Missionaire verlangen eerst

Op zaterdag 2 december jl. werd door de IZB een bezinningsdag belegd over missionaire diensten. De dag werd gehouden in een schoolgebouw midden in de nieuwe wijk Vathorst, waar nu vijfduizend mensen wonen en hoogstwaarschijnlijk over enkele jaren dertigduizend. De kerk is hier present in twee gestalten: een oecumenische gemeente ter linker zijde en een orthodoxe gemeente ter rechterzijde. Deze laatste gemeente is een uniek samenwerkingsproject tussen drie kerken: Protestantse Kerk in Nederland, Christelijke Gereformeerde Kerken en Nederlands Gereformeerde Kerken. Aan deze gemeente is sinds augustus dit jaar ds. P.L.R. van der Spoel verbonden. Hij was de hoofdspreker in het ochtendprogramma van de bezinningsdag.

Voorgeschiedenis
De voorgeschiedenis van deze dag begon met het uitschrijven van een essaywedstrijd door de IZB in 2005. Gevraagd werd te schrijven over het hoe en waarom van missionaire kerkdiensten. De IZB hoopte op deze manier wat meer inzicht te krijgen in wat er in het land op dit gebied gaande was en ideeën aangereikt te krijgen, die de moeite waard zouden zijn om door te geven aan anderen. Er kwamen ruim twintig reacties, vooral uit de eigen achterban. Ze boden een breed pallet aan mogelijkheden en ideeën, die aangaven hoe weinig eenvormigheid er in onze kring blijkbaar is in het denken over de betekenis van de kerkdienst en over wat een missionaire kerkdienst is in het bijzonder. Er waren nogal wat opstellen bij die getuigden van onvrede over de eigen wekelijkse kerkdienst. Ik ben daar nog wel weer van geschrokken. In drieërlei opzicht. Het getuigt van een crisis in het functioneren van wat het hart van het gemeente zijn genoemd mag worden: de zondagse kerkdienst. Wanneer hier van een crisis sprake is, is dat ernstig. Ik vroeg me af: wat doen we daar nu met elkaar aan? Het feit dat ik spreek over een crisis, betekent in geen geval dat ik de essayschrijvers in hun onvrede zomaar gelijk geef. Eerlijk gezegd ben ik geschrokken van het feit dat de gereformeerde eredienst voor velen niet meer functioneert. We hebben de schoonheid hiervan blijkbaar niet over kunnen brengen; maar is er ook nog wel de bereidheid de schoonheid hiervan tot zich toe te laten?
Waar ik ook van geschrokken ben, is het feit dat nogal wat schrijvers meenden dat de randkerkelijken ermee geholpen zouden zijn wanneer de eredienst anders werd: laagdrempeliger, andere sfeer, andere liederen. Ik ontken niet dat sommige randkerkelijken dan vaker zouden komen, maar de dingen moeten niet door elkaar gehaald worden. Wanneer we voor onszelf en onze kinderen een andere dienst willen, moeten we niet de randkerkelijken gebruiken om daar een pleidooi voor te voeren. Het is ons eigen verlangen en dat moeten we dan ook als ons eigen verlangen bespreekbaar maken binnen de gemeente. Elke laagdrempelige dienst is op zichzelf nog geen missionaire dienst en het leger van de rand- en buitenkerkelijken is zeer divers. Onder hen zijn mensen die elk jaar ontroerd zijn door de Mattheüspassion en daar zijn mensen die van Frans Bauer houden. En ik herinner me uit het EO-programma Henny zoekt God dat ook (zelfs) Henny Huisman niets moest hebben van melodieën, die niet uitstijgen boven het deuntje waar het bijbellied ‘Zoek eerst het Koninkrijk van God’ het mee moet doen.

Het missionaire verlangen
Tijdens de bezinningsdag werd sterk benadrukt dat het in de eerste plaats om het missionaire verlangen gaat en dan pas eventueel om missionaire diensten. Is het missionaire verlangen er? Dat wil zeggen: is onze gemeente doortrokken van het verlangen anderen te betrekken bij het heil dat God ons heeft beloofd en geschonken? Dat is de kernvraag. Wanneer dat verlangen er is, dan wordt vervolgens gezocht naar mogelijkheden die anderen te bereiken. Misschien is een speciale kerkdienst dan een mogelijkheid. Maar ook niet meer dan een mogelijkheid. Meestal worden mensen vandaag in eerste instantie bereikt door persoonlijke contacten en in de kleine kring, waar de Alpha cursus een goed voorbeeld van is. Vervolgens blijkt dan dat de overstap naar de kerkdienst voor veel mensen groot is. Misschien kan een aparte missionaire kerkdienst een tussenstap zijn. Maar daar kleven ook weer bezwaren aan. Want wanneer men de volgende zondag weer naar de kerk zou gaan en zou merken dat het dan heel anders is, dan ontstaat alleen maar kortsluiting.
Een missionaire gemeente is een gemeente, die betrokken is in de missio, de zending van God. God heeft Zijn Zoon gezonden, Zijn Geest gezonden, Zijn gemeente gezonden in deze wereld, uit grote bewogenheid met de grote nood. Is onze gemeente zo’n gemeente? Dat is de kernvraag en of en hoe er dan speciale missionaire diensten moeten zijn, is een afgeleide vraag.

Elke dienst missionair?
Enkele predikanten die een essay schreven, pleitten ervoor dat elke dienst een missionaire dienst zal zijn. Zij pleitten niet voor speciale missionaire diensten, omdat dat meestal niet nodig en niet wenselijk is en ook juist kan afleiden van de noodzaak elke dienst missionair te laten zijn. Zij gaan in het voetspoor van hun bekende Amerikaanse collega Tim Keller. Daarnaast is er in Amerika bijvoorbeeld de aanpak van Willow Creek, waar men juist heel goed opgezette aparte seekerservices houdt. Ook ds. Van der Spoel pleitte er tijdens de bezinningsdag voor dat elke dienst missionair zal zijn. Hier rijzen echter wel enkele problemen. Ook al hopen tien predikanten dat hun dienst een missionaire dienst zal zijn, dan zijn het toch nog tien verschillende diensten. De eigen kleur van de predikant en de gemeente speelt altijd mee in de liederenkeuze, de woordkeus in het algemeen, de sfeer die wordt opgeroepen. Ja, maar de predikant moet juist veel minder in het middelpunt staan, zeggen dan sommigen. Dat is juist ook een missionaire dienst: veel meer mensen doen daaraan mee. Maar ik zie niet goed waarom dat meer missionair zou zijn. Ik zie wel dat het minder gereformeerd is.

Speciale samenkomsten
Zij die ervoor pleiten dat elke dienst een missionaire dienst zal zijn, hebben wel een punt of een paar punten. In elke dienst moet heldere en verstaanbare taal gesproken worden, in elke dienst moeten gasten zich ook thuis kunnen voelen, in elke dienst moet voelbaar worden dat de gemeente oog heeft voor de wereld waarin zij leeft, moet iets voelbaar worden van de bewogenheid van Jezus zelf met de schare. Maar dat pleit er wat mij betreft niet tegen speciale samenkomsten te houden voor mensen die wat verder van de kerkelijke cultuur en gebruiken af staan. Daarbij moet men goed afstemmen op de doelgroep: jong, ouder, hoog opgeleid, lager geschoold, enzovoort.
In ieder geval moeten we voorkomen dat met een beroep op het feit dat elke dienst een missionaire dienst moet zijn de kerkdienst onnodig verbouwd wordt met vooral een heel lage drempel, terwijl het dan nog maar de vraag is of echt kritische zoekers worden aangesproken, terwijl wat dieper spittende vaste kerkgangers gaan afhaken. Speciale samenkomsten kunnen misschien juist ook heel goed werken in een gemeente, waar veranderingen in de bestaande eredienst heel veel onrust zouden geven. Soms is het beter in liefde iets anders naast het bestaande te doen dan het bestaande half te veranderen, zodat uiteindelijk niemand zich echt aangesproken voelt.

Wat is de boodschap?
Zelf gaf ik een workshop onder de titel: Wat is de boodschap? Het valt me namelijk steeds weer op in het spreken over missionaire diensten dat snel gezegd wordt: de boodschap staat vast en die is duidelijk. Maar: het moet verstaanbaar, heel eenvoudig, met pakkende voorbeelden, afgewisseld met een getuigenis of wat dan ook, allemaal de vormgeving betreffend. Daar geloof ik niet in. Ik denk dat juist het bewustzijn, dat er mensen in de kerk zijn voor wie geloof en bijbel helemaal niet vanzelfsprekend zijn, uitdaagt tot een nieuwe concentratie op de boodschap zelf. Anders gezegd: in de voorbereiding van de dienst zal de predikant de Bijbel lezen met daarbij al de tegenwerpingen en vragen van mensen vandaag en hij zal bidden dat uit deze smeltkroes van de tekst en de context de boodschap een heel nieuwe eigentijdse spits zal krijgen. Jaren geleden zei J.J.Buskes het al: ‘Velen denken dat het in een evangelisatiedienst gaat om de oude boodschap in een nieuw jasje. Maar het gaat juist om een nieuwe boodschap, dat wil zeggen: een hoogst actuele, op de eigen tijd toegespitste boodschap en als het niet anders kan, mag die ook nog wel in een oud jasje.’ Dit punt wordt naar mijn mening te weinig onderkend, ook in de reguliere zondagse dienst.
Wanneer trouwe kerkgangers zich al vervelen, hoe zouden anderen dan ooit geboeid worden? En dat kan toch niet aan het Woord liggen. Wel aan het feit dat het ons zo weinig lukt het Woord in het levende verband te brengen met de levens- en wereldervaring van mensen nu.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen