Belijdenisliefde kweken

Op verzoek van de redactie wil ik de lezers van De Waarheidsvriend iets vertellen over het werk dat ik in Leiden mocht verrichten in het kader van de opleiding van onze aanstaande predikanten. Het is begrijpelijk dat dit werk behoorlijk ver van de gemiddelde lezer van ons blad afstaat. Tegelijk is het wel belangrijk dat men iets weet van deze opleiding. Het gaat toch om aanstaande predikanten die leiding gaan geven aan de gemeenten, waarvan de lezers lid zijn.

Enkele gegevens
Wanneer iemand predikant wil worden in de Protestantse Kerk in Nederland (tot 2004 in de Nederlandse Hervormde Kerk), volgt zo iemand een theologische opleiding aan de universiteit. Men krijgt een academische opleiding om als predikant theologisch en kerkelijk leiding te kunnen geven aan het leven van de gemeente. Aan de universiteit te Leiden bestaat sinds 1575 de faculteit Godgeleerdheid (de oudste in ons land!), waar men de theologische studie kan volgen.
Het eerste traject van de studie bestaat uit een bachelor- en masteropleiding van vier jaar. Na dit traject volgt de zogenaamde kerkelijke opleiding, die twee jaar duurt. Deze opleiding wordt niet bestuurd en ingevuld door de universiteit zelf, maar door de kerk.
Beide opleidingen werken wel in goed overleg samen en zijn op elkaar afgestemd. In Utrecht is de opzet nagenoeg gelijk aan die in Leiden. We noemen dit een duplex (tweevoudige) opleiding: het eerste traject is de opleiding aan de staatskant; het tweede traject is de kerkelijke opleiding. In Kampen liggen de dingen anders, maar dat laat ik buiten beschouwing om het niet ingewikkelder te maken dan het al is. Trouwens, om het toch nog ingewikkeld te maken: per 1 januari komt er een heel nieuwe predikantsopleiding van de Protestantse Kerk in de vorm van een Protestantse Theologische Universiteit (PTU). Ik geef deze korte uiteenzetting, om het kader aan te geven, waarin ik mijn werk in de afgelopen jaren in Leiden heb mogen verrichten.

De taken
In 1994 werd ik als hervormd predikant te Hierden benoemd tot docent aan de kerkelijke opleiding in Leiden. Het was een benoeming die gezamenlijk door het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond en de Generale Synode van de Ned. Hervormde Kerk werd gedaan. De vakken waarin ik ging doceren, waren Catechetiek en Symboliek (belijdenisgeschriften).
In tweede instantie is daar nog een vak bijgekomen, namelijk Nederlandse Kerkgeschiedenis. Na een paar jaar kwam ik – na overleg met de Gereformeerde Bond – geheel in dienst van de Hervormde Kerk. Ondertussen was het hoofdbestuur bezig om te zien of het mogelijk zou zijn om in Leiden een bijzondere leerstoel te vestigen (dus aan de staatskant). In 2001 werd ik door het hoofdbestuur benoemd om voor deze leerstoel te werken. Mijn opdracht was onderwijs en onderzoek in de geschiedenis van het Gereformeerd Protestantisme. Tot oktober 2006 heb ik in Leiden mogen werken. Ten eerste was ik docent aan de kerkelijke opleiding en ten tweede was ik bijzonder hoogleraar aan de staatskant.

De invulling van het werk
Het lijkt me het meest helder om mijn werk in zes onderdelen te bespreken, gekoppeld aan de vakken Catechetiek (A), Symboliek (B), Nederlandse Kerkgeschiedenis (C), aan de leerstoel (D), aan het onderzoek (E) en aan internationale contacten (F).

A. Catechetiek
In het eerste jaar van de kerkelijke opleiding volgen de studenten de colleges Catechetiek. Ik was in Leiden de eerste docent voor dit vak. Eerst worden de theoretische grondslagen besproken, daarna krijgen de colleges een meer praktisch karakter. Om dit laatste zo goed mogelijk tot zijn recht te laten komen, is het college verbonden met een stage in een kerkelijke gemeente. Tijdens die stage worden de studenten betrokken bij datgene wat er op het terrein van catechese en pastoraat in de gemeente gebeurt. Wat Catechetiek betreft wonen zij verschillende vormen van catechese bij, geven zelf enkele catechisatielessen en maken van een les een verslag volgens richtlijnen die hen door mij worden verstrekt. Dit verslag nemen zij mee naar het college. Daar wordt het in de groep studenten onder mijn leiding besproken. Op deze manier worden de studenten binnen de bestaande mogelijkheden enigszins toegerust om als predikant de catechese te geven.
Naar mijn inzicht zou er in de opleiding meer ruimte moeten komen om studenten voor te bereiden op een taak die zo wezenlijk is voor het leven van de gemeente.

B. Symboliek
Symboliek is het vak dat zich bezighoudt met de belijdenisgeschriften. Ook dit vak wordt in het eerste jaar van de kerkelijke opleiding door de studenten gevolgd. Belijdenisgeschriften zijn geschriften waarin de kerk haar geloof belijdt en de dwaalleer wordt weerlegd. Ze raken dus aan de identiteit van de kerk. Het is daarom van groot belang dat de studenten hiervan kennis hebben.
Op de colleges worden de kernzaken van de (gereformeerde) belijdenissen besproken, zoals schepping, zondeval, verzoening, de drie-eenheid, de rechtvaardiging en heiliging, de uitverkiezing,

Dezer dagen ontvangen alle leden van de Gereformeerde Bond een brief, waarin hun verzocht wordt ook dit jaar een bijdrage voor ons Leerstoelfonds te bestemmen. Om helder te maken wat onze hoogleraren ten dienste van de aanstaande predikanten doen, blikt prof. Verboom in twee artikelen terug op het werk, dat hij dit najaar afrondde. Vandaag deel 1.

enzovoort. Ook is er steeds aandacht voor de toepassing ervan in onze eigen tijd. Omdat de studenten vanuit verschillende richtingen van de kerk komen, zijn dit colleges waarin de meningen nogal eens botsen. Mijn intentie was altijd om liefde voor de belijdenis te kweken en om op de kostbare schatten te wijzen die zij ons aanreikt voor het geloofsleven van de gemeente nu.

C. Nederlandse Kerkgeschiedenis
Het derde vak dat studenten bij mij volgden, is de Nederlandse Kerkgeschiedenis. Ik beperkte me in de colleges tot de kerken van de Reformatie. Het zwaartepunt lag op de negentiende en twintigste eeuw. De periode die daaraan voorafgaat, met name die van de Reformatie, kwam al eerder in de opleiding aan de orde. De doelstelling van deze colleges is de studenten kennis van en inzicht te geven in het ontstaan en bestaan van de verschillende kerken die men als predikant aantreft. In het bijzonder gaat het om de verschillende stromingen in de Ned. Herv. Kerk, nu Protestantse Kerk. Waar komen ze vandaan en wat houden ze in? Zo worden bijvoorbeeld het Reveil, de Ethische Richting, het Modernisme, de Orthodoxe stromingen van de negentiende eeuw besproken (inclusief Afscheiding en Doleantie), ook het ontstaan van verenigingen als de Gereformeerde Bond, de Confessionele Vereniging en dergelijke. In het bestaan van deze stromingen speelt de plaats van de belijdenis weer een grote rol. Reden waarom de laatste twee jaar de vakken Symboliek en Nederlandse Kerkgeschiedenis meer naar elkaar toegeschoven zijn.

D. De leerstoel
Tijdens de studie voorafgaand aan de kerkelijke opleiding konden studenten er voor kiezen om het vak Gereformeerd Protestantisme, verbonden aan mijn leerstoel te volgen. Ik belegde daarvoor contactmiddagen, bijeenkomsten, waarin we de denkbeelden en belangrijke personen uit de Nadere Reformatie bestudeerden.
Ik gaf een hoorcollege en daarna lazen we teksten. Daarnaast gaf ik elk voorjaar een serie avondcolleges voor studenten en andere belangstellenden over kernpunten uit de belijdenisgeschriften. Ook begeleid(de) ik promovendi, die hun proefschrift voorbereid(d)en.

E. Onderzoek
Naast het onderwijs nam het onderzoek een belangrijke plaats in. Zo publiceerde ik allerlei artikelen en monografieën. Te denken valt aan de drie boeken gewijd aan de gereformeerde belijdenisgeschriften: De theologie van de Heidelbergse Catechismus (1996), Kostbaar belijden (2000) en De belijdenis van een gebroken kerk (2005). Ook op het gebied van de catechese schreef ik verschillende artikelen en boeken. Het belangrijkste onderwerp van mijn onderzoek was de Heidelbergse Catechismus. Ik werd in hoge mate geboeid door de theologische inhoud ervan, maar ook door de bronnen, de context en de verspreiding ervan, met name in ons land (honderden catechismusverklaringen).

F. Internationale contacten
Het werk aan een theologische faculteit blijft steeds minder beperkt tot de eigen landsgrenzen. Dat proces heeft zich gedurende de twaalf jaar dat ik in Leiden werkte, steeds meer voltrokken. Hoe langer hoe meer groeiden er contacten met theologen uit heel de wereld, die zich ook met het vakgebied waarop je bezig bent, werkzaam zijn. Dat is een uitermate boeiend en belangrijk aspect van het onderzoek. Via het IRTI (International Reformed Theological Institute), ontmoette ik collega’s die ook studie maakten van de Heidelbergse Catechismus, (zoals Lyle D. Bierma in Grand Rapids, Tamás Juhász in Cluj, Seung-Goo Lee in Seoul) De website die onder mijn leiding tot stand kwam (www.heidelbergsecatechismus.nl of www.heidelbergcatechism.com), blijkt een goed middel om dit internationale aspect te bevorderen. Een bekroning hiervan was het symposium over de Heidelbergse Catechismus, dat ter gelegenheid van mijn afscheid van Leiden werd gehouden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen