tafel? Die conclusie lijkt terecht.

Gereformeerd en luthers
De intensieve en voor de kerk zo belangrijke discussie over de toekomst van het predikantschap kan alleen zuiver gevoerd worden, als gezocht wordt naar een principiële lijn, waarbij in deze thematiek het gereformeerde en lutherse elkaar van harte vinden. Zorg voor de kleine gemeenten moet ook de agenda blijven bepalen, evenals onderzoek naar de mogelijkheden voor kerkelijk werkers, vanuit hun eigen opleiding en deskundigheid. Maar de principiële discussie over de competentie van de predikant moet níet vermengd worden met zakelijke belangen of pragmatische oplossingen. Die belangen – en daarmee is op zichzelf niets mis – heeft een hbo-opleiding, die verruiming van het aantal arbeidsplaatsen voor haar afgestudeerden zoekt. Die belangen hebben sommige gemeenten, die goedkopere professionele werkers wensen. Een synodediscussie zonder besluiten is geen verlies, als lering getrokken wordt uit al het waardevolle dat gezegd is.

Volgende week aandacht voor de synodediscussie over de nota ‘Leren leven van de verwondering’.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen