De kerk van Slowakije

De uitbreiding van de Europese Unie met landen als Hongarije, Slowakije, Roemenië en Bulgarije roept bij velen de suggestie op dat de problemen tot het verleden behoren en dat de mensen in de meeste landen waar de stichting Hulp Oost-Europa actief is, wel op eigen benen kunnen staan. De werkelijkheid is echter dat zich tengevolge van de nieuwe marktgerichte situatie een sociale en economische tweedeling voltrekt die voor velen tot onvoorstelbare armoede leidt. Ook in Slowakije worden de rijken steeds rijker en de armen steeds armer. Dit land is voor velen een onbekende grootheid binnen Europa. Vaak wordt Slowakije in één adem genoemd met Tsjechië. Historisch gezien geen wonder dat het een relatief onbekend land is, want pas in 1918 doemt de staat Slowakije op, in combinatie met Tsjechië. In 1993 ontstaat het huidige Slowakije, dat zich pas nu een eigen identiteit aanmeet, nadat er zich in het afgelopen decennium een hevige machtsstrijd ontwikkelde.

Regering
Nog steeds zijn er sterke postcommunistische en nationalistische krachten bezig in Slowakije, hetgeen blijkt uit de huidige regeringscoalitie met minister-president Robert Fico aan het hoofd met de SMER, de sociaal-democratische partij, de Slowaakse Nationale Partij en de Beweging voor een democratisch Slowakije. Bij die laatste partij staat Vladimir Meciar aan het roer, een rechtsextremistische populist.
Juist deze regeringscoalitie kreeg vlak na de installatie in de zomer van 2006 een oproep van de rooms-katholieke bisschoppen van Slowakije. (Het land is voor 90% rooms-katholiek). De bisschoppen herinneren de ministerpresident er aan dat de gelovigen ‘een wezenlijk bestanddeel van de bevolking van Slowakije vormen’. Ze spreken de wens uit, dat de regering een constructieve dialoog met de kerken voert, want de dienst aan het openbaar welzijn biedt veel mogelijkheden voor een open samenwerking, aldus de bisschoppen. Achter de oproep schuilt een wereld aan negatieve ervaringen met het openbaar bestuur in Slowakije. Niet alleen de Rooms-Katholieke Kerk heeft hier mee te maken gehad, ook de protestantse kerken: de Evangelisch Lutherse kerk en de Hongaarssprekende Hervormde gemeenten. Slowakije lag als gebiedsdeel vanaf de Middeleeuwen onder Hongaarse invloed en dat is de oorzaak dat er thans nog naar schatting 1 miljoen Hongaarstalige Slowaken in Zuid-Slowakije wonen. Het bieden van structurele hulp aan de hervormde gemeenten blijft de komende jaren hard nodig.

Strenge onderdrukking
Onder het communistische regime tot aan 1989 was er sprake van een strenge onderdrukking van de hervormden in Slowakije, omdat zij niet alleen godsdienstig waren, maar ook nog de Hongaarse taal spraken. Een predikantenopleiding was er niet en wie theologie wilde studeren, kwam onder grote druk te staan. De stichting Hulp Oost Europa heeft vanaf de jaren zeventig dan ook steeds aspirant-theologen op alle mogelijke manieren ondersteund.
In 1993 werd het Johannes Calvijn Instituut in Komarno opgericht, waar men niet alleen kon kiezen uit een predikantenopleiding, maar ook kon worden opgeleid tot catecheet, evangelist, jeugdwerkleider en organist. Deze mensen leverden in de jaren negentig een forse bijdrage aan de wederopbouw van de structuur binnen de Hongaarssprekende Hervormde Kerk. Het ontbrak de kerk decennialang aan kader. Een predikant omschreef de situatie in Slowakije als volgt: je kunt vissen op verschillende manieren vangen. Met een haak, een schepnet of een fuik, maar je kunt ook het water weg laten stromen. Dat laatste voltrok zich in Slowakije bij de Hongaarssprekende Hervormde gemeenten. Stelselmatig werd het levenswater van het evangelie aan de christenen onttrokken, onder meer door nauwelijks predikanten, catecheten, evangelisten, jeugdwerkleiders en organisten toe te staan. Wie zich er niet aan hield, ondervond grote tegenstand van de geheime dienst. De komst van een nieuwe generatie jonge predikanten heeft de kerk in de jaren negentig goed gedaan, ook al moet geconstateerd worden dat de opleiding niet geënt is op een ambt in een zich sterk seculariserende samenleving.

Spionage
Ook bij de oprichting en ondersteuning van het Johannes Calvijn Instituut was en is de stichting HOE betrokken. Het Johannes Calvijn Instituut is sinds 2005 onderdeel van de universiteit van Komarno, waardoor de wetenschappelijke vorming van Hongaars sprekende theologen in Slowakije beter gewaarborgd is. Vreemd genoeg heeft de Hongaarse Hervormde Kerk van Slowakije zich zeventien jaar na dato nog steeds niet ontworsteld aan de druk van het ‘crypto-communisme’, ex-communisten die hun oude ideologie blijven uitdragen onder een andere naam. Naar analogie van de onlangs bekend geworden spionage door Poolse bisschoppen komen er ook steeds meer feiten boven drijven van hervormde predikanten in Slowakije, die niet zuiver op de graat zouden zijn. Op internet zijn de spionpredikanten met naam en toenaam te vinden.
De laatste feiten, maar ook andere intriges, blokkeren de kerk in het nemen van stappen voorwaarts. HOE heeft als stichting geconstateerd dat veel predikanten door de verwikkelingen alleen intern gericht zijn, omdat ze zich niet willen inlaten met kerkpolitiek. Ondanks een open wetgeving is slechts een deel van de kerkelijke eigendommen van weleer door de staat teruggeschonken aan de rechtmatige eigenaar. Een groot aantal gemeenten vorderde om uiteenlopende redenen hun eigendommen niet terug, misschien wel omdat ze dan ogenblikkelijk voor grote renovatiekosten zouden staan. De meeste hervormde gemeenten in Slowakije zijn armlastig. De kerkelijke bijdragen van de individuele gemeenteleden zijn in het algemeen gering te noemen. De stap om een appèl te doen op hogere vrijwillige bijdragen durven de meeste gemeenten niet aan, omdat de kerkleden vaak zelf moeite hebben het hoofd boven water te houden.

Nieuwe kerken
Ondanks een economisch gezien zwak vertrekpunt zijn er in tal van gemeenten goede initiatieven van de grond gekomen. Er zijn vanaf 1993 drie nieuwe kerken gebouwd, in Bohelov, Filakovo en Dunajska Streda. Bij de realisatie van de kerkbouw was de stichting HOE nauw betrokken en ook Nederlandse gemeenten zetten zich er voor in: onder meer Woudenberg, Oud-Beijerland en Huizen.
De kerk in Dunajska Streda is een wonder uit Gods hand. In 1991 begon hier ds. Görözdi Miklós te preken in een kleine huiskamer met zeven oude vrouwen. De voorgaande jaren was duidelijk geworden, dat in Dunajska Streda geen plaats was voor een Godshuis: de plaats stond te boek als een socialistische stad en dat eiste zijn tol ook na de fluwelen revolutie. Mede dankzij de steun van de plaatselijke overheid kwam er toch een kerk tot stand waarnaast nu ook een prachtige pastorie is verrezen. De zeven gemeenteleden van weleer maken nu deel uit van zeker 125 kerkbezoekers per eredienst en nog steeds worden er door Gods genade jongeren en ouderen aan de gemeente toegevoegd.

Diaconaat
Op diaconaal gebied is de Hervormde kerk in Slowakije wel actief, maar naar Nederlandse maatstaven gerekend zijn er duidelijk minder activiteiten. Toch is er een aantal goede initiatieven opgezet. De landelijke kerk voorzag in een centrum voor emeriti-predikanten, die in de meeste gevallen na hun emeritaat geen eigen onderkomen hebben. In het plaatsje Mad is met steun van HOE een consultatiecentrum op gereformeerde grondslag voor alcoholisten tot stand gekomen. Het landelijke jeugdwerk kreeg een grote impuls dankzij een project van HOE, dat voorziet in het in eigen beheer exploiteren van jeugdkampen door de kerk. In het dorp Ton is men nu bezig om in nauwe samenwerking met Besoyen-Waalwijk een dagopvang te bouwen voor verstandelijk gehandicapten. Alleen al in deze regio komen er 300 gemeenteleden voor in aanmerking, die nu allemaal in de huiselijke situatie zonder enige begeleiding worden opgevangen. In een aantal gemeenten is een soort voedselbank opgezet, die dankzij de winterhulpactie van HOE voorziet in het verstrekken van maaltijden, kleding, voedselpakketten en medicamenten aan armlastige gemeenteleden. Een klein aantal predikanten is ook bezig met het geven van geestelijke en materiële hulp aan Roma-gezinnen. In de oostelijke stad Kosice is de jeugdwerkorganisatie van de Hervormde kerk bezig een pand in te richten voor stadsjongeren met drugs- en alcoholproblemen. Omdat hier zulke grote bedragen mee zijn gemoeid, vorderen dergelijke projecten maar langzaam.

Onderwijs
Op het gebied van het christelijk onderwijs heeft Slowakije de afgelopen jaren een grote sprong voorwaarts gemaakt. Tot aan 1993 was geen enkele vorm van regulier onderwijs vanuit de kerk mogelijk. Nu zijn er twee gymnasia en vijf lagere scholen. In het plaatsje Két is een hervormde kleuterschool opgericht. In andere plaatsen is men dit ook van plan. De lagere school in het Oost-Slowaakse plaatsje Vojany is een prachtig voorbeeld van integratie van hervormde jongeren en Romakinderen. Toen de school nog een staatsschool was, werd deze alleen maar bezocht door Slowaakse kinderen. Het schoolverzuim onder Roma-kinderen is in deze streek nu verleden tijd.
We zien dat de Hongaarssprekende Hervormde kerk van Slowakije een gezegende ontwikkeling heeft doorgemaakt, maar dat op velerlei terrein er nog stappen voorwaarts moeten worden gezet, die zeker steun verdienen vanuit Nederland.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen